૧. આદિયસુત્તં

૪૧. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં ભગવા એતદવોચ – ‘‘પઞ્ચિમે, ગહપતિ, ભોગાનં આદિયા. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ગહપતિ, અરિયસાવકો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સમ્મા સુખં પરિહરતિ; માતાપિતરો સુખેતિ પીણેતિ સમ્મા સુખં પરિહરતિ; પુત્તદારદાસકમ્મકરપોરિસે સુખેતિ પીણેતિ સમ્મા સુખં પરિહરતિ. અયં પઠમો ભોગાનં આદિયો.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતિ, અરિયસાવકો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ મિત્તામચ્ચે સુખેતિ પીણેતિ સમ્મા સુખં પરિહરતિ. અયં દુતિયો ભોગાનં આદિયો.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતિ, અરિયસાવકો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ યા તા હોન્તિ આપદા – અગ્ગિતો વા ઉદકતો વા રાજતો વા ચોરતો વા અપ્પિયતો વા દાયાદતો [અપ્પિયતો વા દાયાદતો વા (બહૂસુ) અ. નિ. ૪.૬૧; ૫.૧૪૮] – તથારૂપાસુ આપદાસુ ભોગેહિ પરિયોધાય વત્તતિ, સોત્થિં અત્તાનં કરોતિ. અયં તતિયો ભોગાનં આદિયો.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતિ, અરિયસાવકો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ પઞ્ચબલિં કત્તા હોતિ. ઞાતિબલિં, અતિથિબલિં, પુબ્બપેતબલિં, રાજબલિં, દેવતાબલિં – અયં ચતુત્થો ભોગાનં આદિયો.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતિ, અરિયસાવકો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ યે તે સમણબ્રાહ્મણા મદપ્પમાદા પટિવિરતા ખન્તિસોરચ્ચે નિવિટ્ઠા એકમત્તાનં દમેન્તિ એકમત્તાનં સમેન્તિ એકમત્તાનં પરિનિબ્બાપેન્તિ, તથારૂપેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ ઉદ્ધગ્ગિકં દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતિ સોવગ્ગિકં સુખવિપાકં સગ્ગસંવત્તનિકં. અયં પઞ્ચમો ભોગાનં આદિયો. ઇમે ખો, ગહપતિ, પઞ્ચ ભોગાનં આદિયા.

‘‘તસ્સ ચે, ગહપતિ, અરિયસાવકસ્સ ઇમે પઞ્ચ ભોગાનં આદિયે આદિયતો ભોગા પરિક્ખયં ગચ્છન્તિ, તસ્સ એવં હોતિ – ‘યે વત ભોગાનં આદિયા તે ચાહં આદિયામિ ભોગા ચ મે પરિક્ખયં ગચ્છન્તી’તિ. ઇતિસ્સ હોતિ અવિપ્પટિસારો. તસ્સ ચે, ગહપતિ, અરિયસાવકસ્સ ઇમે પઞ્ચ ભોગાનં આદિયે આદિયતો ભોગા અભિવડ્ઢન્તિ, તસ્સ એવં હોતિ – ‘યે વત ભોગાનં આદિયા તે ચાહં આદિયામિ ભોગા ચ મે અભિવડ્ઢન્તી’તિ. ઇતિસ્સ હોતિ [ઇતિસ્સ હોતિ અવિપ્પટિસારો, (સી. સ્યા.)] ઉભયેનેવ અવિપ્પટિસારો’’તિ.

‘‘ભુત્તા ભોગા ભતા ભચ્ચા [ગતા તચ્છા (ક.)], વિતિણ્ણા આપદાસુ મે;

ઉદ્ધગ્ગા દક્ખિણા દિન્ના, અથો પઞ્ચબલીકતા;

ઉપટ્ઠિતા સીલવન્તો, સઞ્ઞતા બ્રહ્મચારયો.

‘‘યદત્થં ભોગં ઇચ્છેય્ય, પણ્ડિતો ઘરમાવસં;

સો મે અત્થો અનુપ્પત્તો, કતં અનનુતાપિયં.

‘‘એતં [એવં (ક.)] અનુસ્સરં મચ્ચો, અરિયધમ્મે ઠિતો નરો;

ઇધેવ નં પસંસન્તિ, પેચ્ચ સગ્ગે પમોદતી’’તિ [પેચ્ચ સગ્ગે ચ મોદતીતિ (સી. સ્યા.)]. પઠમં;