(૧૬) ૧. સદ્ધમ્મવગ્ગો

૧. પઠમસમ્મત્તનિયામસુત્તં

૧૫૧. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તોપિ સદ્ધમ્મં અભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? કથં પરિભોતિ, કથિકં [કથિતં (ક.)] પરિભોતિ, અત્તાનં પરિભોતિ, વિક્ખિત્તચિત્તો ધમ્મં સુણાતિ, અનેકગ્ગચિત્તો અયોનિસો ચ [અયોનિસો (સ્યા. કં.)] મનસિ કરોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તોપિ સદ્ધમ્મં અભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તો સદ્ધમ્મં ભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન કથં પરિભોતિ, ન કથિકં પરિભોતિ, ન અત્તાનં પરિભોતિ, અવિક્ખિત્તચિત્તો ધમ્મં સુણાતિ, એકગ્ગચિત્તો યોનિસો ચ મનસિ કરોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તો સદ્ધમ્મં ભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્ત’’ન્તિ. પઠમં.

૨. દુતિયસમ્મત્તનિયામસુત્તં

૧૫૨. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તોપિ સદ્ધમ્મં અભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? કથં પરિભોતિ, કથિકં પરિભોતિ, અત્તાનં પરિભોતિ, દુપ્પઞ્ઞો હોતિ જળો એળમૂગો, અનઞ્ઞાતે અઞ્ઞાતમાની હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તોપિ સદ્ધમ્મં અભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તો સદ્ધમ્મં ભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન કથં પરિભોતિ, ન કથિકં પરિભોતિ, ન અત્તાનં પરિભોતિ, પઞ્ઞવા હોતિ અજળો અનેળમૂગો, ન અનઞ્ઞાતે અઞ્ઞાતમાની હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તો સદ્ધમ્મં ભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્ત’’ન્તિ. દુતિયં.

૩. તતિયસમ્મત્તનિયામસુત્તં

૧૫૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તોપિ સદ્ધમ્મં અભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? મક્ખી ધમ્મં સુણાતિ મક્ખપરિયુટ્ઠિતો, ઉપારમ્ભચિત્તો [સઉપારમ્ભચિત્તો (સ્યા. કં.)] ધમ્મં સુણાતિ રન્ધગવેસી, ધમ્મદેસકે આહતચિત્તો હોતિ ખીલજાતો [ખિલજાતો (સ્યા. પી.)], દુપ્પઞ્ઞો હોતિ જળો એળમૂગો, અનઞ્ઞાતે અઞ્ઞાતમાની હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તોપિ સદ્ધમ્મં અભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તો સદ્ધમ્મં ભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અમક્ખી ધમ્મં સુણાતિ ન મક્ખપરિયુટ્ઠિતો, અનુપારમ્ભચિત્તો ધમ્મં સુણાતિ ન રન્ધગવેસી, ધમ્મદેસકે અનાહતચિત્તો હોતિ અખીલજાતો, પઞ્ઞવા હોતિ અજળો અનેળમૂગો, ન અનઞ્ઞાતે અઞ્ઞાતમાની હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સુણન્તો સદ્ધમ્મં ભબ્બો નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્ત’’ન્તિ. તતિયં.

૪. પઠમસદ્ધમ્મસમ્મોસસુત્તં

૧૫૪. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ન સક્કચ્ચં ધમ્મં સુણન્તિ, ન સક્કચ્ચં ધમ્મં પરિયાપુણન્તિ, ન સક્કચ્ચં ધમ્મં ધારેન્તિ, ન સક્કચ્ચં ધાતાનં [ધતાનં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ધમ્માનં અત્થં ઉપપરિક્ખન્તિ, ન સક્કચ્ચં અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મં પટિપજ્જન્તિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સક્કચ્ચં ધમ્મં સુણન્તિ, સક્કચ્ચં ધમ્મં પરિયાપુણન્તિ, સક્કચ્ચં ધમ્મં ધારેન્તિ, સક્કચ્ચં ધાતાનં ધમ્માનં અત્થં ઉપપરિક્ખન્તિ, સક્કચ્ચં અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મં પટિપજ્જન્તિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. દુતિયસદ્ધમ્મસમ્મોસસુત્તં

