૨. દુતિયઆઘાતપટિવિનયસુત્તં

૧૬૨. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘પઞ્ચિમે, આવુસો, આઘાતપટિવિનયા યત્થ ભિક્ખુનો ઉપ્પન્નો આઘાતો સબ્બસો પટિવિનેતબ્બો. કતમે પઞ્ચ? ઇધાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો હોતિ પરિસુદ્ધવચીસમાચારો; એવરૂપેપિ, આવુસો, પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો. ઇધ પનાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો હોતિ પરિસુદ્ધકાયસમાચારો; એવરૂપેપિ, આવુસો, પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો. ઇધ પનાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો હોતિ અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો, લભતિ ચ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં; એવરૂપેપિ, આવુસો, પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો. ઇધ પનાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો હોતિ અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો, ન ચ લભતિ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં; એવરૂપેપિ, આવુસો, પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો. ઇધ પનાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો પરિસુદ્ધકાયસમાચારો પરિસુદ્ધવચીસમાચારો, લભતિ ચ કાલેન વા કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં; એવરૂપેપિ, આવુસો, પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો પરિસુદ્ધવચીસમાચારો, કથં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો? સેય્યથાપિ, આવુસો, ભિક્ખુ પંસુકૂલિકો રથિયાય નન્તકં દિસ્વા વામેન પાદેન નિગ્ગણ્હિત્વા દક્ખિણેન પાદેન પત્થરિત્વા [વિત્થારેત્વા (સી. પી.)], યો તત્થ સારો તં પરિપાતેત્વા આદાય પક્કમેય્ય; એવમેવં ખ્વાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો પરિસુદ્ધવચીસમાચારો, યાસ્સ અપરિસુદ્ધકાયસમાચારતા ન સાસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બા, યા ચ ખ્વાસ્સ પરિસુદ્ધવચીસમાચારતા સાસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બા. એવં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો પરિસુદ્ધકાયસમાચારો, કથં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો? સેય્યથાપિ, આવુસો, પોક્ખરણી સેવાલપણકપરિયોનદ્ધા. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો. સો તં પોક્ખરણિં ઓગાહેત્વા ઉભોહિ હત્થેહિ ઇતિચિતિ ચ સેવાલપણકં અપવિયૂહિત્વા અઞ્જલિના પિવિત્વા પક્કમેય્ય. એવમેવં ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો પરિસુદ્ધકાયસમાચારો, યાસ્સ અપરિસુદ્ધવચીસમાચારતા ન સાસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બા, યા ચ ખ્વાસ્સ પરિસુદ્ધકાયસમાચારતા સાસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બા. એવં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો લભતિ ચ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં, કથં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો? સેય્યથાપિ, આવુસો, પરિત્તં ગોપદે [ગોપદકે (સી. સ્યા.)] ઉદકં. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો. તસ્સ એવમસ્સ – ‘ઇદં ખો પરિત્તં ગોપદે ઉદકં. સચાહં અઞ્જલિના વા પિવિસ્સામિ ભાજનેન વા ખોભેસ્સામિપિ તં લોળેસ્સામિપિ તં અપેય્યમ્પિ તં કરિસ્સામિ. યંનૂનાહં ચતુક્કુણ્ડિકો [ચતુગુણ્ડિકો (સી.), ચતુકુણ્ડિકો (સ્યા. કં. પી.), ચતુકોણ્ડિકો (દી. નિ. ૩.