(૬) ૧. પુગ્ગલવગ્ગો

૫૩. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા લોકે ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જન્તિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય, બહુનો જનસ્સ અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનં. કતમે દ્વે? તથાગતો ચ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, રાજા ચ ચક્કવત્તી. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે પુગ્ગલા લોકે ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જન્તિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય, બહુનો જનસ્સ અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’’ન્તિ.

૫૪. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા લોકે ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જન્તિ અચ્છરિયમનુસ્સા. કતમે દ્વે? તથાગતો ચ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, રાજા ચ ચક્કવત્તી. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે પુગ્ગલા લોકે ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જન્તિ અચ્છરિયમનુસ્સા’’તિ.

૫૫. ‘‘દ્વિન્નં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલાનં કાલકિરિયા બહુનો જનસ્સ અનુતપ્પા હોતિ. કતમેસં દ્વિન્નં? તથાગતસ્સ ચ અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ, રઞ્ઞો ચ ચક્કવત્તિસ્સ. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં કાલકિરિયા બહુનો જનસ્સ અનુતપ્પા હોતી’’તિ.

૫૬. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, થૂપારહા. કતમે દ્વે? તથાગતો ચ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, રાજા ચ ચક્કવત્તી. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે થૂપારહા’’તિ.

૫૭. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, બુદ્ધા. કતમે દ્વે? તથાગતો ચ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, પચ્ચેકબુદ્ધો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે બુદ્ધા’’તિ.

૫૮. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, અસનિયા ફલન્તિયા ન સન્તસન્તિ. કતમે દ્વે? ભિક્ખુ ચ ખીણાસવો, હત્થાજાનીયો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે અસનિયા ફલન્તિયા ન સન્તસન્તી’’તિ.

૫૯. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, અસનિયા ફલન્તિયા ન સન્તસન્તિ. કતમે દ્વે? ભિક્ખુ ચ ખીણાસવો, અસ્સાજાનીયો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે અસનિયા ફલન્તિયા ન સન્તસન્તી’’તિ.

૬૦. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, અસનિયા ફલન્તિયા ન સન્તસન્તિ. કતમે દ્વે? ભિક્ખુ ચ ખીણાસવો, સીહો ચ મિગરાજા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે અસનિયા ફલન્તિયા ન સન્તસન્તી’’તિ.

૬૧. ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, અત્થવસે સમ્પસ્સમાના કિંપુરિસા માનુસિં વાચં ન ભાસન્તિ. કતમે દ્વે? મા ચ મુસા ભણિમ્હા, મા ચ પરં અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખિમ્હાતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે અત્થવસે સમ્પસ્સમાના કિંપુરિસા માનુસિં વાચં ન ભાસન્તી’’તિ.

૬૨. ‘‘દ્વિન્નં ધમ્માનં, ભિક્ખવે, અતિત્તો અપ્પટિવાનો માતુગામો કાલં કરોતિ. કતમેસં દ્વિન્નં? મેથુનસમાપત્તિયા ચ વિજાયનસ્સ ચ. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, દ્વિન્નં ધમ્માનં અતિત્તો અપ્પટિવાનો માતુગામો કાલં કરોતી’’તિ.