૧૫૫. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ધમ્મં ન પરિયાપુણન્તિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં ન વિત્થારેન પરેસં દેસેન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં ન વિત્થારેન પરં [પરેસં (સી. સ્યા. કં. પી.), પરે (?)] વાચેન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં ન વિત્થારેન સજ્ઝાયં કરોન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં ન ચેતસા અનુવિતક્કેન્તિ અનુવિચારેન્તિ મનસાનુપેક્ખન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ધમ્મં પરિયાપુણન્તિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન પરેસં દેસેન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન પરં વાચેન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન સજ્ઝાયં કરોન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં ચેતસા અનુવિતક્કેન્તિ અનુવિચારેન્તિ મનસાનુપેક્ખન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. તતિયસદ્ધમ્મસમ્મોસસુત્તં

૧૫૬. [અ. નિ. ૪.૧૬૦] ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ દુગ્ગહિતં સુત્તન્તં પરિયાપુણન્તિ દુન્નિક્ખિત્તેહિ પદબ્યઞ્જનેહિ. દુન્નિક્ખિત્તસ્સ, ભિક્ખવે, પદબ્યઞ્જનસ્સ અત્થોપિ દુન્નયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ દુબ્બચા હોન્તિ, દોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા, અક્ખમા અપ્પદક્ખિણગ્ગાહિનો અનુસાસનિં. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યે તે ભિક્ખૂ બહુસ્સુતા આગતાગમા ધમ્મધરા વિનયધરા માતિકાધરા, તે ન સક્કચ્ચં સુત્તન્તં પરં વાચેન્તિ; તેસં અચ્ચયેન છિન્નમૂલકો સુત્તન્તો હોતિ અપ્પટિસરણો. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, થેરા ભિક્ખૂ બાહુલિકા હોન્તિ સાથલિકા ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમા પવિવેકે નિક્ખિત્તધુરા, ન વીરિયં આરભન્તિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. તેસં પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ. સાપિ હોતિ બાહુલિકા સાથલિકા ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમા પવિવેકે નિક્ખિત્તધુરા, ન વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતિ. સઙ્ઘે ખો પન, ભિક્ખવે, ભિન્ને અઞ્ઞમઞ્ઞં અક્કોસા ચ હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિભાસા ચ હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિક્ખેપા ચ હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિચ્ચજના [પરિચ્ચજા (સ્યા. કં.)] ચ હોન્તિ. તત્થ અપ્પસન્ના ચેવ નપ્પસીદન્તિ, પસન્નાનઞ્ચ એકચ્ચાનં અઞ્ઞથત્તં હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સુગ્ગહિતં સુત્તન્તં પરિયાપુણન્તિ સુનિક્ખિત્તેહિ પદબ્યઞ્જનેહિ. સુનિક્ખિત્તસ્સ, ભિક્ખવે, પદબ્યઞ્જનસ્સ અત્થોપિ સુનયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સુવચા હોન્તિ સોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા, ખમા પદક્ખિણગ્ગાહિનો અનુસાસનિં. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યે તે ભિક્ખૂ બહુસ્સુતા આગતાગમા ધમ્મધરા વિનયધરા માતિકાધરા, તે સક્કચ્ચં સુત્તન્તં પરં વાચેન્તિ; તેસં અચ્ચયેન ન છિન્નમૂલકો [અચ્છિન્નમૂલકો (ક.) અ. નિ. ૪.૧૬૦] સુત્તન્તો હોતિ સપ્પટિસરણો. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, થેરા ભિક્ખૂ ન બાહુલિકા હોન્તિ ન સાથલિકા, ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા; વીરિયં આરભન્તિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. તેસં પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ. સાપિ હોતિ ન બાહુલિકા ન સાથલિકા, ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા, વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો સમગ્ગો સમ્મોદમાનો અવિવદમાનો એકુદ્દેસો ફાસું વિહરતિ. સઙ્ઘે ખો પન, ભિક્ખવે, સમગ્ગે ન ચેવ અઞ્ઞમઞ્ઞં અક્કોસા હોન્તિ, ન ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિભાસા હોન્તિ, ન ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિક્ખેપા હોન્તિ, ન ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિચ્ચજના હોન્તિ. તત્થ અપ્પસન્ના ચેવ પસીદન્તિ, પસન્નાનઞ્ચ ભિય્યોભાવો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. દુક્કથાસુત્તં

