૨. ચરવગ્ગો

૧. ચરસુત્તં

૧૧. [ઇતિવુ. ૧૧૦] ‘‘ચરતો ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વા બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વા. તં ચે ભિક્ખુ અધિવાસેતિ, નપ્પજહતિ ન વિનોદેતિ ન બ્યન્તીકરોતિ [બ્યન્તિકરોતિ (પી.), બ્યન્તિં કરોતિ (ક.)] ન અનભાવં ગમેતિ, ચરમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘અનાતાપી અનોત્તાપી સતતં સમિતં કુસીતો હીનવીરિયો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘ઠિતસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વા બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વા. તં ચે ભિક્ખુ અધિવાસેતિ, નપ્પજહતિ ન વિનોદેતિ ન બ્યન્તીકરોતિ ન અનભાવં ગમેતિ, ઠિતોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘અનાતાપી અનોત્તાપી સતતં સમિતં કુસીતો હીનવીરિયો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘નિસિન્નસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વા બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વા. તં ચે ભિક્ખુ અધિવાસેતિ, નપ્પજહતિ ન વિનોદેતિ ન બ્યન્તીકરોતિ ન અનભાવં ગમેતિ, નિસિન્નોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘અનાતાપી અનોત્તાપી સતતં સમિતં કુસીતો હીનવીરિયો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘સયાનસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો જાગરસ્સ ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વા બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વા. તં ચે ભિક્ખુ અધિવાસેતિ, નપ્પજહતિ ન વિનોદેતિ ન બ્યન્તીકરોતિ ન અનભાવં ગમેતિ, સયાનોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જાગરો એવંભૂતો ‘અનાતાપી અનોત્તાપી સતતં સમિતં કુસીતો હીનવીરિયો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘ચરતો ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વા બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વા. તં ચે ભિક્ખુ નાધિવાસેતિ, પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, ચરમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘આતાપી ઓત્તાપી સતતં સમિતં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘ઠિતસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વા બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વા. તં ચે ભિક્ખુ નાધિવાસેતિ, પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, ઠિતોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘આતાપી ઓત્તાપી સતતં સમિતં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘નિસિન્નસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વા બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વા. તં ચે ભિક્ખુ નાધિવાસેતિ, પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, નિસિન્નોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘આતાપી ઓત્તાપી સતતં સમિતં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘સયાનસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો જાગરસ્સ ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વા બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વા. તં ચે ભિક્ખુ નાધિવાસેતિ, પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, સયાનોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જાગરો એવંભૂતો ‘આતાપી ઓત્તાપી સતતં સમિતં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો’તિ વુચ્ચતી’’તિ.

‘‘ચરં વા યદિ વા તિટ્ઠં, નિસિન્નો ઉદ વા સયં;

યો વિતક્કં વિતક્કેતિ, પાપકં ગેહનિસ્સિતં.

‘‘કુમ્મગ્ગપ્પટિપન્નો સો, મોહનેય્યેસુ મુચ્છિતો;

અભબ્બો તાદિસો ભિક્ખુ, ફુટ્ઠું સમ્બોધિમુત્તમં.

‘‘યો ચ ચરં વા તિટ્ઠં વા, નિસિન્નો ઉદ વા સયં;

વિતક્કં સમયિત્વાન, વિતક્કૂપસમે રતો;

ભબ્બો સો તાદિસો ભિક્ખુ, ફુટ્ઠું સમ્બોધિમુત્તમ’’ન્તિ. પઠમં;

૨. સીલસુત્તં

૧૨. ‘‘સમ્પન્નસીલા, ભિક્ખવે, વિહરથ સમ્પન્નપાતિમોક્ખા, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતા વિહરથ આચારગોચરસમ્પન્ના અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવિનો. સમાદાય સિક્ખથ સિક્ખાપદેસુ. સમ્પન્નસીલાનં વો, ભિક્ખવે, વિહરતં સમ્પન્નપાતિમોક્ખાનં પાતિમોક્ખસંવરસંવુતાનં વિહરતં આચારગોચરસમ્પન્નાનં અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવીનં સમાદાય સિક્ખતં સિક્ખાપદેસુ કિમસ્સ ઉત્તરિ કરણીયં?