૬૩. ‘‘અસન્તસન્નિવાસઞ્ચ વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ સન્તસન્નિવાસઞ્ચ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસન્તસન્નિવાસો હોતિ, કથઞ્ચ અસન્તો સન્નિવસન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, થેરસ્સ ભિક્ખુનો એવં હોતિ – ‘થેરોપિ મં ન વદેય્ય, મજ્ઝિમોપિ મં ન વદેય્ય, નવોપિ મં ન વદેય્ય; થેરમ્પાહં ન વદેય્યં, મજ્ઝિમમ્પાહં ન વદેય્યં, નવમ્પાહં ન વદેય્યં. થેરો ચેપિ મં વદેય્ય અહિતાનુકમ્પી મં વદેય્ય નો હિતાનુકમ્પી, નોતિ નં વદેય્યં વિહેઠેય્યં [વિહેસેય્યં (સી. સ્યા. કં. પી.)] પસ્સમ્પિસ્સ નપ્પટિકરેય્યં. મજ્ઝિમો ચેપિ મં વદેય્ય…પે… નવો ચેપિ મં વદેય્ય અહિતાનુકમ્પી મં વદેય્ય નો હિતાનુકમ્પી, નોતિ નં વદેય્યં વિહેઠેય્યં પસ્સમ્પિસ્સ નપ્પટિકરેય્યં’. મજ્ઝિમસ્સપિ ભિક્ખુનો એવં હોતિ…પે… નવસ્સપિ ભિક્ખુનો એવં હોતિ – ‘થેરોપિ મં ન વદેય્ય, મજ્ઝિમોપિ મં ન વદેય્ય, નવોપિ મં ન વદેય્ય; થેરમ્પાહં ન વદેય્યં, મજ્ઝિમમ્પાહં ન વદેય્યં, નવમ્પાહં ન વદેય્યં. થેરો ચેપિ મં વદેય્ય અહિતાનુકમ્પી મં વદેય્ય નો હિતાનુકમ્પી નોતિ નં વદેય્યં વિહેઠેય્યં પસ્સમ્પિસ્સ નપ્પટિકરેય્યં. મજ્ઝિમો ચેપિ મં વદેય્ય…પે… નવો ચેપિ મં વદેય્ય અહિતાનુકમ્પી મં વદેય્ય નો હિતાનુકમ્પી, નોતિ નં વદેય્યં વિહેઠેય્યં પસ્સમ્પિસ્સ નપ્પટિકરેય્યં’. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસન્તસન્નિવાસો હોતિ, એવઞ્ચ અસન્તો સન્નિવસન્તિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સન્તસન્નિવાસો હોતિ, કથઞ્ચ સન્તો સન્નિવસન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, થેરસ્સ ભિક્ખુનો એવં હોતિ – ‘થેરોપિ મં વદેય્ય, મજ્ઝિમોપિ મં વદેય્ય, નવોપિ મં વદેય્ય; થેરમ્પાહં વદેય્યં, મજ્ઝિમમ્પાહં વદેય્યં, નવમ્પાહં વદેય્યં. થેરો ચેપિ મં વદેય્ય હિતાનુકમ્પી મં વદેય્ય નો અહિતાનુકમ્પી, સાધૂતિ નં વદેય્યં ન વિહેઠેય્યં પસ્સમ્પિસ્સ પટિકરેય્યં. મજ્ઝિમો ચેપિ મં વદેય્ય…પે… નવો ચેપિ મં વદેય્ય હિતાનુકમ્પી મં વદેય્ય નો અહિતાનુકમ્પી, સાધૂતિ નં વદેય્યં ન નં વિહેઠેય્યં પસ્સમ્પિસ્સ પટિકરેય્યં’. મજ્ઝિમસ્સપિ ભિક્ખુનો એવં હોતિ…પે… નવસ્સપિ ભિક્ખુનો એવં હોતિ – ‘થેરોપિ મં વદેય્ય, મજ્ઝિમોપિ મં વદેય્ય, નવોપિ મં વદેય્ય; થેરમ્પાહં વદેય્યં, મજ્ઝિમમ્પાહં વદેય્યં, નવમ્પાહં વદેય્યં. થેરો ચેપિ મં વદેય્ય હિતાનુકમ્પી મં વદેય્ય નો અહિતાનુકમ્પી, સાધૂતિ નં વદેય્યં ન નં વિહેઠેય્યં પસ્સમ્પિસ્સ પટિકરેય્યં. મજ્ઝિમો ચેપિ મં વદેય્ય…પે… નવો ચેપિ મં વદેય્ય હિતાનુકમ્પી મં વદેય્ય નો અહિતાનુકમ્પી, સાધૂતિ નં વદેય્યં ન નં વિહેઠેય્યં પસ્સમ્પિસ્સ પટિકરેય્યં’. એવં ખો, ભિક્ખવે, સન્તસન્નિવાસો હોતિ, એવઞ્ચ સન્તો સન્નિવસન્તી’’તિ.

૬૪. ‘‘યસ્મિં, ભિક્ખવે, અધિકરણે ઉભતો વચીસંસારો દિટ્ઠિપળાસો ચેતસો આઘાતો અપ્પચ્ચયો અનભિરદ્ધિ અજ્ઝત્તં અવૂપસન્તં હોતિ, તસ્મેતં, ભિક્ખવે, અધિકરણે પાટિકઙ્ખં – ‘દીઘત્તાય ખરત્તાય વાળત્તાય સંવત્તિસ્સતિ, ભિક્ખૂ ચ ન ફાસું [ફાસુ (ક.)] વિહરિસ્સન્તિ’. યસ્મિઞ્ચ ખો, ભિક્ખવે, અધિકરણે ઉભતો વચીસંસારો દિટ્ઠિપળાસો ચેતસો આઘાતો અપ્પચ્ચયો અનભિરદ્ધિ અજ્ઝત્તં સુવૂપસન્તં હોતિ, તસ્મેતં, ભિક્ખવે, અધિકરણે પાટિકઙ્ખં – ‘ન દીઘત્તાય ખરત્તાય વાળત્તાય સંવત્તિસ્સતિ, ભિક્ખૂ ચ ફાસું વિહરિસ્સન્તી’’’તિ.

પુગ્ગલવગ્ગો પઠમો.