(૧૬) ૧. ઇન્દ્રિયવગ્ગો

૧. ઇન્દ્રિયસુત્તં

૧૫૧. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ઇન્દ્રિયાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ઇન્દ્રિયાની’’તિ. પઠમં.

૨. સદ્ધાબલસુત્તં

૧૫૨. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? સદ્ધાબલં, વીરિયબલં, સતિબલં, સમાધિબલં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ બલાની’’તિ. દુતિયં.

૩. પઞ્ઞાબલસુત્તં

૧૫૩. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? પઞ્ઞાબલં, વીરિયબલં, અનવજ્જબલં, સઙ્ગહબલં [સઙ્ગાહબલં (સી. સ્યા. કં. પી.)] – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ બલાની’’તિ. તતિયં.

૪. સતિબલસુત્તં

૧૫૪. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? સતિબલં, સમાધિબલં, અનવજ્જબલં, સઙ્ગહબલં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ બલાની’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પટિસઙ્ખાનબલસુત્તં

૧૫૫. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? પટિસઙ્ખાનબલં, ભાવનાબલં, અનવજ્જબલં, સઙ્ગહબલં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ બલાની’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. કપ્પસુત્તં

૧૫૬. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કપ્પસ્સ અસઙ્ખ્યેય્યાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? યદા, ભિક્ખવે, કપ્પો સંવટ્ટતિ, તં ન સુકરં સઙ્ખાતું – એત્તકાનિ વસ્સાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસતાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસહસ્સાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસતસહસ્સાનીતિ વા.

‘‘યદા, ભિક્ખવે, કપ્પો સંવટ્ટો તિટ્ઠતિ, તં ન સુકરં સઙ્ખાતું – એત્તકાનિ વસ્સાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસતાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસહસ્સાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસતસહસ્સાનીતિ વા.

‘‘યદા, ભિક્ખવે, કપ્પો વિવટ્ટતિ, તં ન સુકરં સઙ્ખાતું – એત્તકાનિ વસ્સાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસતાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસહસ્સાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસતસહસ્સાનીતિ વા.

‘‘યદા, ભિક્ખવે, કપ્પો વિવટ્ટો તિટ્ઠતિ, તં ન સુકરં સઙ્ખાતું – એત્તકાનિ વસ્સાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસતાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસહસ્સાનીતિ વા, એત્તકાનિ વસ્સસતસહસ્સાનીતિ વા. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ કપ્પસ્સ અસઙ્ખ્યેય્યાની’’તિ. છટ્ઠં.

૭. રોગસુત્તં

૧૫૭. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, રોગા. કતમે દ્વે? કાયિકો ચ રોગો ચેતસિકો ચ રોગો. દિસ્સન્તિ, ભિક્ખવે, સત્તા કાયિકેન રોગેન એકમ્પિ વસ્સં આરોગ્યં પટિજાનમાના, દ્વેપિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, તીણિપિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, ચત્તારિપિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, પઞ્ચપિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, દસપિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, વીસતિપિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, તિંસમ્પિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, ચત્તારીસમ્પિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, પઞ્ઞાસમ્પિ વસ્સાનિ આરોગ્યં પટિજાનમાના, વસ્સસતમ્પિ, ભિય્યોપિ આરોગ્યં પટિજાનમાના. તે, ભિક્ખવે, સત્તા સુદુલ્લભા [દુલ્લભા (સી. સ્યા. કં. પી.)] લોકસ્મિં યે ચેતસિકેન રોગેન મુહુત્તમ્પિ આરોગ્યં પટિજાનન્તિ, અઞ્ઞત્ર ખીણાસવેહિ.

‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પબ્બજિતસ્સ રોગા. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મહિચ્છો હોતિ વિઘાતવા અસન્તુટ્ઠો ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન. સો મહિચ્છો સમાનો વિઘાતવા અસન્તુટ્ઠો ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન પાપિકં ઇચ્છં પણિદહતિ અનવઞ્ઞપ્પટિલાભાય લાભસક્કારસિલોકપ્પટિલાભાય. સો ઉટ્ઠહતિ ઘટતિ વાયમતિ અનવઞ્ઞપ્પટિલાભાય લાભસક્કારસિલોકપ્પટિલાભાય. સો સઙ્ખાય કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ, સઙ્ખાય નિસીદતિ, સઙ્ખાય ધમ્મં ભાસતિ, સઙ્ખાય ઉચ્ચારપસ્સાવં સન્ધારેતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પબ્બજિતસ્સ રોગા.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘ન મહિચ્છા ભવિસ્સામ વિઘાતવન્તો અસન્તુટ્ઠા ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, ન પાપિકં ઇચ્છં પણિદહિસ્સામ અનવઞ્ઞપ્પટિલાભાય લાભસક્કારસિલોકપ્પટિલાભાય, ન ઉટ્ઠહિસ્સામ ન ઘટેસ્સામ ન વાયમિસ્સામ અનવઞ્ઞપ્પટિલાભાય લાભસક્કારસિલોકપ્પટિલાભાય, ખમા ભવિસ્સામ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ જિઘચ્છાય પિપાસાય ડંસમકસવાતાતપસરીસપસમ્ફસ્સાનં દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકા ભવિસ્સામા’તિ. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. પરિહાનિસુત્તં

૧૫૮. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘યો હિ કોચિ, આવુસો, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા ચત્તારો ધમ્મે અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં – ‘પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. પરિહાનમેતં વુત્તં ભગવતા. કતમે ચત્તારો? રાગવેપુલ્લત્તં [રાગવેપુલ્લતં (સી. સ્યા. કં. પી.)], દોસવેપુલ્લત્તં, મોહવેપુલ્લત્તં, ગમ્ભીરેસુ ખો પનસ્સ ઠાનાઠાનેસુ પઞ્ઞાચક્ખુ ન કમતિ. યો હિ કોચિ, આવુસો, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા ઇમે ચત્તારો ધમ્મે અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં – ‘પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. પરિહાનમેતં વુત્તં ભગવતા.

‘‘યો હિ કોચિ, આવુસો, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા ચત્તારો ધમ્મે અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં – ‘ન પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. અપરિહાનમેતં વુત્તં ભગવતા. કતમે ચત્તારો? રાગતનુત્તં [રાગતનુત્તનં (ક.)], દોસતનુત્તં, મોહતનુત્તં, ગમ્ભીરેસુ ખો પનસ્સ ઠાનાઠાનેસુ પઞ્ઞાચક્ખુ કમતિ. યો હિ કોચિ, આવુસો, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા ઇમે ચત્તારો ધમ્મે અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં – ‘ન પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. અપરિહાનમેતં વુત્તં ભગવતા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. ભિક્ખુનીસુત્તં

૧૫૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં આયસ્મા આનન્દો કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. અથ ખો અઞ્ઞતરા ભિક્ખુની અઞ્ઞતરં પુરિસં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, અમ્ભો પુરિસ, યેનય્યો આનન્દો તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન અય્યસ્સ આનન્દસ્સ પાદે સિરસા વન્દ – ‘ઇત્થન્નામા, ભન્તે, ભિક્ખુની આબાધિકિની દુક્ખિતા બાળ્હગિલાના. સા અય્યસ્સ આનન્દસ્સ પાદે સિરસા વન્દતી’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘સાધુ કિર, ભન્તે, અય્યો આનન્દો યેન ભિક્ખુનુપસ્સયો યેન સા ભિક્ખુની તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’’તિ. ‘‘એવં, અય્યે’’તિ ખો સો પુરિસો તસ્સા ભિક્ખુનિયા પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો પુરિસો આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ –

‘‘ઇત્થન્નામા, ભન્તે, ભિક્ખુની આબાધિકિની દુક્ખિતા બાળ્હગિલાના. સા આયસ્મતો આનન્દસ્સ પાદે સિરસા વન્દતિ, એવઞ્ચ વદેતિ – ‘સાધુ કિર, ભન્તે, આયસ્મા આનન્દો યેન ભિક્ખુનુપસ્સયો યેન સા ભિક્ખુની તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’’તિ. અધિવાસેસિ ખો આયસ્મા આનન્દો તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન ભિક્ખુનુપસ્સયો યેન સા ભિક્ખુની તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો સા ભિક્ખુની આયસ્મન્તં આનન્દં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વા સસીસં પારુપિત્વા મઞ્ચકે નિપજ્જિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન સા ભિક્ખુની તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો આયસ્મા આનન્દો તં ભિક્ખુનિં એતદવોચ –

‘‘આહારસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો આહારં નિસ્સાય. આહારો પહાતબ્બો. તણ્હાસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો તણ્હં નિસ્સાય. તણ્હા પહાતબ્બા. માનસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો માનં નિસ્સાય. માનો પહાતબ્બો. મેથુનસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો. મેથુને ચ સેતુઘાતો વુત્તો ભગવતા.

‘‘‘આહારસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો આહારં નિસ્સાય. આહારો પહાતબ્બો’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ઇધ, ભગિનિ, ભિક્ખુ પટિસઙ્ખા યોનિસો આહારં આહારેતિ – ‘નેવ દવાય ન મદાય ન મણ્ડનાય ન વિભૂસનાય, યાવદેવ ઇમસ્સ કાયસ્સ ઠિતિયા યાપનાય વિહિંસૂપરતિયા બ્રહ્મચરિયાનુગ્ગહાય. ઇતિ પુરાણઞ્ચ વેદનં પટિહઙ્ખામિ, નવઞ્ચ વેદનં ન ઉપ્પાદેસ્સામિ. યાત્રા ચ મે ભવિસ્સતિ અનવજ્જતા ચ ફાસુવિહારો ચા’તિ. સો અપરેન સમયેન આહારં નિસ્સાય આહારં પજહતિ. ‘આહારસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો આહારં નિસ્સાય. આહારો પહાતબ્બો’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘તણ્હાસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો તણ્હં નિસ્સાય. તણ્હા પહાતબ્બા’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ઇધ, ભગિનિ, ભિક્ખુ સુણાતિ – ‘ઇત્થન્નામો કિર ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’તિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘કુદાસ્સુ નામ અહમ્પિ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સામી’તિ! સો અપરેન સમયેન તણ્હં નિસ્સાય તણ્હં પજહતિ. ‘તણ્હાસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો તણ્હં નિસ્સાય. તણ્હા પહાતબ્બા’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘માનસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો માનં નિસ્સાય. માનો પહાતબ્બો’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ઇધ, ભગિનિ, ભિક્ખુ સુણાતિ – ‘ઇત્થન્નામો કિર ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’તિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘સો હિ નામ આયસ્મા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સતિ; કિમઙ્ગં [કિમઙ્ગ (સી. પી.) અ. નિ. ૫.૧૮૦; ચૂળવ. ૩૩૧; સં. નિ. ૫.૧૦૨૦] પનાહ’ન્તિ! સો અપરેન સમયેન માનં નિસ્સાય માનં પજહતિ. ‘માનસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો માનં નિસ્સાય. માનો પહાતબ્બો’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘મેથુનસમ્ભૂતો અયં, ભગિનિ, કાયો. મેથુને ચ સેતુઘાતો વુત્તો ભગવતા’’તિ.