૭)] નિપતિત્વા ગોપીતકં પિવિત્વા પક્કમેય્ય’ન્તિ. સો ચતુક્કુણ્ડિકો નિપતિત્વા ગોપીતકં પિવિત્વા પક્કમેય્ય. એવમેવં ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો લભતિ ચ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં, યાસ્સ અપરિસુદ્ધકાયસમાચારતા ન સાસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બા; યાપિસ્સ અપરિસુદ્ધવચીસમાચારતા ન સાપિસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બા. યઞ્ચ ખો સો લભતિ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં, તમેવસ્સ [તદેવસ્સ (સી. સ્યા.)] તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બં. એવં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો ન ચ લભતિ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં, કથં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો? સેય્યથાપિ, આવુસો, પુરિસો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નો. તસ્સ પુરતોપિસ્સ દૂરે ગામો પચ્છતોપિસ્સ દૂરે ગામો. સો ન લભેય્ય સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, ન લભેય્ય સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ, ન લભેય્ય પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં, ન લભેય્ય ગામન્તનાયકં. તમેનં અઞ્ઞતરો પુરિસો પસ્સેય્ય અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નો. સો તસ્મિં પુરિસે કારુઞ્ઞંયેવ ઉપટ્ઠાપેય્ય, અનુદ્દયંયેવ ઉપટ્ઠાપેય્ય, અનુકમ્પંયેવ ઉપટ્ઠાપેય્ય – ‘અહો વતાયં પુરિસો લભેય્ય સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, લભેય્ય સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ, લભેય્ય પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં, લભેય્ય ગામન્તનાયકં! તં કિસ્સ હેતુ? માયં [અયં (ક.)] પુરિસો ઇધેવ અનયબ્યસનં આપજ્જી’તિ [આપજ્જેય્ય (ક.)]! એવમેવં ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અપરિસુદ્ધકાયસમાચારો અપરિસુદ્ધવચીસમાચારો ન ચ લભતિ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં, એવરૂપેપિ [એવરૂપે (પી.)], આવુસો, પુગ્ગલે કારુઞ્ઞંયેવ ઉપટ્ઠાપેતબ્બં અનુદ્દયાયેવ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા અનુકમ્પાયેવ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા – ‘અહો વત અયમાયસ્મા કાયદુચ્ચરિતં પહાય કાયસુચરિતં ભાવેય્ય, વચીદુચ્ચરિતં પહાય વચીસુચરિતં ભાવેય્ય, મનોદુચ્ચરિતં પહાય મનોસુચરિતં ભાવેય્ય! તં કિસ્સ હેતુ? માયં આયસ્મા [અયમાયસ્મા (ક.)] કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જી’તિ [ઉપપજ્જતીતિ (ક.)]! એવં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો પરિસુદ્ધકાયસમાચારો પરિસુદ્ધવચીસમાચારો લભતિ ચ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં, કથં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો? સેય્યથાપિ, આવુસો, પોક્ખરણી અચ્છોદકા સાતોદકા સીતોદકા [અચ્છોદિકા સાતોદિકા સીતોદિકા (સી.)] સેતકા [સેતોદકા (ક.)] સુપતિત્થા રમણીયા નાનારુક્ખેહિ સઞ્છન્ના. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો. સો તં પોક્ખરણિં ઓગાહેત્વા ન્હાત્વા ચ પિવિત્વા ચ પચ્ચુત્તરિત્વા તત્થેવ રુક્ખચ્છાયાય નિસીદેય્ય વા નિપજ્જેય્ય વા.

એવમેવં ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો પરિસુદ્ધકાયસમાચારો પરિસુદ્ધવચીસમાચારો લભતિ ચ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં, યાપિસ્સ પરિસુદ્ધકાયસમાચારતા સાપિસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બા; યાપિસ્સ પરિસુદ્ધવચીસમાચારતા સાપિસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બા; યમ્પિ લભતિ કાલેન કાલં ચેતસો વિવરં ચેતસો પસાદં, તમ્પિસ્સ તસ્મિં સમયે મનસિ કાતબ્બં. એવં તસ્મિં પુગ્ગલે આઘાતો પટિવિનેતબ્બો. સમન્તપાસાદિકં, આવુસો, પુગ્ગલં આગમ્મ ચિત્તં પસીદતિ.

‘‘ઇમે ખો, આવુસો, પઞ્ચ આઘાતપટિવિનયા, યત્થ ભિક્ખુનો ઉપ્પન્નો આઘાતો સબ્બસો પટિવિનેતબ્બો’’તિ. દુતિયં.