‘‘ચરતો ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અભિજ્ઝાબ્યાપાદો વિગતો હોતિ, થિનમિદ્ધં… ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં… વિચિકિચ્છા પહીના હોતિ, આરદ્ધં હોતિ વીરિયં અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં, ચરમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘આતાપી ઓત્તાપી સતતં સમિતં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘ઠિતસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અભિજ્ઝાબ્યાપાદો વિગતો હોતિ, થિનમિદ્ધં… ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં… વિચિકિચ્છા પહીના હોતિ, આરદ્ધં હોતિ વીરિયં અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં, ઠિતોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘આતાપી ઓત્તાપી સતતં સમિતં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘નિસિન્નસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અભિજ્ઝાબ્યાપાદો વિગતો હોતિ, થિનમિદ્ધં… ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં… વિચિકિચ્છા પહીના હોતિ, આરદ્ધં હોતિ વીરિયં અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં, નિસિન્નોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંભૂતો ‘આતાપી ઓત્તાપી સતતં સમિતં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘સયાનસ્સ ચેપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો જાગરસ્સ અભિજ્ઝાબ્યાપાદો વિગતો હોતિ, થિનમિદ્ધં… ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં… વિચિકિચ્છા પહીના હોતિ, આરદ્ધં હોતિ વીરિયં અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં, સયાનોપિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જાગરો એવંભૂતો ‘આતાપી ઓત્તાપી સતતં સમિતં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો’તિ વુચ્ચતી’’તિ.

‘‘યતં [યથા (ક.) ઇતિવુ. ૧૧૧] ચરે યતં [યથા (ક.) ઇતિવુ. ૧૧૧] તિટ્ઠે, યતં [યથા (ક.) ઇતિવુ. ૧૧૧] અચ્છે યતં [યથા (ક.) ઇતિવુ. ૧૧૧] સયે;

યતં [યથા (ક.) ઇતિવુ. ૧૧૧] સમિઞ્જયે [સમ્મિઞ્જયે (સી. સ્યા. કં. પી.)] ભિક્ખુ, યતમેનં [યતમેવ નં (સી.), યતમેતં (સ્યા. કં.), યતમેવ (?)] પસારયે.

‘‘ઉદ્ધં તિરિયં અપાચીનં, યાવતા જગતો ગતિ;

સમવેક્ખિતા ચ ધમ્માનં, ખન્ધાનં ઉદયબ્બયં.

‘‘ચેતોસમથસામીચિં, સિક્ખમાનં સદા સતં;

સતતં પહિતત્તોતિ, આહુ ભિક્ખું તથાવિધ’’ન્તિ. દુતિયં;

૩. પધાનસુત્તં

૧૩. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, સમ્મપ્પધાનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ; ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ; અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ; ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ સમ્મપ્પધાનાની’’તિ.

‘‘સમ્મપ્પધાના મારધેય્યાભિભૂતા,

તે અસિતા જાતિમરણભયસ્સ પારગૂ;

તે તુસિતા જેત્વા મારં સવાહિનિં [સવાહનં (સ્યા. કં. પી. ક.)] તે અનેજા,

સબ્બં નમુચિબલં ઉપાતિવત્તા તે સુખિતા’’તિ. તતિયં;

