૬. સંસપ્પનીયસુત્તં

૨૧૬. ‘‘સંસપ્પનીયપરિયાયં વો, ભિક્ખવે, ધમ્મપરિયાયં દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, સંસપ્પનીયપરિયાયો ધમ્મપરિયાયો? કમ્મસ્સકા, ભિક્ખવે, સત્તા કમ્મદાયાદા કમ્મયોની કમ્મબન્ધૂ કમ્મપટિસરણા, યં કમ્મં કરોન્તિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદા ભવન્તિ.

‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પાણાતિપાતી હોતિ લુદ્દો લોહિતપાણિ હતપહતે નિવિટ્ઠો, અદયાપન્નો સબ્બપાણભૂતેસુ. સો સંસપ્પતિ કાયેન, સંસપ્પતિ વાચાય, સંસપ્પતિ મનસા. તસ્સ જિમ્હં કાયકમ્મં હોતિ, જિમ્હં વચીકમ્મં, જિમ્હં મનોકમ્મં, જિમ્હા ગતિ, જિમ્હુપપત્તિ.

‘‘જિમ્હગતિકસ્સ ખો પનાહં, ભિક્ખવે, જિમ્હુપપત્તિકસ્સ દ્વિન્નં ગતીનં અઞ્ઞતરં ગતિં વદામિ – યે વા એકન્તદુક્ખા નિરયા યા વા સંસપ્પજાતિકા તિરચ્છાનયોનિ. કતમા ચ સા, ભિક્ખવે, સંસપ્પજાતિકા તિરચ્છાનયોનિ? અહિ વિચ્છિકા સતપદી નકુલા બિળારા મૂસિકા ઉલૂકા, યે વા પનઞ્ઞેપિ કેચિ તિરચ્છાનયોનિકા સત્તા મનુસ્સે દિસ્વા સંસપ્પન્તિ. ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, ભૂતા ભૂતસ્સ ઉપપત્તિ હોતિ. યં કરોતિ તેન ઉપપજ્જતિ. ઉપપન્નમેનં ફસ્સા ફુસન્તિ. એવમહં, ભિક્ખવે, ‘કમ્મદાયાદા સત્તા’તિ વદામિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અદિન્નાદાયી હોતિ…પે… કામેસુમિચ્છાચારી હોતિ… મુસાવાદી હોતિ… પિસુણવાચો હોતિ… ફરુસવાચો હોતિ… સમ્ફપ્પલાપી હોતિ… અભિજ્ઝાલુ હોતિ… બ્યાપન્નચિત્તો હોતિ… મિચ્છાદિટ્ઠિકો હોતિ વિપરીતદસ્સનો – ‘નત્થિ દિન્નં…પે… સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેન્તી’તિ. સો સંસપ્પતિ કાયેન, સંસપ્પતિ વાચાય, સંસપ્પતિ મનસા. તસ્સ જિમ્હં કાયકમ્મં હોતિ, જિમ્હં વચીકમ્મં, જિમ્હં મનોકમ્મં, જિમ્હા ગતિ, જિમ્હુપપત્તિ.

‘‘જિમ્હગતિકસ્સ ખો પનાહં, ભિક્ખવે, જિમ્હુપપત્તિકસ્સ દ્વિન્નં ગતીનં અઞ્ઞતરં ગતિં વદામિ – યે વા એકન્તદુક્ખા નિરયા યા વા સંસપ્પજાતિકા તિરચ્છાનયોનિ. કતમા ચ સા, ભિક્ખવે, સંસપ્પજાતિકા તિરચ્છાનયોનિ? અહિ વિચ્છિકા સતપદી નકુલા બિળારા મૂસિકા ઉલૂકા, યે વા પનઞ્ઞેપિ કેચિ તિરચ્છાનયોનિકા સત્તા મનુસ્સે દિસ્વા સંસપ્પન્તિ. ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, ભૂતા ભૂતસ્સ ઉપપત્તિ હોતિ, યં કરોતિ તેન ઉપપજ્જતિ. ઉપપન્નમેનં ફસ્સા ફુસન્તિ. એવમહં, ભિક્ખવે, ‘કમ્મદાયાદા સત્તા’તિ વદામિ. કમ્મસ્સકા, ભિક્ખવે, સત્તા કમ્મદાયાદા કમ્મયોની કમ્મબન્ધૂ કમ્મપટિસરણા, યં કમ્મં કરોન્તિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદા ભવન્તિ.

‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ નિહિતદણ્ડો નિહિતસત્થો, લજ્જી દયાપન્નો સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરતિ. સો ન સંસપ્પતિ કાયેન, ન સંસપ્પતિ વાચાય, ન સંસપ્પતિ મનસા. તસ્સ ઉજુ કાયકમ્મં હોતિ, ઉજુ વચીકમ્મં, ઉજુ મનોકમ્મં, ઉજુ ગતિ, ઉજુપપત્તિ.

‘‘ઉજુગતિકસ્સ ખો પનાહં, ભિક્ખવે, ઉજુપપત્તિકસ્સ દ્વિન્નં ગતીનં અઞ્ઞતરં ગતિં વદામિ – યે વા એકન્તસુખા સગ્ગા યાનિ વા પન તાનિ ઉચ્ચાકુલાનિ ખત્તિયમહાસાલકુલાનિ વા બ્રાહ્મણમહાસાલકુલાનિ વા ગહપતિમહાસાલકુલાનિ વા અડ્ઢાનિ મહદ્ધનાનિ મહાભોગાનિ પહૂતજાતરૂપરજતાનિ પહૂતવિત્તૂપકરણાનિ પહૂતધનધઞ્ઞાનિ. ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, ભૂતા ભૂતસ્સ ઉપપત્તિ હોતિ. યં કરોતિ તેન ઉપપજ્જતિ. ઉપપન્નમેનં ફસ્સા ફુસન્તિ. એવમહં, ભિક્ખવે, ‘કમ્મદાયાદા સત્તા’તિ વદામિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અદિન્નાદાનં પહાય અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ…પે… કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ… મુસાવાદં પહાય મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ… પિસુણં વાચં પહાય પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ… ફરુસં વાચં પહાય ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ… સમ્ફપ્પલાપં પહાય સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો હોતિ… અનભિજ્ઝાલુ હોતિ… અબ્યાપન્નચિત્તો હોતિ… સમ્માદિટ્ઠિકો હોતિ અવિપરીતદસ્સનો – ‘અત્થિ દિન્નં…પે… યે ઇમઞ્ચ લોકં પરઞ્ચ લોકં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેન્તી’તિ. સો ન સંસપ્પતિ કાયેન, ન સંસપ્પતિ વાચાય, ન સંસપ્પતિ મનસા. તસ્સ ઉજુ કાયકમ્મં હોતિ, ઉજુ વચીકમ્મં, ઉજુ મનોકમ્મં, ઉજુ ગતિ, ઉજુપપત્તિ.

‘‘ઉજુગતિકસ્સ ખો પન અહં, ભિક્ખવે, ઉજુપપત્તિકસ્સ દ્વિન્નં ગતીનં અઞ્ઞતરં ગતિં વદામિ – યે વા એકન્તસુખા સગ્ગા યાનિ વા પન તાનિ ઉચ્ચાકુલાનિ ખત્તિયમહાસાલકુલાનિ વા બ્રાહ્મણમહાસાલકુલાનિ વા ગહપતિમહાસાલકુલાનિ વા અડ્ઢાનિ મહદ્ધનાનિ મહાભોગાનિ પહૂતજાતરૂપરજતાનિ પહૂતવિત્તૂપકરણાનિ પહૂતધનધઞ્ઞાનિ. ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, ભૂતા ભૂતસ્સ ઉપપત્તિ હોતિ. યં કરોતિ તેન ઉપપજ્જતિ. ઉપપન્નમેનં ફસ્સા ફુસન્તિ. એવમહં, ભિક્ખવે, ‘કમ્મદાયાદા સત્તા’તિ વદામિ.

‘‘કમ્મસ્સકા, ભિક્ખવે, સત્તા કમ્મદાયાદા કમ્મયોની કમ્મબન્ધૂ કમ્મપટિસરણા, યં કમ્મં કરોન્તિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદા ભવન્તિ. અયં ખો સો, ભિક્ખવે, સંસપ્પનીયપરિયાયો ધમ્મપરિયાયો’’તિ. છટ્ઠં.