૯. સદ્ધસુત્તં

૯. એકં સમયં ભગવા નાતિકે વિહરતિ ગિઞ્જકાવસથે. અથ ખો આયસ્મા સદ્ધો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં સદ્ધં ભગવા એતદવોચ –

‘‘આજાનીયઝાયિતં ખો, સદ્ધ, ઝાય; મા ખળુઙ્કઝાયિતં [આજાનીયજ્ઝાયિતં ખો સદ્ધ ઝાયથ, મા ખળુઙ્કજ્ઝાયિતં (સી. પી.)]. કથઞ્ચ, ખળુઙ્કઝાયિતં હોતિ? અસ્સખળુઙ્કો હિ, સદ્ધ, દોણિયા બદ્ધો [બન્ધો (સ્યા. ક.)] ‘યવસં યવસ’ન્તિ ઝાયતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ન હિ, સદ્ધ, અસ્સખળુઙ્કસ્સ દોણિયા બદ્ધસ્સ એવં હોતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં [કમ્મસ્સાહં (ક.)] પટિકરોમી’તિ. સો દોણિયા બદ્ધો ‘યવસં યવસ’ન્તિ ઝાયતિ. એવમેવં ખો, સદ્ધ, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ કામરાગપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ કામરાગપરેતેન ઉપ્પન્નસ્સ ચ કામરાગસ્સ નિસ્સરણં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. સો કામરાગંયેવ અન્તરં કત્વા ઝાયતિ પજ્ઝાયતિ નિજ્ઝાયતિ અવજ્ઝાયતિ, બ્યાપાદપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ… થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ… ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ… વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ વિચિકિચ્છાપરેતેન, ઉપ્પન્નાય ચ વિચિકિચ્છાય નિસ્સરણં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. સો વિચિકિચ્છંયેવ અન્તરં કત્વા ઝાયતિ પજ્ઝાયતિ નિજ્ઝાયતિ અવજ્ઝાયતિ. સો પથવિમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, આપમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, તેજમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, વાયમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, ઇધલોકમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, પરલોકમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ, યમ્પિદં દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તમ્પિ નિસ્સાય ઝાયતિ. એવં ખો, સદ્ધ, પુરિસખળુઙ્કઝાયિતં હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, સદ્ધ, આજાનીયઝાયિતં હોતિ? ભદ્રો હિ, સદ્ધ, અસ્સાજાનીયો દોણિયા બદ્ધો ન ‘યવસં યવસ’ન્તિ ઝાયતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ભદ્રસ્સ હિ, સદ્ધ, અસ્સાજાનીયસ્સ દોણિયા બદ્ધસ્સ એવં હોતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં પટિકરોમી’તિ. સો દોણિયા બદ્ધો ન ‘યવસં યવસ’ન્તિ ઝાયતિ. ભદ્રો હિ, સદ્ધ, અસ્સાજાનીયો યથા ઇણં યથા બન્ધં યથા જાનિં યથા કલિં એવં પતોદસ્સ અજ્ઝોહરણં સમનુપસ્સતિ. એવમેવં ખો, સદ્ધ, ભદ્રો પુરિસાજાનીયો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ ન કામરાગપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ ન કામરાગપરેતેન, ઉપ્પન્નસ્સ ચ કામરાગસ્સ નિસ્સરણં યથાભૂતં પજાનાતિ, ન બ્યાપાદપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ… ન થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ… ન ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ… ન વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા વિહરતિ ન વિચિકિચ્છાપરેતેન, ઉપ્પન્નાય ચ વિચિકિચ્છાય નિસ્સરણં યથાભૂતં પજાનાતિ. સો નેવ પથવિં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન આપં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન તેજં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન વાયં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન આકાસાનઞ્ચાયતનં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન ઇધલોકં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન પરલોકં નિસ્સાય ઝાયતિ, યમ્પિદં દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તમ્પિ નિસ્સાય ન ઝાયતિ; ઝાયતિ ચ પન. એવં ઝાયિઞ્ચ પન, સદ્ધ, ભદ્રં પુરિસાજાનીયં સઇન્દા દેવા સબ્રહ્મકા સપજાપતિકા આરકાવ નમસ્સન્તિ –

‘‘નમો તે પુરિસાજઞ્ઞ, નમો તે પુરિસુત્તમ;

યસ્સ તે નાભિજાનામ, યમ્પિ નિસ્સાય ઝાયસી’’તિ.

એવં વુત્તે આયસ્મા સદ્ધો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કથં ઝાયી પન, ભન્તે, ભદ્રો પુરિસાજાનીયો [પુરિસાજાનીયો ઝાયતિ, સો (સી. સ્યા. પી.), પુરિસાજાનીયો, સો (ક.)] નેવ પથવિં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન આપં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન તેજં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન વાયં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન આકાસાનઞ્ચાયતનં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન ઇધલોકં નિસ્સાય ઝાયતિ, ન પરલોકં નિસ્સાય ઝાયતિ, યમ્પિદં દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તમ્પિ નિસ્સાય ન ઝાયતિ; ઝાયતિ ચ પન? કથં ઝાયિઞ્ચ પન, ભન્તે, ભદ્રં પુરિસાજાનીયં સઇન્દા દેવા સબ્રહ્મકા સપજાપતિકા આરકાવ નમસ્સન્તિ –

‘‘નમો તે પુરિસાજઞ્ઞ, નમો તે પુરિસુત્તમ;

યસ્સ તે નાભિજાનામ, યમ્પિ નિસ્સાય ઝાયસી’’તિ.

‘‘ઇધ, સદ્ધ, ભદ્રસ્સ પુરિસાજાનીયસ્સ પથવિયં પથવિસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, આપસ્મિં આપોસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, તેજસ્મિં તેજોસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, વાયસ્મિં વાયોસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, આકાસાનઞ્ચાયતને આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતને વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતને આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતને નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, ઇધલોકે ઇધલોકસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, પરલોકે પરલોકસઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ, યમ્પિદં દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તત્રાપિ સઞ્ઞા વિભૂતા હોતિ. એવં ઝાયી ખો, સદ્ધ, ભદ્રો પુરિસાજાનીયો નેવ પથવિં નિસ્સાય ઝાયતિ…પે… યમ્પિદં દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તમ્પિ નિસ્સાય ન ઝાયતિ; ઝાયતિ ચ પન. એવં ઝાયિઞ્ચ પન, સદ્ધ, ભદ્રં પુરિસાજાનીયં સઇન્દા દેવા સબ્રહ્મકા સપજાપતિકા આરકાવ નમસ્સન્તિ –

‘‘નમો તે પુરિસાજઞ્ઞ, નમો તે પુરિસુત્તમ;

યસ્સ તે નાભિજાનામ, યમ્પિ નિસ્સાય ઝાયસી’’તિ. નવમં;