૪. સંવરસુત્તં

૧૪. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, પધાનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? સંવરપ્પધાનં, પહાનપ્પધાનં, ભાવનાપ્પધાનં, અનુરક્ખણાપ્પધાનં. કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સંવરપ્પધાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ન નિમિત્તગ્ગાહી હોતિ નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં ચક્ખુન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું, તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જતિ, રક્ખતિ ચક્ખુન્દ્રિયં, ચક્ખુન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતિ. સોતેન સદ્દં સુત્વા… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ન નિમિત્તગ્ગાહી હોતિ નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી, યત્વાધિકરણમેનં મનિન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું, તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જતિ, રક્ખતિ મનિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સંવરપ્પધાનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, પહાનપ્પધાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ; ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પહાનપ્પધાનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભાવનાપ્પધાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં, ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભાવનાપ્પધાનં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અનુરક્ખણાપ્પધાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં ભદ્દકં સમાધિનિમિત્તં અનુરક્ખતિ અટ્ઠિકસઞ્ઞં પુળવકસઞ્ઞં વિનીલકસઞ્ઞં વિચ્છિદ્દકસઞ્ઞં ઉદ્ધુમાતકસઞ્ઞં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અનુરક્ખણાપ્પધાનં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ પધાનાની’’તિ.

‘‘સંવરો ચ પહાનઞ્ચ, ભાવના અનુરક્ખણા;

એતે પધાના ચત્તારો, દેસિતાદિચ્ચબન્ધુના;

યેહિ ભિક્ખુ ઇધાતાપી, ખયં દુક્ખસ્સ પાપુણે’’તિ. ચતુત્થં;

૫. પઞ્ઞત્તિસુત્તં

૧૫. ‘‘ચતસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, અગ્ગપઞ્ઞત્તિયો. કતમા ચતસ્સો? એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, અત્તભાવીનં યદિદં – રાહુ અસુરિન્દો. એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, કામભોગીનં યદિદં – રાજા મન્ધાતા. એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, આધિપતેય્યાનં યદિદં – મારો પાપિમા. સદેવકે, ભિક્ખવે, લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય તથાગતો અગ્ગમક્ખાયતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, ચતસ્સો અગ્ગપઞ્ઞત્તિયો’’તિ.

‘‘રાહુગ્ગં અત્તભાવીનં, મન્ધાતા કામભોગિનં;

મારો આધિપતેય્યાનં, ઇદ્ધિયા યસસા જલં.

‘‘ઉદ્ધં તિરિયં અપાચીનં, યાવતા જગતો ગતિ;

સદેવકસ્સ લોકસ્સ, બુદ્ધો અગ્ગો પવુચ્ચતી’’તિ. પઞ્ચમં;

૬. સોખુમ્મસુત્તં

૧૬. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, સોખુમ્માનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ રૂપસોખુમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ પરમેન; તેન ચ રૂપસોખુમ્મેન અઞ્ઞં રૂપસોખુમ્મં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન સમનુપસ્સતિ; તેન ચ રૂપસોખુમ્મેન અઞ્ઞં રૂપસોખુમ્મં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. વેદનાસોખુમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ પરમેન; તેન ચ વેદનાસોખુમ્મેન અઞ્ઞં વેદનાસોખુમ્મં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન સમનુપસ્સતિ; તેન ચ વેદનાસોખુમ્મેન અઞ્ઞં વેદનાસોખુમ્મં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. સઞ્ઞાસોખુમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ પરમેન; તેન ચ સઞ્ઞાસોખુમ્મેન અઞ્ઞં સઞ્ઞાસોખુમ્મં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન સમનુપસ્સતિ; તેન ચ સઞ્ઞાસોખુમ્મેન અઞ્ઞં સઞ્ઞાસોખુમ્મં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. સઙ્ખારસોખુમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ પરમેન; તેન ચ સઙ્ખારસોખુમ્મેન અઞ્ઞં સઙ્ખારસોખુમ્મં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન સમનુપસ્સતિ; તેન ચ સઙ્ખારસોખુમ્મેન અઞ્ઞં સઙ્ખારસોખુમ્મં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ સોખુમ્માની’’તિ.

