૫. અક્કોસવગ્ગો

૧. વિવાદસુત્તં

૪૧. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપાલિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો, યેન સઙ્ઘે ભણ્ડનકલહવિગ્ગહવિવાદા ઉપ્પજ્જન્તિ, ભિક્ખૂ ચ ન ફાસુ [ફાસું (?)] વિહરન્તી’’તિ? ‘‘ઇધુપાલિ, ભિક્ખૂ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેન્તિ, ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેન્તિ, અવિનયં વિનયોતિ દીપેન્તિ, વિનયં અવિનયોતિ દીપેન્તિ, અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ. અયં ખો, ઉપાલિ, હેતુ અયં પચ્ચયો, યેન સઙ્ઘે ભણ્ડનકલહવિગ્ગહવિવાદા ઉપ્પજ્જન્તિ, ભિક્ખૂ ચ ન ફાસુ વિહરન્તી’’તિ. પઠમં.

૨. પઠમવિવાદમૂલસુત્તં

૪૨. ‘‘કતિ નુ ખો, ભન્તે, વિવાદમૂલાની’’તિ? ‘‘દસ ખો, ઉપાલિ, વિવાદમૂલાનિ. કતમાનિ દસ? ઇધુપાલિ, ભિક્ખૂ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેન્તિ, ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેન્તિ, અવિનયં વિનયોતિ દીપેન્તિ, વિનયં અવિનયોતિ દીપેન્તિ, અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેન્તિ. ઇમાનિ ખો, ઉપાલિ, દસ વિવાદમૂલાની’’તિ. દુતિયં.

૩. દુતિયવિવાદમૂલસુત્તં

૪૩. ‘‘કતિ નુ ખો, ભન્તે, વિવાદમૂલાની’’તિ? ‘‘દસ ખો, ઉપાલિ, વિવાદમૂલાનિ. કતમાનિ દસ? ઇધુપાલિ, ભિક્ખૂ અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેન્તિ, આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેન્તિ, લહુકં આપત્તિં ગરુકાપત્તીતિ દીપેન્તિ, ગરુકં આપત્તિં લહુકાપત્તીતિ દીપેન્તિ, દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લાપત્તીતિ દીપેન્તિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લાપત્તીતિ દીપેન્તિ, સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસાપત્તીતિ દીપેન્તિ, અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસાપત્તીતિ દીપેન્તિ, સપ્પટિકમ્મં આપત્તિં અપ્પટિકમ્માપત્તીતિ દીપેન્તિ, અપ્પટિકમ્મં આપત્તિં સપ્પટિકમ્માપત્તીતિ દીપેન્તિ. ઇમાનિ ખો, ઉપાલિ, દસ વિવાદમૂલાની’’તિ. તતિયં.

૪. કુસિનારસુત્તં

૪૪. એકં સમયં ભગવા કુસિનારાયં વિહરતિ બલિહરણે વનસણ્ડે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