૧૫૭. ‘‘પઞ્ચન્નં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલાનં કથા દુક્કથા પુગ્ગલે પુગ્ગલં [પુગ્ગલં પુગ્ગલં (સી. પી.)] ઉપનિધાય. કતમેસં પઞ્ચન્નં? અસ્સદ્ધસ્સ, ભિક્ખવે, સદ્ધાકથા દુક્કથા; દુસ્સીલસ્સ સીલકથા દુક્કથા; અપ્પસ્સુતસ્સ બાહુસચ્ચકથા દુક્કથા; મચ્છરિસ્સ [મચ્છરિયસ્સ (સી. પી. ક.)] ચાગકથા દુક્કથા; દુપ્પઞ્ઞસ્સ પઞ્ઞાકથા દુક્કથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, અસ્સદ્ધસ્સ સદ્ધાકથા દુક્કથા? અસ્સદ્ધો, ભિક્ખવે, સદ્ધાકથાય કચ્છમાનાય અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, સદ્ધાસમ્પદં અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ [ન સમ્પસ્સતિ (સી.)], ન ચ લભતિ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા અસ્સદ્ધસ્સ સદ્ધાકથા દુક્કથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, દુસ્સીલસ્સ સીલકથા દુક્કથા? દુસ્સીલો, ભિક્ખવે, સીલકથાય કચ્છમાનાય અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, સીલસમ્પદં અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ ન ચ લભતિ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા દુસ્સીલસ્સ સીલકથા દુક્કથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, અપ્પસ્સુતસ્સ બાહુસચ્ચકથા દુક્કથા? અપ્પસ્સુતો, ભિક્ખવે, બાહુસચ્ચકથાય કચ્છમાનાય અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, સુતસમ્પદં અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ, ન ચ લભતિ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા અપ્પસ્સુતસ્સ બાહુસચ્ચકથા દુક્કથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, મચ્છરિસ્સ ચાગકથા દુક્કથા? મચ્છરી, ભિક્ખવે, ચાગકથાય કચ્છમાનાય અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, ચાગસમ્પદં અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ ન ચ લભતિ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા મચ્છરિસ્સ ચાગકથા દુક્કથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, દુપ્પઞ્ઞસ્સ પઞ્ઞાકથા દુક્કથા? દુપ્પઞ્ઞો, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાકથાય કચ્છમાનાય અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાસમ્પદં અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ, ન ચ લભતિ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા દુપ્પઞ્ઞસ્સ પઞ્ઞાકથા દુક્કથા. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નં પુગ્ગલાનં કથા દુક્કથા પુગ્ગલે પુગ્ગલં ઉપનિધાય.

‘‘પઞ્ચન્નં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલાનં કથા સુકથા પુગ્ગલે પુગ્ગલં ઉપનિધાય. કતમેસં પઞ્ચન્નં? સદ્ધસ્સ, ભિક્ખવે, સદ્ધાકથા સુકથા; સીલવતો સીલકથા સુકથા; બહુસ્સુતસ્સ બાહુસચ્ચકથા સુકથા; ચાગવતો ચાગકથા સુકથા; પઞ્ઞવતો પઞ્ઞાકથા સુકથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ સદ્ધાકથા સુકથા? સદ્ધો, ભિક્ખવે, સદ્ધાકથાય કચ્છમાનાય નાભિસજ્જતિ ન કુપ્પતિ ન બ્યાપજ્જતિ ન પતિત્થીયતિ ન કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, સદ્ધાસમ્પદં અત્તનિ સમનુપસ્સતિ લભતિ ચ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા સદ્ધસ્સ સદ્ધાકથા સુકથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, સીલવતો સીલકથા સુકથા? સીલવા, ભિક્ખવે, સીલકથાય કચ્છમાનાય નાભિસજ્જતિ ન કુપ્પતિ ન બ્યાપજ્જતિ ન પતિત્થીયતિ ન કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, સીલસમ્પદં અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, લભતિ ચ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા સીલવતો સીલકથા સુકથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, બહુસ્સુતસ્સ બાહુસચ્ચકથા સુકથા? બહુસ્સુતો, ભિક્ખવે, બાહુસચ્ચકથાય કચ્છમાનાય નાભિસજ્જતિ ન કુપ્પતિ ન બ્યાપજ્જતિ ન પતિત્થીયતિ ન કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, સુતસમ્પદં અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, લભતિ ચ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા બહુસ્સુતસ્સ બાહુસચ્ચકથા સુકથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, ચાગવતો ચાગકથા સુકથા? ચાગવા, ભિક્ખવે, ચાગકથાય કચ્છમાનાય નાભિસજ્જતિ ન કુપ્પતિ ન બ્યાપજ્જતિ ન પતિત્થીયતિ ન કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, ચાગસમ્પદં અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, લભતિ ચ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા ચાગવતો ચાગકથા સુકથા.

