૪. કાળકારામસુત્તં

૨૪. એકં સમયં ભગવા સાકેતે વિહરતિ કાળકારામે [કોળિકારામે (ક.)]. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘યં, ભિક્ખવે, સદેવકસ્સ લોકસ્સ સમારકસ્સ સબ્રહ્મકસ્સ સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તમહં જાનામિ.

‘‘યં, ભિક્ખવે, સદેવકસ્સ લોકસ્સ સમારકસ્સ સબ્રહ્મકસ્સ સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તમહં અબ્ભઞ્ઞાસિં. તં તથાગતસ્સ વિદિતં, તં તથાગતો ન ઉપટ્ઠાસિ.

‘‘યં, ભિક્ખવે, સદેવકસ્સ લોકસ્સ સમારકસ્સ સબ્રહ્મકસ્સ સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તમહં ન જાનામીતિ વદેય્યં, તં મમસ્સ મુસા.

‘‘યં, ભિક્ખવે…પે… તમહં જાનામિ ચ ન ચ જાનામીતિ વદેય્યં, તંપસ્સ [તં પિસ્સ (સ્યા. કં.), તં મમસ્સ (ક.)] તાદિસમેવ.

‘‘યં, ભિક્ખવે…પે… તમહં નેવ જાનામિ ન ન જાનામીતિ વદેય્યં, તં મમસ્સ કલિ.

‘‘ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, તથાગતો દટ્ઠા દટ્ઠબ્બં, દિટ્ઠં ન મઞ્ઞતિ, અદિટ્ઠં ન મઞ્ઞતિ, દટ્ઠબ્બં ન મઞ્ઞતિ, દટ્ઠારં ન મઞ્ઞતિ; સુત્વા સોતબ્બં, સુતં ન મઞ્ઞતિ, અસુતં ન મઞ્ઞતિ, સોતબ્બં ન મઞ્ઞતિ, સોતારં ન મઞ્ઞતિ; મુત્વા મોતબ્બં, મુતં ન મઞ્ઞતિ, અમુતં ન મઞ્ઞતિ, મોતબ્બં ન મઞ્ઞતિ, મોતારં ન મઞ્ઞતિ; વિઞ્ઞત્વા વિઞ્ઞાતબ્બં, વિઞ્ઞાતં ન મઞ્ઞતિ, અવિઞ્ઞાતં ન મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતબ્બં ન મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતારં ન મઞ્ઞતિ. ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, તથાગતો દિટ્ઠસુતમુતવિઞ્ઞાતબ્બેસુ ધમ્મેસુ તાદીયેવ તાદી [તાદિસોવ તાદી (સ્યા. કં.), તાદિસે યેવ તાદી (પી.), તાદીયેવ તાદીયેવેકા (ક.)]. તમ્હા ચ પન તાદિમ્હા [તાદિતમ્હા (સી. પી.)] અઞ્ઞો તાદી ઉત્તરિતરો વા પણીતતરો વા નત્થીતિ વદામી’’તિ.

‘‘યં કિઞ્ચિ દિટ્ઠંવ સુતં મુતં વા,

અજ્ઝોસિતં સચ્ચમુતં પરેસં;

ન તેસુ તાદી સયસંવુતેસુ,

સચ્ચં મુસા વાપિ પરં દહેય્ય.

‘‘એતઞ્ચ સલ્લં પટિકચ્ચ [પટિગચ્ચ (સી. પી.)] દિસ્વા,

અજ્ઝોસિતા યત્થ પજા વિસત્તા;

જાનામિ પસ્સામિ તથેવ એતં,

અજ્ઝોસિતં નત્થિ તથાગતાન’’ન્તિ. ચતુત્થં;