(૧૦) ૫. અસુરવગ્ગો

૧. અસુરસુત્તં

૯૧. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? અસુરો અસુરપરિવારો, અસુરો દેવપરિવારો, દેવો અસુરપરિવારો, દેવો દેવપરિવારો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અસુરો હોતિ અસુરપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો, પરિસાપિસ્સ હોતિ દુસ્સીલા પાપધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અસુરો હોતિ અસુરપરિવારો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અસુરો હોતિ દેવપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો, પરિસા ચ ખ્વસ્સ હોતિ સીલવતી કલ્યાણધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અસુરો હોતિ દેવપરિવારો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દેવો હોતિ અસુરપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો, પરિસા ચ ખ્વસ્સ હોતિ દુસ્સીલા પાપધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દેવો હોતિ અસુરપરિવારો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દેવો હોતિ દેવપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો, પરિસાપિસ્સ હોતિ સીલવતી કલ્યાણધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દેવો હોતિ, દેવપરિવારો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. પઠમસમાધિસુત્તં

૯૨. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન ચેવ લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન ચ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. દુતિયં.

૩. દુતિયસમાધિસુત્તં

૯૩. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન ચેવ લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન ચ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન અજ્ઝત્તં ચેતોસમથે પતિટ્ઠાય અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય યોગો કરણીયો. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય પતિટ્ઠાય અજ્ઝત્તં ચેતોસમથે યોગો કરણીયો. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય લાભી ચ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો ન ચેવ લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન ચ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન તેસંયેવ કુસલાનં ધમ્માનં પટિલાભાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા તસ્સેવ [તસ્સ તસ્સેવ (સી. સ્યા. કં.)] ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તેન પુગ્ગલેન તેસંયેવ કુસલાનં ધમ્માનં પટિલાભાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન તેસુયેવ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ઉત્તરિ [ઉત્તરિં (સી. સ્યા. કં. પી.)] આસવાનં ખયાય યોગો કરણીયો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. તતિયસમાધિસુત્તં

૯૪. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન ચેવ લાભી હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન ચ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય સો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘કથં નુ ખો, આવુસો, સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બા? કથં સઙ્ખારા સમ્મસિતબ્બા? કથં સઙ્ખારા વિપસ્સિતબ્બા’ [પસ્સિતબ્બા (ક.)] તિ? તસ્સ સો યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં બ્યાકરોતિ – ‘એવં ખો, આવુસો, સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બા, એવં સઙ્ખારા સમ્મસિતબ્બા, એવં સઙ્ખારા વિપસ્સિતબ્બા’તિ. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ સો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘કથં નુ ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં? કથં ચિત્તં સન્નિસાદેતબ્બં? કથં ચિત્તં એકોદિ કાતબ્બં? કથં ચિત્તં સમાદહાતબ્બ’ન્તિ? તસ્સ સો યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં બ્યાકરોતિ – ‘એવં ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં, એવં ચિત્તં સન્નિસાદેતબ્બં, એવં ચિત્તં એકોદિ કાતબ્બં [એકોદિ કત્તબ્બં (પી.)], એવં ચિત્તં સમાદહાતબ્બ’ન્તિ. સો અપરેન સમયે લાભી ચેવ હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય લાભી ચ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો ન ચેવ લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ ન ચ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી ચેવ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય સો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘કથં નુ ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં? કથં ચિત્તં સન્નિસાદેતબ્બં? કથં ચિત્તં એકોદિ કાતબ્બં? કથં ચિત્તં સમાદહાતબ્બં? કથં સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બા? કથં સઙ્ખારા સમ્મસિતબ્બા? કથં સઙ્ખારા વિપસ્સિતબ્બા’તિ? તસ્સ સો યથાદિટ્ઠં યથાવિદિતં બ્યાકરોતિ – ‘એવં ખો, આવુસો, ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બં, એવં ચિત્તં સન્નિસાદેતબ્બં, એવં ચિત્તં એકોદિ કાતબ્બં, એવં ચિત્તં સમાદહાતબ્બં, એવં સઙ્ખારા દટ્ઠબ્બા, એવં સઙ્ખારા સમ્મસિતબ્બા, એવં સઙ્ખારા વિપસ્સિતબ્બા’તિ. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, તેન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલેન તેસુ ચેવ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ઉત્તરિ આસવાનં ખયાય યોગો કરણીયો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. છવાલાતસુત્તં

