૧૦. યોગસુત્તં

૧૦. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, યોગા. કતમે ચત્તારો? કામયોગો, ભવયોગો, દિટ્ઠિયોગો, અવિજ્જાયોગો. કતમો ચ, ભિક્ખવે, કામયોગો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો કામાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ [અત્થગમઞ્ચ (સી. પી.)] અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ કામાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં અપ્પજાનતો [નપ્પજાનતો (સ્યા. કં. ક.)] યો કામેસુ કામરાગો કામનન્દી [કામનન્દિ (સી. સ્યા. કં.)] કામસ્નેહો કામમુચ્છા કામપિપાસા કામપરિળાહો કામજ્ઝોસાનં કામતણ્હા સાનુસેતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કામયોગો. ઇતિ કામયોગો.

‘‘ભવયોગો ચ કથં હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ભવાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ ભવાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં અપ્પજાનતો યો ભવેસુ ભવરાગો ભવનન્દી ભવસ્નેહો ભવમુચ્છા ભવપિપાસા ભવપરિળાહો ભવજ્ઝોસાનં ભવતણ્હા સાનુસેતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભવયોગો. ઇતિ કામયોગો ભવયોગો.

‘‘દિટ્ઠિયોગો ચ કથં હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો દિટ્ઠીનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ દિટ્ઠીનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં અપ્પજાનતો યો દિટ્ઠીસુ દિટ્ઠિરાગો દિટ્ઠિનન્દી દિટ્ઠિસ્નેહો દિટ્ઠિમુચ્છા દિટ્ઠિપિપાસા દિટ્ઠિપરિળાહો દિટ્ઠિજ્ઝોસાનં [દિટ્ઠિઅજ્ઝોસાનં (સી. પી.)] દિટ્ઠિતણ્હા સાનુસેતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દિટ્ઠિયોગો. ઇતિ કામયોગો ભવયોગો દિટ્ઠિયોગો.

‘‘અવિજ્જાયોગો ચ કથં હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં અપ્પજાનતો યા છસુ ફસ્સાયતનેસુ અવિજ્જા અઞ્ઞાણં સાનુસેતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અવિજ્જાયોગો. ઇતિ કામયોગો ભવયોગો દિટ્ઠિયોગો અવિજ્જાયોગો, સંયુત્તો પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સંકિલેસિકેહિ પોનોભવિકેહિ [પોનો બ્ભવિકેહિ (સ્યા. ક.)] સદરેહિ દુક્ખવિપાકેહિ આયતિં જાતિજરામરણિકેહિ. તસ્મા અયોગક્ખેમીતિ વુચ્ચતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો યોગા.

‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, વિસંયોગા. કતમે ચત્તારો? કામયોગવિસંયોગો, ભવયોગવિસંયોગો, દિટ્ઠિયોગવિસંયોગો, અવિજ્જાયોગવિસંયોગો. કતમો ચ, ભિક્ખવે, કામયોગવિસંયોગો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો કામાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. તસ્સ કામાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનતો યો કામેસુ કામરાગો કામનન્દી કામસ્નેહો કામમુચ્છા કામપિપાસા કામપરિળાહો કામજ્ઝોસાનં કામતણ્હા સા નાનુસેતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કામયોગવિસંયોગો. ઇતિ કામયોગવિસંયોગો.

‘‘ભવયોગવિસંયોગો ચ કથં હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ભવાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. તસ્સ ભવાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનતો યો ભવેસુ ભવરાગો ભવનન્દી ભવસ્નેહો ભવમુચ્છા ભવપિપાસા ભવપરિળાહો ભવજ્ઝોસાનં ભવતણ્હા સા નાનુસેતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભવયોગવિસંયોગો. ઇતિ કામયોગવિસંયોગો ભવયોગવિસંયોગો.

‘‘દિટ્ઠિયોગવિસંયોગો ચ કથં હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો દિટ્ઠીનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. તસ્સ દિટ્ઠીનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનતો યો દિટ્ઠીસુ દિટ્ઠિરાગો દિટ્ઠિનન્દી દિટ્ઠિસ્નેહો દિટ્ઠિમુચ્છા દિટ્ઠિપિપાસા દિટ્ઠિપરિળાહો દિટ્ઠિજ્ઝોસાનં દિટ્ઠિતણ્હા સા નાનુસેતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દિટ્ઠિયોગવિસંયોગો. ઇતિ કામયોગવિસંયોગો ભવયોગવિસંયોગો દિટ્ઠિયોગવિસંયોગો.

‘‘અવિજ્જાયોગવિસંયોગો ચ કથં હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. તસ્સ છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનતો યા છસુ ફસ્સાયતનેસુ અવિજ્જા અઞ્ઞાણં સા નાનુસેતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અવિજ્જાયોગવિસંયોગો. ઇતિ કામયોગવિસંયોગો ભવયોગવિસંયોગો દિટ્ઠિયોગવિસંયોગો અવિજ્જાયોગવિસંયોગો, વિસંયુત્તો પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સંકિલેસિકેહિ પોનોભવિકેહિ સદરેહિ દુક્ખવિપાકેહિ આયતિં જાતિજરામરણિકેહિ. તસ્મા યોગક્ખેમીતિ વુચ્ચતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વિસંયોગા’’તિ.

‘‘કામયોગેન સંયુત્તા, ભવયોગેન ચૂભયં;

દિટ્ઠિયોગેન સંયુત્તા, અવિજ્જાય પુરક્ખતા.

‘‘સત્તા ગચ્છન્તિ સંસારં, જાતિમરણગામિનો;

યે ચ કામે પરિઞ્ઞાય, ભવયોગઞ્ચ સબ્બસો.

‘‘દિટ્ઠિયોગં સમૂહચ્ચ, અવિજ્જઞ્ચ વિરાજયં;

સબ્બયોગવિસંયુત્તા, તે વે યોગાતિગા મુની’’તિ. દસમં;

ભણ્ડગામવગ્ગો પઠમો.