‘‘રૂપસોખુમ્મતં ઞત્વા, વેદનાનઞ્ચ સમ્ભવં;

સઞ્ઞા યતો સમુદેતિ, અત્થં ગચ્છતિ યત્થ ચ;

સઙ્ખારે પરતો ઞત્વા, દુક્ખતો નો ચ અત્તતો.

‘‘સ વે સમ્મદ્દસો ભિક્ખુ, સન્તો સન્તિપદે રતો;

ધારેતિ અન્તિમં દેહં, જેત્વા મારં સવાહિનિ’’ન્તિ. છટ્ઠં;

૭. પઠમઅગતિસુત્તં

૧૭. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, અગતિગમનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ અગતિગમનાની’’તિ.

‘‘છન્દા દોસા ભયા મોહા, યો ધમ્મં અતિવત્તતિ;

નિહીયતિ તસ્સ યસો, કાળપક્ખેવ ચન્દિમા’’તિ. સત્તમં;

૮. દુતિયઅગતિસુત્તં

૧૮. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, નાગતિગમનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ન છન્દાગતિં ગચ્છતિ, ન દોસાગતિં ગચ્છતિ, ન મોહાગતિં ગચ્છતિ, ન ભયાગતિં ગચ્છતિ – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ નાગતિગમનાની’’તિ.

‘‘છન્દા દોસા ભયા મોહા, યો ધમ્મં નાતિવત્તતિ;

આપૂરતિ તસ્સ યસો, સુક્કપક્ખેવ ચન્દિમા’’તિ. અટ્ઠમં;

૯. તતિયઅગતિસુત્તં

૧૯. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, અગતિગમનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ અગતિગમનાનિ.

‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, નાગતિગમનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ન છન્દાગતિં ગચ્છતિ, ન દોસાગતિં ગચ્છતિ, ન મોહાગતિં ગચ્છતિ, ન ભયાગતિં ગચ્છતિ – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ નાગતિગમનાની’’તિ.

‘‘છન્દા દોસા ભયા મોહા, યો ધમ્મં અતિવત્તતિ;

નિહીયતિ તસ્સ યસો, કાળપક્ખેવ ચન્દિમા.

‘‘છન્દા દોસા ભયા મોહા, યો ધમ્મં નાતિવત્તતિ;

આપૂરતિ તસ્સ યસો, સુક્કપક્ખેવ ચન્દિમા’’તિ. નવમં;

૧૦. ભત્તુદ્દેસકસુત્તં

૨૦. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભત્તુદ્દેસકો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ ચતૂહિ? છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભત્તુદ્દેસકો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભત્તુદ્દેસકો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ ચતૂહિ? ન છન્દાગતિં ગચ્છતિ, ન દોસાગતિં ગચ્છતિ, ન મોહાગતિં ગચ્છતિ, ન ભયાગતિં ગચ્છતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભત્તુદ્દેસકો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ.

‘‘યે કેચિ કામેસુ અસઞ્ઞતા જના,

અધમ્મિકા હોન્તિ અધમ્મગારવા;

છન્દા દોસા મોહા ચ ભયા ગામિનો [છન્દા ચ દોસા ચ ભયા ચ ગામિનો (સી. સ્યા. કં. પી)],

પરિસાકસટો [પરિસક્કસાવો (સી. સ્યા. કં. પી.)] ચ પનેસ વુચ્ચતિ.

‘‘એવઞ્હિ વુત્તં સમણેન જાનતા,

તસ્મા હિ તે સપ્પુરિસા પસંસિયા;

ધમ્મે ઠિતા યે ન કરોન્તિ પાપકં,

ન છન્દા ન દોસા ન મોહા ન ભયા ચ ગામિનો [ન છન્દદોસા ન ભયા ચ ગામિનો (સી. સ્યા. કં. પી.)];

‘‘પરિસાય મણ્ડો ચ પનેસ વુચ્ચતિ,

એવઞ્હિ વુત્તં સમણેન જાનતા’’તિ. દસમં;

ચરવગ્ગો દુતિયો.