૪. તતિયસમાધિસુત્તં

૯૪. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન ચેવ લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન ચ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય સો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘કથં નુ ખો, આવુસો, સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બા? કથં સઙ્ખારા સમ્મસિતબ્બા? કથં સઙ્ખારા વિપસ્સિતબ્બા’ [પસ્સિતબ્બા (ક.)] તિ? તસ્સ સો યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં બ્યાકરોતિ – ‘એવં ખો, આવુસો, સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બા, એવં સઙ્ખારા સમ્મસિતબ્બા, એવં સઙ્ખારા વિપસ્સિતબ્બા’તિ. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ સો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘કથં નુ ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં? કથં ચિત્તં સન્નિસાદેતબ્બં? કથં ચિત્તં એકોદિ કાતબ્બં? કથં ચિત્તં સમાદહાતબ્બ’ન્તિ? તસ્સ સો યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં બ્યાકરોતિ – ‘એવં ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં, એવં ચિત્તં સન્નિસાદેતબ્બં, એવં ચિત્તં એકોદિ કાતબ્બં [એકોદિ કત્તબ્બં (પી.)], એવં ચિત્તં સમાદહાતબ્બ’ન્તિ. સો અપરેન સમયે લાભી ચેવ હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય લાભી ચ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો ન ચેવ લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન ચ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી ચેવ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય સો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘કથં નુ ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં? કથં ચિત્તં સન્નિસાદેતબ્બં? કથં ચિત્તં એકોદિ કાતબ્બં? કથં ચિત્તં સમાદહાતબ્બં? કથં સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બા? કથં સઙ્ખારા સમ્મસિતબ્બા? કથં સઙ્ખારા વિપસ્સિતબ્બા’તિ? તસ્સ સો યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં બ્યાકરોતિ – ‘એવં ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં, એવં ચિત્તં સન્નિસાદેતબ્બં, એવં ચિત્તં એકોદિ કાતબ્બં, એવં ચિત્તં સમાદહાતબ્બં, એવં સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બા, એવં સઙ્ખારા સમ્મસિતબ્બા, એવં સઙ્ખારા વિપસ્સિતબ્બા’તિ. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન તેસુ ચેવ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ઉત્તરિ આસવાનં ખયાય યોગો કરણીયો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. ચતુત્થં.