‘‘કસ્મા ચ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞવતો પઞ્ઞાકથા સુકથા? પઞ્ઞવા, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાકથાય કચ્છમાનાય નાભિસજ્જતિ ન કુપ્પતિ ન બ્યાપજ્જતિ ન પતિત્થીયતિ ન કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાસમ્પદં અત્તનિ સમનુપસ્સતિ લભતિ ચ તતોનિદાનં પીતિપામોજ્જં. તસ્મા પઞ્ઞવતો પઞ્ઞાકથા સુકથા. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નં પુગ્ગલાનં કથા સુકથા પુગ્ગલે પુગ્ગલં ઉપનિધાયા’’તિ. સત્તમં.

૮. સારજ્જસુત્તં

૧૫૮. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સારજ્જં ઓક્કન્તો [ઓક્કમન્તો (ક.)] હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસ્સદ્ધો હોતિ, દુસ્સીલો હોતિ, અપ્પસ્સુતો હોતિ, કુસીતો હોતિ, દુપઞ્ઞો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સારજ્જં ઓક્કન્તો હોતિ.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ વિસારદો હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો હોતિ, સીલવા હોતિ, બહુસ્સુતો હોતિ, આરદ્ધવીરિયો હોતિ, પઞ્ઞવા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ વિસારદો હોતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. ઉદાયીસુત્તં

૧૫૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉદાયી મહતિયા ગિહિપરિસાય પરિવુતો ધમ્મં દેસેન્તો નિસિન્નો હોતિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો આયસ્મન્તં ઉદાયિં મહતિયા ગિહિપરિસાય પરિવુતં ધમ્મં દેસેન્તં નિસિન્નં. દિસ્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, ઉદાયી મહતિયા ગિહિપરિસાય પરિવુતો ધમ્મં દેસેતી’’તિ [દેસેન્તો નિસિન્નો’’તિ (સ્યા.)].

‘‘ન ખો, આનન્દ, સુકરં પરેસં ધમ્મં દેસેતું. પરેસં, આનન્દ, ધમ્મં દેસેન્તેન પઞ્ચ ધમ્મે અજ્ઝત્તં ઉપટ્ઠાપેત્વા પરેસં ધમ્મો દેસેતબ્બો. કતમે પઞ્ચ? ‘અનુપુબ્બિં કથં [આનુપુબ્બિકથં (સી.), અનુપુબ્બિકથં (સ્યા. પી. ક.)] કથેસ્સામી’તિ પરેસં ધમ્મો દેસેતબ્બો; ‘પરિયાયદસ્સાવી કથં કથેસ્સામી’તિ પરેસં ધમ્મો દેસેતબ્બો; ‘અનુદ્દયતં પટિચ્ચ કથં કથેસ્સામી’તિ પરેસં ધમ્મો દેસેતબ્બો; ‘ન આમિસન્તરો કથં કથેસ્સામી’તિ પરેસં ધમ્મો દેસેતબ્બો; ‘અત્તાનઞ્ચ પરઞ્ચ અનુપહચ્ચ કથં કથેસ્સામી’તિ પરેસં ધમ્મો દેસેતબ્બો. ન ખો, આનન્દ, સુકરં પરેસં ધમ્મં દેસેતું. પરેસં, આનન્દ, ધમ્મં દેસેન્તેન ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે અજ્ઝત્તં ઉપટ્ઠાપેત્વા પરેસં ધમ્મો દેસેતબ્બો’’તિ. નવમં.

૧૦. દુપ્પટિવિનોદયસુત્તં

૧૬૦. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ઉપ્પન્ના દુપ્પટિવિનોદયા. કતમે પઞ્ચ? ઉપ્પન્નો રાગો દુપ્પટિવિનોદયો, ઉપ્પન્નો દોસો દુપ્પટિવિનોદયો, ઉપ્પન્નો મોહો દુપ્પટિવિનોદયો, ઉપ્પન્નં પટિભાનં દુપ્પટિવિનોદયં, ઉપ્પન્નં ગમિકચિત્તં દુપ્પટિવિનોદયં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ઉપ્પન્ના દુપ્પટિવિનોદયા’’તિ. દસમં.

સદ્ધમ્મવગ્ગો પઠમો.