[ચૂળવ. ૩૯૯; પરિ. ૪૩૬] ‘‘ચોદકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના પરં ચોદેતુકામેન પઞ્ચ ધમ્મે અજ્ઝત્તં પચ્ચવેક્ખિત્વા પઞ્ચ ધમ્મે અજ્ઝત્તં ઉપટ્ઠાપેત્વા પરો ચોદેતબ્બો. કતમે પઞ્ચ ધમ્મા અજ્ઝત્તં પચ્ચવેક્ખિતબ્બા? ચોદકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના પરં ચોદેતુકામેન એવં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં – ‘પરિસુદ્ધકાયસમાચારો નુ ખોમ્હિ, પરિસુદ્ધેનમ્હિ કાયસમાચારેન સમન્નાગતો અચ્છિદ્દેન અપ્પટિમંસેન. સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો’તિ? નો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પરિસુદ્ધકાયસમાચારો હોતિ પરિસુદ્ધેન કાયસમાચારેન સમન્નાગતો અચ્છિદ્દેન અપ્પટિમંસેન, તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો – ‘ઇઙ્ઘ તાવ આયસ્મા કાયિકં સિક્ખસ્સૂ’તિ, ઇતિસ્સ ભવન્તિ વત્તારો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ચોદકેન ભિક્ખુના પરં ચોદેતુકામેન એવં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં – ‘પરિસુદ્ધવચીસમાચારો નુ ખોમ્હિ, પરિસુદ્ધેનમ્હિ વચીસમાચારેન સમન્નાગતો અચ્છિદ્દેન અપ્પટિમંસેન. સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો’તિ? નો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પરિસુદ્ધવચીસમાચારો હોતિ પરિસુદ્ધેન વચીસમાચારેન સમન્નાગતો અચ્છિદ્દેન અપ્પટિમંસેન, તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો – ‘ઇઙ્ઘ તાવ આયસ્મા વાચસિકં સિક્ખસ્સૂ’તિ, ઇતિસ્સ ભવન્તિ વત્તારો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ચોદકેન ભિક્ખુના પરં ચોદેતુકામેન એવં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં – ‘મેત્તં નુ ખો મે ચિત્તં પચ્ચુપટ્ઠિતં સબ્રહ્મચારીસુ અનાઘાતં. સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો’તિ? નો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મેત્તં ચિત્તં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ સબ્રહ્મચારીસુ અનાઘાતં, તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો – ‘ઇઙ્ઘ તાવ આયસ્મા સબ્રહ્મચારીસુ મેત્તં ચિત્તં ઉપટ્ઠાપેહી’તિ, ઇતિસ્સ ભવન્તિ વત્તારો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ચોદકેન ભિક્ખુના પરં ચોદેતુકામેન એવં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં – ‘બહુસ્સુતો નુ ખોમ્હિ સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપા મે ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો’તિ? નો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા, તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો – ‘ઇઙ્ઘ તાવ આયસ્મા આગમં પરિયાપુણસ્સૂ’તિ, ઇતિસ્સ ભવન્તિ વત્તારો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ચોદકેન ભિક્ખુના પરં ચોદેતુકામેન એવં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં – ‘ઉભયાનિ ખો પન મે પાતિમોક્ખાનિ વિત્થારેન સ્વાગતાનિ હોન્તિ સુવિભત્તાનિ સુપ્પવત્તીનિ સુવિનિચ્છિતાનિ સુત્તસો અનુબ્યઞ્જનસો. સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો’તિ? નો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉભયાનિ પાતિમોક્ખાનિ વિત્થારેન સ્વાગતાનિ હોન્તિ સુવિભત્તાનિ સુપ્પવત્તીનિ સુવિનિચ્છિતાનિ સુત્તસો અનુબ્યઞ્જનસો, ‘ઇદં પનાયસ્મા, કત્થ વુત્તં ભગવતા’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો ન સમ્પાયિસ્સતિ. તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો – ‘ઇઙ્ઘ તાવ આયસ્મા વિનયં સિક્ખસ્સૂ’તિ, ઇતિસ્સ ભવન્તિ વત્તારો. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા અજ્ઝત્તં પચ્ચવેક્ખિતબ્બા.

‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા અજ્ઝત્તં ઉપટ્ઠાપેતબ્બા? ‘કાલેન વક્ખામિ, નો અકાલેન; ભૂતેન વક્ખામિ, નો અભૂતેન; સણ્હેન વક્ખામિ, નો ફરુસેન; અત્થસંહિતેન વક્ખામિ, નો અનત્થસંહિતેન; મેત્તચિત્તો વક્ખામિ, નો દોસન્તરો’તિ – ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા અજ્ઝત્તં ઉપટ્ઠાપેતબ્બા. ચોદકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના પરં ચોદેતુકામેન ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે અજ્ઝત્તં પચ્ચવેક્ખિત્વા ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે અજ્ઝત્તં ઉપટ્ઠાપેત્વા પરો ચોદેતબ્બો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. રાજન્તેપુરપ્પવેસનસુત્તં

