૧. પઠમમહાનામસુત્તં

૧૧. એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ભગવતો ચીવરકમ્મં કરોન્તિ – ‘‘નિટ્ઠિતચીવરો ભગવા તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિસ્સતી’’તિ. અસ્સોસિ ખો મહાનામો સક્કો – ‘‘સમ્બહુલા કિર ભિક્ખૂ ભગવતો ચીવરકમ્મં કરોન્તિ – ‘નિટ્ઠિતચીવરો ભગવા તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિસ્સતી’’’તિ.

અથ ખો મહાનામો સક્કો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો મહાનામો સક્કો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે – ‘સમ્બહુલા કિર ભિક્ખૂ ભગવતો ચીવરકમ્મં કરોન્તિ – નિટ્ઠિતચીવરો ભગવા તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિસ્સતી’તિ. તેસં નો, ભન્તે, નાનાવિહારેહિ વિહરતં કેનસ્સ [કેન (સ્યા. કં.)] વિહારેન વિહાતબ્બ’’ન્તિ?

‘‘સાધુ સાધુ, મહાનામ! એતં ખો, મહાનામ, તુમ્હાકં પતિરૂપં કુલપુત્તાનં, યં તુમ્હે તથાગતં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છેય્યાથ – ‘તેસં નો, ભન્તે, નાનાવિહારેહિ વિહરતં કેનસ્સ વિહારેન વિહાતબ્બ’’’ન્તિ? સદ્ધો ખો, મહાનામ, આરાધકો હોતિ, નો અસ્સદ્ધો; આરદ્ધવીરિયો આરાધકો હોતિ, નો કુસીતો; ઉપટ્ઠિતસ્સતિ આરાધકો હોતિ, નો મુટ્ઠસ્સતિ; સમાહિતો આરાધકો હોતિ, નો અસમાહિતો; પઞ્ઞવા આરાધકો હોતિ, નો દુપ્પઞ્ઞો. ઇમેસુ ખો ત્વં, મહાનામ, પઞ્ચસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય છ ધમ્મે ઉત્તરિ [ઉત્તરિં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ભાવેય્યાસિ. [અ. નિ. ૬.૧૦] ‘‘ઇધ ત્વં, મહાનામ, તથાગતં અનુસ્સરેય્યાસિ – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. યસ્મિં, મહાનામ, સમયે અરિયસાવકો તથાગતં અનુસ્સરતિ, નેવસ્સ તસ્મિં સમયે રાગપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન દોસપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન મોહપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ; ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ તથાગતં આરબ્ભ. ઉજુગતચિત્તો ખો પન, મહાનામ, અરિયસાવકો લભતિ અત્થવેદં, લભતિ ધમ્મવેદં, લભતિ ધમ્મૂપસંહિતં પામોજ્જં. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદિયતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. અયં વુચ્ચતિ, મહાનામ, અરિયસાવકો વિસમગતાય પજાય સમપ્પત્તો વિહરતિ, સબ્યાપજ્જાય પજાય અબ્યાપજ્જો વિહરતિ, ધમ્મસોતસમાપન્નો બુદ્ધાનુસ્સતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં ત્વં, મહાનામ, ધમ્મં અનુસ્સરેય્યાસિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો [ઓપનયિકો (સી. સ્યા. કં. પી.)] પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’તિ. યસ્મિં, મહાનામ, સમયે અરિયસાવકો ધમ્મં અનુસ્સરતિ, નેવસ્સ તસ્મિં સમયે રાગપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન દોસપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન મોહપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ; ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ ધમ્મં આરબ્ભ. ઉજુગતચિત્તો ખો પન, મહાનામ, અરિયસાવકો લભતિ અત્થવેદં, લભતિ ધમ્મવેદં, લભતિ ધમ્મૂપસંહિતં પામોજ્જં. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદિયતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. અયં વુચ્ચતિ, મહાનામ, અરિયસાવકો વિસમગતાય પજાય સમપ્પત્તો વિહરતિ, સબ્યાપજ્જાય પજાય અબ્યાપજ્જો વિહરતિ, ધમ્મસોતસમાપન્નો ધમ્માનુસ્સતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં ત્વં, મહાનામ, સઙ્ઘં અનુસ્સરેય્યાસિ – ‘સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, ઉજુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, ઞાયપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, સામીચિપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, યદિદં ચત્તારિ પુરિસયુગાનિ અટ્ઠ પુરિસપુગ્ગલા, એસ ભગવતો સાવકસઙ્ઘો આહુનેય્યો પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’તિ. યસ્મિં, મહાનામ, સમયે અરિયસાવકો સઙ્ઘં અનુસ્સરતિ, નેવસ્સ તસ્મિં સમયે રાગપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન દોસપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન મોહપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ; ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ સઙ્ઘં આરબ્ભ. ઉજુગતચિત્તો ખો પન, મહાનામ, અરિયસાવકો લભતિ અત્થવેદં, લભતિ ધમ્મવેદં, લભતિ ધમ્મૂપસંહિતં પામોજ્જં. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદિયતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. અયં વુચ્ચતિ, મહાનામ, અરિયસાવકો વિસમગતાય પજાય સમપ્પત્તો વિહરતિ, સબ્યાપજ્જાય પજાય અબ્યાપજ્જો વિહરતિ, ધમ્મસોતસમાપન્નો સઙ્ઘાનુસ્સતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં ત્વં, મહાનામ, અત્તનો સીલાનિ અનુસ્સરેય્યાસિ અખણ્ડાનિ અચ્છિદ્દાનિ અસબલાનિ અકમ્માસાનિ ભુજિસ્સાનિ વિઞ્ઞુપ્પસત્થાનિ અપરામટ્ઠાનિ સમાધિસંવત્તનિકાનિ. યસ્મિં, મહાનામ, સમયે અરિયસાવકો સીલં અનુસ્સરતિ, નેવસ્સ તસ્મિં સમયે રાગપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન દોસપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન મોહપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ; ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ સીલં આરબ્ભ. ઉજુગતચિત્તો ખો પન, મહાનામ, અરિયસાવકો લભતિ અત્થવેદં, લભતિ ધમ્મવેદં, લભતિ ધમ્મૂપસંહિતં પામોજ્જં. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદિયતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. અયં વુચ્ચતિ, મહાનામ, અરિયસાવકો વિસમગતાય પજાય સમપ્પત્તો વિહરતિ, સબ્યાપજ્જાય પજાય અબ્યાપજ્જો વિહરતિ, ધમ્મસોતસમાપન્નો સીલાનુસ્સતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં ત્વં, મહાનામ, અત્તનો ચાગં અનુસ્સરેય્યાસિ – ‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યોહં મચ્છેરમલપરિયુટ્ઠિતાય પજાય વિગતમલમચ્છેરેન ચેતસા અગારં અજ્ઝાવસામિ મુત્તચાગો પયતપાણિ વોસ્સગ્ગરતો યાચયોગો દાનસંવિભાગરતો’તિ. યસ્મિં, મહાનામ, સમયે અરિયસાવકો ચાગં અનુસ્સરતિ, નેવસ્સ તસ્મિં સમયે રાગપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન દોસપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન મોહપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ; ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ ચાગં આરબ્ભ. ઉજુગતચિત્તો ખો પન, મહાનામ, અરિયસાવકો લભતિ અત્થવેદં, લભતિ ધમ્મવેદં, લભતિ ધમ્મૂપસંહિતં પામોજ્જં. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદિયતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. અયં વુચ્ચતિ, મહાનામ, અરિયસાવકો વિસમગતાય પજાય સમપ્પત્તો વિહરતિ, સબ્યાપજ્જાય પજાય અબ્યાપજ્જો વિહરતિ, ધમ્મસોતસમાપન્નો ચાગાનુસ્સતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં ત્વં, મહાનામ, દેવતા અનુસ્સરેય્યાસિ – ‘સન્તિ દેવા ચાતુમહારાજિકા, સન્તિ દેવા તાવતિંસા, સન્તિ દેવા યામા, સન્તિ દેવા તુસિતા, સન્તિ દેવા નિમ્માનરતિનો, સન્તિ દેવા પરનિમ્મિતવસવત્તિનો, સન્તિ દેવા બ્રહ્મકાયિકા, સન્તિ દેવા તતુત્તરિ. યથારૂપાય સદ્ધાય સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થૂપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપા સદ્ધા સંવિજ્જતિ. યથારૂપેન સીલેન સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થૂપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપં સીલં સંવિજ્જતિ. યથારૂપેન સુતેન સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થૂપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપં સુતં સંવિજ્જતિ. યથારૂપેન ચાગેન સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થૂપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપો ચાગો સંવિજ્જતિ. યથારૂપાય પઞ્ઞાય સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થૂપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપા પઞ્ઞા સંવિજ્જતી’તિ. યસ્મિં, મહાનામ, સમયે અરિયસાવકો અત્તનો ચ તાસઞ્ચ દેવતાનં સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ સુતઞ્ચ ચાગઞ્ચ પઞ્ઞઞ્ચ અનુસ્સરતિ, નેવસ્સ તસ્મિં સમયે રાગપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન દોસપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ન મોહપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ; ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ દેવતા આરબ્ભ. ઉજુગતચિત્તો ખો પન, મહાનામ, અરિયસાવકો લભતિ અત્થવેદં, લભતિ ધમ્મવેદં, લભતિ ધમ્મૂપસંહિતં પામોજ્જં. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદિયતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. અયં વુચ્ચતિ, મહાનામ, અરિયસાવકો વિસમગતાય પજાય સમપ્પત્તો વિહરતિ, સબ્યાપજ્જાય પજાય અબ્યાપજ્જો વિહરતિ, ધમ્મસોતસમાપન્નો દેવતાનુસ્સતિં ભાવેતી’’તિ. પઠમં.