૯૫. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? નેવત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, પરહિતાય પટિપન્નો નો અત્તહિતાય, અત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, અત્તહિતાય ચેવ [અત્તહિતાય ચ (સી. સ્યા. કં. પી.)] પટિપન્નો પરહિતાય ચ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, છવાલાતં ઉભતો પદિત્તં [આદિત્તં (ક.)], મજ્ઝે ગૂથગતં, નેવ ગામે કટ્ઠત્થં ફરતિ ન અરઞ્ઞે ( ) [(કટ્ઠત્થં ફરતિ) કત્થચિ]; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ ય્વાયં પુગ્ગલો નેવત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો પરહિતાય પટિપન્નો નો અત્તહિતાય, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો અત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, અયં ઇમેસં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો પરહિતાય ચ, અયં ઇમેસં ચતુન્નં પુગ્ગલાનં અગ્ગો ચ સેટ્ઠો ચ પામોક્ખો [મોક્ખો (પી.) સં. નિ. ૩.૬૬૨-૬૬૩; અ. નિ. ૫.૧૮૧] ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ગવા ખીરં, ખીરમ્હા દધિ, દધિમ્હા નવનીતં, નવનીતમ્હા સપ્પિ, સપ્પિમ્હા સપ્પિમણ્ડો, સપ્પિમણ્ડો [સપ્પિમ્હા સપ્પિમણ્ડો (ક.)] તત્થ [તત્ર (સં. નિ. ૩.૬૬૨-૬૬૨)] અગ્ગમક્ખાયતિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો પરહિતાય ચ, અયં ઇમેસં ચતુન્નં પુગ્ગલાનં અગ્ગો ચ સેટ્ઠો ચ પામોક્ખો ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. રાગવિનયસુત્તં

૯૬. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? અત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, પરહિતાય પટિપન્નો નો અત્તહિતાય, નેવત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો પરહિતાય ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ નો પરહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તના રાગવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરં રાગવિનયાય સમાદપેતિ; અત્તના દોસવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરં દોસવિનયાય સમાદપેતિ; અત્તના મોહવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરં મોહવિનયાય સમાદપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો અત્તહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તના ન રાગવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, પરં રાગવિનયાય સમાદપેતિ; અત્તના ન દોસવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, પરં દોસવિનયાય સમાદપેતિ; અત્તના ન મોહવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, પરં મોહવિનયાય સમાદપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો અત્તહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તના ન રાગવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરં રાગવિનયાય સમાદપેતિ; અત્તના ન દોસવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરં દોસવિનયાય સમાદપેતિ; અત્તના ન મોહવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરં મોહવિનયાય સમાદપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો હોતિ પરહિતાય ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તના ચ રાગવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, પરઞ્ચ રાગવિનયાય સમાદપેતિ; અત્તના ચ દોસવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, પરઞ્ચ દોસવિનયાય સમાદપેતિ; અત્તના ચ મોહવિનયાય પટિપન્નો હોતિ, પરઞ્ચ મોહવિનયાય સમાદપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો હોતિ પરહિતાય ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. છટ્ઠં.

૭. ખિપ્પનિસન્તિસુત્તં

૯૭. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? અત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, પરહિતાય પટિપન્નો નો અત્તહિતાય, નેવત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો પરહિતાય ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ખિપ્પનિસન્તી ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, સુતાનઞ્ચ ધમ્માનં ધારકજાતિકો [ધારણજાતિકો (ક.)] હોતિ, ધાતાનઞ્ચ [ધતાનઞ્ચ (સી. સ્યા. કં. પી.)] ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખી હોતિ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય, ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ; નો ચ કલ્યાણવાચો હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા, નો ચ સન્દસ્સકો હોતિ સમાદપકો [સમાદાપકો (?)] સમુત્તેજકો સમ્પહંસકો સબ્રહ્મચારીનં. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો અત્તહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન હેવ ખો ખિપ્પનિસન્તી હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ચ સુતાનં ધમ્માનં ધારકજાતિકો હોતિ, નો ચ ધાતાનં ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખી હોતિ, નો ચ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ; કલ્યાણવાચો ચ હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા, સન્દસ્સકો ચ હોતિ સમાદપકો સમુત્તેજકો સમ્પહંસકો સબ્રહ્મચારીનં. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો અત્તહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન હેવ ખો ખિપ્પનિસન્તી હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ચ સુતાનં ધમ્માનં ધારકજાતિકો હોતિ, નો ચ ધાતાનં ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખી હોતિ, નો ચ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ; નો ચ કલ્યાણવાચો હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા, નો ચ સન્દસ્સકો હોતિ સમાદપકો સમુત્તેજકો સમ્પહંસકો સબ્રહ્મચારીનં. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો હોતિ પરહિતાય ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ખિપ્પનિસન્તી ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, સુતાનઞ્ચ ધમ્માનં ધારકજાતિકો હોતિ, ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખી હોતિ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય, ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ; કલ્યાણવાચો ચ હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા, સન્દસ્સકો ચ હોતિ સમાદપકો સમુત્તેજકો સમ્પહંસકો સબ્રહ્મચારીનં. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો હોતિ પરહિતાય ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. અત્તહિતસુત્તં

૯૮. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? અત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, પરહિતાય પટિપન્નો નો અત્તહિતાય, નેવત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો પરહિતાય ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. અટ્ઠમં.