૪૫. [પાચિ. ૪૯૭] ‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા રાજન્તેપુરપ્પવેસને. કતમે દસ? ઇધ, ભિક્ખવે, રાજા મહેસિયા સદ્ધિં નિસિન્નો હોતિ. તત્ર ભિક્ખુ પવિસતિ. મહેસી વા ભિક્ખું દિસ્વા સિતં પાતુકરોતિ, ભિક્ખુ વા મહેસિં દિસ્વા સિતં પાતુકરોતિ. તત્થ રઞ્ઞો એવં હોતિ – ‘અદ્ધા ઇમેસં કતં વા કરિસ્સન્તિ વા’તિ! અયં, ભિક્ખવે, પઠમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા બહુકિચ્ચો બહુકરણીયો અઞ્ઞતરં ઇત્થિં ગન્ત્વા ન સરતિ – ‘સા તેન ગબ્ભં ગણ્હાતિ’. તત્થ રઞ્ઞો એવં હોતિ – ‘ન ખો ઇધ અઞ્ઞો કોચિ પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર પબ્બજિતેન. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો અન્તેપુરે અઞ્ઞતરં રતનં નસ્સતિ. તત્થ રઞ્ઞો એવં હોતિ – ‘ન ખો ઇધ અઞ્ઞો કોચિ પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર પબ્બજિતેન. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો અન્તેપુરે અબ્ભન્તરા ગુય્હમન્તા બહિદ્ધા સમ્ભેદં ગચ્છન્તિ. તત્થ રઞ્ઞો એવં હોતિ – ‘ન ખો ઇધ અઞ્ઞો કોચિ પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર પબ્બજિતેન. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો અન્તેપુરે પિતા વા પુત્તં પત્થેતિ પુત્તો વા પિતરં પત્થેતિ. તેસં એવં હોતિ – ‘ન ખો ઇધ અઞ્ઞો કોચિ પવિસતિ, અઞ્ઞત્ર પબ્બજિતેન. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા નીચટ્ઠાનિયં ઉચ્ચે ઠાને ઠપેતિ. યેસં તં અમનાપં તેસં એવં હોતિ – ‘રાજા ખો પબ્બજિતેન સંસટ્ઠો. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, છટ્ઠો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા ઉચ્ચટ્ઠાનિયં નીચે ઠાને ઠપેતિ. યેસં તં અમનાપં તેસં એવં હોતિ – ‘રાજા ખો પબ્બજિતેન સંસટ્ઠો. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, સત્તમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા અકાલે સેનં ઉય્યોજેતિ. યેસં તં અમનાપં તેસં એવં હોતિ – ‘રાજા ખો પબ્બજિતેન સંસટ્ઠો. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, અટ્ઠમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રાજા કાલે સેનં ઉય્યોજેત્વા અન્તરામગ્ગતો નિવત્તાપેતિ. યેસં તં અમનાપં તેસં એવં હોતિ – ‘રાજા ખો પબ્બજિતેન સંસટ્ઠો. સિયા નુ ખો પબ્બજિતસ્સ કમ્મ’ન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, નવમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો અન્તેપુરં હત્થિસમ્મદ્દં અસ્સસમ્મદ્દં રથસમ્મદ્દં રજનીયાનિ રૂપસદ્દગન્ધરસફોટ્ઠબ્બાનિ, યાનિ ન પબ્બજિતસ્સ સારુપ્પાનિ. અયં, ભિક્ખવે, દસમો આદીનવો રાજન્તેપુરપ્પવેસને. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દસ આદીનવા રાજન્તેપુરપ્પવેસને’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. સક્કસુત્તં

૪૬. એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. અથ ખો સમ્બહુલા સક્કા ઉપાસકા તદહુપોસથે યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો સક્કે ઉપાસકે ભગવા એતદવોચ – ‘‘અપિ નુ તુમ્હે, સક્કા, અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસથા’’તિ? ‘‘અપ્પેકદા મયં, ભન્તે, અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસામ, અપ્પેકદા ન ઉપવસામા’’તિ. ‘‘તેસં વો, સક્કા, અલાભા તેસં દુલ્લદ્ધં, યે તુમ્હે એવં સોકસભયે જીવિતે મરણસભયે જીવિતે અપ્પેકદા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસથ, અપ્પેકદા ન ઉપવસથ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, સક્કા, ઇધ પુરિસો યેન કેનચિ કમ્મટ્ઠાનેન અનાપજ્જ અકુસલં દિવસં અડ્ઢકહાપણં નિબ્બિસેય્ય. દક્ખો પુરિસો ઉટ્ઠાનસમ્પન્નોતિ અલં વચનાયા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, સક્કા, ઇધ પુરિસો યેન કેનચિ કમ્મટ્ઠાનેન અનાપજ્જ અકુસલં દિવસં કહાપણં નિબ્બિસેય્ય. દક્ખો પુરિસો ઉટ્ઠાનસમ્પન્નોતિ અલં વચનાયા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘તં કિં, મઞ્ઞથ, સક્કા, ઇધ પુરિસો યેન કેનચિ કમ્મટ્ઠાનેન અનાપજ્જ અકુસલં દિવસં દ્વે કહાપણે નિબ્બિસેય્ય … તયો કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… ચત્તારો કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… પઞ્ચ કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… છ કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… સત્ત કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… અટ્ઠ કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… નવ કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… દસ કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… વીસ કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… તિંસ કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… ચત્તારીસં કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… પઞ્ઞાસં કહાપણે નિબ્બિસેય્ય… કહાપણસતં નિબ્બિસેય્ય. દક્ખો પુરિસો ઉટ્ઠાનસમ્પન્નોતિ અલં વચનાયા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, સક્કા, અપિ નુ સો પુરિસો દિવસે દિવસે કહાપણસતં કહાપણસહસ્સં નિબ્બિસમાનો લદ્ધં લદ્ધં નિક્ખિપન્તો વસ્સસતાયુકો વસ્સસતજીવી મહન્તં ભોગક્ખન્ધં અધિગચ્છેય્યા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, સક્કા, અપિ નુ સો પુરિસો ભોગહેતુ ભોગનિદાનં ભોગાધિકરણં એકં વા રત્તિં એકં વા દિવસં ઉપડ્ઢં વા રત્તિં ઉપડ્ઢં વા દિવસં એકન્તસુખપ્પટિસંવેદી વિહરેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘કામા હિ, ભન્તે, અનિચ્ચા તુચ્છા મુસા મોસધમ્મા’’તિ.

