૨. આનણ્યસુત્તં

૬૨. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં ભગવા એતદવોચ –

‘‘ચત્તારિમાનિ, ગહપતિ, સુખાનિ અધિગમનીયાનિ ગિહિના કામભોગિના કાલેન કાલં સમયેન સમયં ઉપાદાય. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિસુખં, ભોગસુખં, આનણ્યસુખં [અણણસુખં (સી. સ્યા. કં. પી.)], અનવજ્જસુખં.

‘‘કતમઞ્ચ, ગહપતિ, અત્થિસુખં? ઇધ, ગહપતિ, કુલપુત્તસ્સ ભોગા હોન્તિ ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતા બાહાબલપરિચિતા સેદાવક્ખિત્તા ધમ્મિકા ધમ્મલદ્ધા. સો ‘ભોગા મે અત્થિ ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતા બાહાબલપરિચિતા સેદાવક્ખિત્તા ધમ્મિકા ધમ્મલદ્ધા’તિ અધિગચ્છતિ સુખં, અધિગચ્છતિ સોમનસ્સં. ઇદં વુચ્ચતિ, ગહપતિ, અત્થિસુખં.

‘‘કતમઞ્ચ, ગહપતિ, ભોગસુખં? ઇધ, ગહપતિ, કુલપુત્તો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ પરિભુઞ્જતિ પુઞ્ઞાનિ ચ કરોતિ. સો ‘ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ પરિભુઞ્જામિ પુઞ્ઞાનિ ચ કરોમી’તિ અધિગચ્છતિ સુખં, અધિગચ્છતિ સોમનસ્સં. ઇદં વુચ્ચતિ, ગહપતિ, ભોગસુખં.

‘‘કતમઞ્ચ, ગહપતિ, આનણ્યસુખં? ઇધ, ગહપતિ, કુલપુત્તો ન કસ્સચિ કિઞ્ચિ ધારેતિ અપ્પં વા બહું વા. સો ‘ન કસ્સચિ કિઞ્ચિ ધારેમિ [કિઞ્ચિ વા દેતિ (ક.)] અપ્પં વા બહું વા’તિ અધિગચ્છતિ સુખં, અધિગચ્છતિ સોમનસ્સં. ઇદં વુચ્ચતિ, ગહપતિ, આનણ્યસુખં.

‘‘કતમઞ્ચ, ગહપતિ, અનવજ્જસુખં? ઇધ, ગહપતિ, અરિયસાવકો અનવજ્જેન કાયકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અનવજ્જેન વચીકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અનવજ્જેન મનોકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ. સો ‘અનવજ્જેનમ્હિ કાયકમ્મેન સમન્નાગતો, અનવજ્જેન વચીકમ્મેન સમન્નાગતો, અનવજ્જેન મનોકમ્મેન સમન્નાગતો’તિ અધિગચ્છતિ સુખં, અધિગચ્છતિ સોમનસ્સં. ઇદં વુચ્ચતિ, ગહપતિ, અનવજ્જસુખં. ઇમાનિ ખો, ગહપતિ, ચત્તારિ સુખાનિ અધિગમનીયાનિ ગિહિના કામભોગિના કાલેન કાલં સમયેન સમયં ઉપાદાયા’’તિ.

‘‘આનણ્યસુખં ઞત્વાન, અથો અત્થિસુખં પરં;

ભુઞ્જં ભોગસુખં મચ્ચો, તતો પઞ્ઞા વિપસ્સતિ.

‘‘વિપસ્સમાનો જાનાતિ, ઉભો ભોગે સુમેધસો;

અનવજ્જસુખસ્સેતં, કલં નાગ્ઘતિ સોળસિ’’ન્તિ. દુતિયં;