અથ ખો સા ભિક્ખુની મઞ્ચકા વુટ્ઠહિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા આયસ્મતો આનન્દસ્સ પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘અચ્ચયો મં, ભન્તે, અચ્ચગમા, યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યાહં એવમકાસિં. તસ્સા મે, ભન્તે, અય્યો આનન્દો અચ્ચયં અચ્ચયતો પટિગ્ગણ્હાતુ, આયતિં સંવરાયા’’તિ. ‘‘તગ્ઘ તં [તગ્ઘ ત્વં (સી. પી. ક.)], ભગિનિ, અચ્ચયો અચ્ચગમા, યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યા ત્વં એવમકાસિ. યતો ચ ખો ત્વં, ભગિનિ, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોસિ, તં તે મયં પટિગ્ગણ્હામ. વુદ્ધિ હેસા, ભગિનિ, અરિયસ્સ વિનયે યો અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ આયતિં સંવરં આપજ્જતી’’તિ. નવમં.

૧૦. સુગતવિનયસુત્તં

૧૬૦. ‘‘સુગતો વા, ભિક્ખવે, લોકે તિટ્ઠમાનો સુગતવિનયો વા તદસ્સ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનં.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, સુગતો? ઇધ, ભિક્ખવે, તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા. અયં, ભિક્ખવે, સુગતો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, સુગતવિનયો? સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. અયં, ભિક્ખવે, સુગતવિનયો. એવં સુગતો વા, ભિક્ખવે, લોકે તિટ્ઠમાનો સુગતવિનયો વા તદસ્સ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનન્તિ.

‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ દુગ્ગહિતં સુત્તન્તં પરિયાપુણન્તિ દુન્નિક્ખિત્તેહિ પદબ્યઞ્જનેહિ. દુન્નિક્ખિત્તસ્સ, ભિક્ખવે, પદબ્યઞ્જનસ્સ અત્થોપિ દુન્નયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ દુબ્બચા હોન્તિ દોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા અક્ખમા અપ્પદક્ખિણગ્ગાહિનો અનુસાસનિં. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યે તે ભિક્ખૂ બહુસ્સુતા આગતાગમા ધમ્મધરા વિનયધરા માતિકાધરા, તે ન સક્કચ્ચં સુત્તન્તં પરં વાચેન્તિ. તેસં અચ્ચયેન છિન્નમૂલકો સુત્તન્તો હોતિ અપ્પટિસરણો. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, થેરા ભિક્ખૂ બાહુલિકા હોન્તિ સાથલિકા, ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમા, પવિવેકે નિક્ખિત્તધુરા, ન વીરિયં આરભન્તિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. તેસં પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ. સાપિ હોતિ બાહુલિકા સાથલિકા, ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમા, પવિવેકે નિક્ખિત્તધુરા, ન વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તી’’તિ.

‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સુગ્ગહિતં સુત્તન્તં પરિયાપુણન્તિ સુનિક્ખિત્તેહિ પદબ્યઞ્જનેહિ. સુનિક્ખિત્તસ્સ, ભિક્ખવે, પદબ્યઞ્જનસ્સ અત્થોપિ સુનયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સુવચા હોન્તિ સોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ખમા પદક્ખિણગ્ગાહિનો અનુસાસનિં. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યે તે ભિક્ખૂ બહુસ્સુતા આગતાગમા ધમ્મધરા વિનયધરા માતિકાધરા, તે સક્કચ્ચં સુત્તન્તં પરં વાચેન્તિ. તેસં અચ્ચયેન નચ્છિન્નમૂલકો [અચ્છિન્નમૂલકો (સ્યા. કં.) અ. નિ. ૫.૧૫૬] સુત્તન્તો હોતિ સપ્પટિસરણો. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, થેરા ભિક્ખૂ ન બાહુલિકા હોન્તિ ન સાથલિકા, ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા, પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા, વીરિયં આરભન્તિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. તેસં પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ. સાપિ હોતિ ન બાહુલિકા ન સાથલિકા, ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા, પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા, વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ધમ્મો સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. દસમં.

ઇન્દ્રિયવગ્ગો પઠમો.