૯. સિક્ખાપદસુત્તં

૯૯. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? અત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, પરહિતાય પટિપન્નો નો અત્તહિતાય, નેવત્તહિતાય પટિપન્નો નો પરહિતાય, અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો પરહિતાય ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તના પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, નો પરં પાણાતિપાતા વેરમણિયા સમાદપેતિ; અત્તના અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, નો પરં અદિન્નાદાના વેરમણિયા સમાદપેતિ; અત્તના કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, નો પરં કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણિયા સમાદપેતિ; અત્તના મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, નો પરં મુસાવાદા વેરમણિયા સમાદપેતિ; અત્તના સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ, નો પરં સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના વેરમણિયા સમાદપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો અત્તહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તના પાણાતિપાતા અપ્પટિવિરતો હોતિ, પરં પાણાતિપાતા વેરમણિયા સમાદપેતિ; અત્તના અદિન્નાદાના અપ્પટિવિરતો હોતિ, પરં અદિન્નાદાના વેરમણિયા સમાદપેતિ; અત્તના કામેસુમિચ્છાચારા અપ્પટિવિરતો હોતિ, પરં કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણિયા સમાદપેતિ; અત્તના મુસાવાદા અપ્પટિવિરતો હોતિ, પરં મુસાવાદા વેરમણિયા સમાદપેતિ; અત્તના સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના અપ્પટિવિરતો હોતિ, પરં સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના વેરમણિયા સમાદપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો અત્તહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ નો પરહિતાય? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તના પાણાતિપાતા અપ્પટિવિરતો હોતિ, નો પરં પાણાતિપાતા વેરમણિયા સમાદપેતિ…પે… અત્તના સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના અપ્પટિવિરતો હોતિ, નો પરં સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના વેરમણિયા સમાદપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવત્તહિતાય પટિપન્નો હોતિ, નો પરહિતાય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો હોતિ પરહિતાય ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અત્તના ચ પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, પરઞ્ચ પાણાતિપાતા વેરમણિયા સમાદપેતિ…પે… અત્તના ચ સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ, પરઞ્ચ સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના વેરમણિયા સમાદપેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અત્તહિતાય ચેવ પટિપન્નો હોતિ પરહિતાય ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. નવમં.

૧૦. પોતલિયસુત્તં

૧૦૦. અથ ખો પોતલિયો પરિબ્બાજકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો પોતલિયં પરિબ્બાજકં ભગવા એતદવોચ –

‘‘ચત્તારોમે, પોતલિય, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, પોતલિય, એકચ્ચો પુગ્ગલો [પુ. પ. ૧૬૫] અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ ખો વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. ઇધ પન, પોતલિય, એકચ્ચો પુગ્ગલો વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ ખો અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. ઇધ પન, પોતલિય, એકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. ઇધ પન, પોતલિય, એકચ્ચો પુગ્ગલો અવણ્ણારહસ્સ ચ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, વણ્ણારહસ્સ ચ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. ઇમે ખો, પોતલિય, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં ખો, પોતલિય, ચતુન્નં પુગ્ગલાનં કતમો તે પુગ્ગલો ખમતિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’તિ?

‘‘ચત્તારોમે, ભો ગોતમ, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભો ગોતમ, એકચ્ચો પુગ્ગલો અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ ખો વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. ઇધ પન, ભો ગોતમ, એકચ્ચો પુગ્ગલો વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ ખો અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. ઇધ પન, ભો ગોતમ, એકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. ઇધ પન, ભો ગોતમ, એકચ્ચો પુગ્ગલો અવણ્ણારહસ્સ ચ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, વણ્ણારહસ્સ ચ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. ઇમે ખો, ભો ગોતમ, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં, ભો ગોતમ, ચતુન્નં પુગ્ગલાનં ય્વાયં પુગ્ગલો નેવ અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, નો ચ વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન; અયં મે પુગ્ગલો ખમતિ ઇમેસં ચતુન્નં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? અભિક્કન્તા [અભિક્કન્તતરા (ક.)] હેસા, ભો ગોતમ, યદિદં ઉપેક્ખા’’તિ.

‘‘ચત્તારોમે, પોતલિય, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો…પે… ઇમે ખો, પોતલિય, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં ખો, પોતલિય, ચતુન્નં પુગ્ગલાનં ય્વાયં પુગ્ગલો અવણ્ણારહસ્સ ચ અવણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન, વણ્ણારહસ્સ ચ વણ્ણં ભાસિતા હોતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન; અયં ઇમેસં ચતુન્નં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? અભિક્કન્તા હેસા, પોતલિય, યદિદં તત્થ તત્થ કાલઞ્ઞુતા’’તિ.

‘‘ચત્તારોમે, ભો ગોતમ, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો…પે… ઇમે ખો, ભો ગોતમ, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં, ભો ગોતમ, ચતુન્નં પુગ્ગલાનં ય્વાયં પુગ્ગલો અવણ્ણારહસ્સ ચ અવણ્ણં ભાસિતા ભૂતં તચ્છં કાલેન, વણ્ણારહસ્સ ચ વણ્ણં ભાસિતા ભૂતં તચ્છં કાલેન; અયં મે પુગ્ગલો ખમતિ ઇમેસં ચતુન્નં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? અભિક્કન્તા હેસા, ભો ગોતમ, યદિદં તત્થ તત્થ કાલઞ્ઞુતા.

‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ, એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. દસમં.

અસુરવગ્ગો પઞ્ચમો.