‘‘ઇધ પન વો, સક્કા, મમ સાવકો દસ વસ્સાનિ અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો યથા મયાનુસિટ્ઠં તથા પટિપજ્જમાનો સતમ્પિ વસ્સાનિ સતમ્પિ વસ્સસતાનિ સતમ્પિ વસ્સસહસ્સાનિ એકન્તસુખપ્પટિસંવેદી વિહરેય્ય. સો ચ ખ્વસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા અપણ્ણકં વા સોતાપન્નો. તિટ્ઠન્તુ, સક્કા, દસ વસ્સાનિ.

ઇધ મમ સાવકો નવ વસ્સાનિ… અટ્ઠ વસ્સાનિ… સત્ત વસ્સાનિ… છ વસ્સાનિ… પઞ્ચ વસ્સાનિ ચત્તારિ વસ્સાનિ… તીણિ વસ્સાનિ… દ્વે વસ્સાનિ… એકં વસ્સં અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો યથા મયાનુસિટ્ઠં તથા પટિપજ્જમાનો સતમ્પિ વસ્સાનિ સતમ્પિ વસ્સસતાનિ સતમ્પિ વસ્સસહસ્સાનિ એકન્તસુખપ્પટિસંવેદી વિહરેય્ય, સો ચ ખ્વસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા અપણ્ણકં વા સોતાપન્નો. તિટ્ઠતુ, સક્કા, એકં વસ્સં.

ઇધ મમ સાવકો દસ માસે અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો યથા મયાનુસિટ્ઠં તથા પટિપજ્જમાનો સતમ્પિ વસ્સાનિ સતમ્પિ વસ્સસતાનિ સતમ્પિ વસ્સસહસ્સાનિ એકન્તસુખપ્પટિસંવેદી વિહરેય્ય, સો ચ ખ્વસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા અપણ્ણકં વા સોતાપન્નો. તિટ્ઠન્તુ, સક્કા, દસ માસા.

ઇધ મમ સાવકો નવ માસે… અટ્ઠ માસે… સત્ત માસે… છ માસે… પઞ્ચ માસે… ચત્તારો માસે… તયો માસે… દ્વે માસે… એકં માસં… અડ્ઢમાસં અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો યથા મયાનુસિટ્ઠં તથા પટિપજ્જમાનો સતમ્પિ વસ્સાનિ સતમ્પિ વસ્સસતાનિ સતમ્પિ વસ્સસહસ્સાનિ એકન્તસુખપ્પટિસંવેદી વિહરેય્ય, સો ચ ખ્વસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા અપણ્ણકં વા સોતાપન્નો. તિટ્ઠતુ, સક્કા, અડ્ઢમાસો.

ઇધ મમ સાવકો દસ રત્તિન્દિવે [રત્તિદિવે (ક.)] અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો યથા મયાનુસિટ્ઠં તથા પટિપજ્જમાનો સતમ્પિ વસ્સાનિ સતમ્પિ વસ્સસતાનિ સતમ્પિ વસ્સસહસ્સાનિ એકન્તસુખપ્પટિસંવેદી વિહરેય્ય, સો ચ ખ્વસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા અપણ્ણકં વા સોતાપન્નો. તિટ્ઠન્તુ, સક્કા, દસ રત્તિન્દિવા.

ઇધ મમ સાવકો નવ રત્તિન્દિવે… અટ્ઠ રત્તિન્દિવે… સત્ત રત્તિન્દિવે… છ રત્તિન્દિવે… પઞ્ચ રત્તિન્દિવે… ચત્તારો રત્તિન્દિવે… તયો રત્તિન્દિવે… દ્વે રત્તિન્દિવે… એકં રત્તિન્દિવં અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો યથા મયાનુસિટ્ઠં તથા પટિપજ્જમાનો સતમ્પિ વસ્સાનિ સતમ્પિ વસ્સસતાનિ સતમ્પિ વસ્સસહસ્સાનિ એકન્તસુખપ્પટિસંવેદી વિહરેય્ય, સો ચ ખ્વસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા અપણ્ણકં વા સોતાપન્નો. તેસં વો, સક્કા, અલાભા તેસં દુલ્લદ્ધં, યે તુમ્હે એવં સોકસભયે જીવિતે મરણસભયે જીવિતે અપ્પેકદા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસથ, અપ્પેકદા ન ઉપવસથા’’તિ. ‘‘એતે મયં, ભન્તે, અજ્જતગ્ગે અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં ઉપોસથં ઉપવસિસ્સામા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. મહાલિસુત્તં

૪૭. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અથ ખો મહાલિ લિચ્છવિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો મહાલિ લિચ્છવિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે હેતુ, કો પચ્ચયો પાપસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય પાપસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા’’તિ? ‘‘લોભો ખો, મહાલિ, હેતુ, લોભો પચ્ચયો પાપસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય પાપસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. દોસો ખો, મહાલિ, હેતુ, દોસો પચ્ચયો પાપસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય પાપસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. મોહો ખો, મહાલિ, હેતુ, મોહો પચ્ચયો પાપસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય પાપસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. અયોનિસો મનસિકારો ખો, મહાલિ, હેતુ, અયોનિસો મનસિકારો પચ્ચયો પાપસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય પાપસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. મિચ્છાપણિહિતં ખો, મહાલિ, ચિત્તં હેતુ, મિચ્છાપણિહિતં ચિત્તં પચ્ચયો પાપસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય પાપસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયાતિ. અયં ખો, મહાલિ, હેતુ, અયં પચ્ચયો પાપસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય પાપસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા’’તિ.

‘‘કો પન, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા’’તિ? ‘‘અલોભો ખો, મહાલિ, હેતુ, અલોભો પચ્ચયો કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. અદોસો ખો, મહાલિ, હેતુ, અદોસો પચ્ચયો કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. અમોહો ખો, મહાલિ, હેતુ, અમોહો પચ્ચયો કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. યોનિસો મનસિકારો ખો, મહાલિ, હેતુ, યોનિસો મનસિકારો પચ્ચયો કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. સમ્માપણિહિતં ખો, મહાલિ, ચિત્તં હેતુ, સમ્માપણિહિતં ચિત્તં પચ્ચયો કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. અયં ખો, મહાલિ, હેતુ, અયં પચ્ચયો કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ કિરિયાય કલ્યાણસ્સ કમ્મસ્સ પવત્તિયા. ઇમે ચ, મહાલિ, દસ ધમ્મા લોકે ન સંવિજ્જેય્યું, નયિધ પઞ્ઞાયેથ અધમ્મચરિયાવિસમચરિયાતિ વા ધમ્મચરિયાસમચરિયાતિ વા. યસ્મા ચ ખો, મહાલિ, ઇમે દસ ધમ્મા લોકે સંવિજ્જન્તિ, તસ્મા પઞ્ઞાયતિ અધમ્મચરિયાવિસમચરિયાતિ વા ધમ્મચરિયાસમચરિયાતિ વા’’તિ. સત્તમં.

૮. પબ્બજિતઅભિણ્હસુત્તં

૪૮. ‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બા. કતમે દસ? ‘વેવણ્ણિયમ્હિ અજ્ઝુપગતો’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘પરપટિબદ્ધા મે જીવિકા’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘અઞ્ઞો મે આકપ્પો કરણીયો’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘કચ્ચિ નુ ખો મે અત્તા સીલતો ન ઉપવદતી’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘કચ્ચિ નુ ખો મં અનુવિચ્ચ વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી સીલતો ન ઉપવદન્તી’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘સબ્બેહિ મે પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘કમ્મસ્સકોમ્હિ કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપટિસરણો, યં કમ્મં કરિસ્સામિ કલ્યાણં વા પાપકં વા તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામી’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘કથંભૂતસ્સ મે રત્તિન્દિવા વીતિવત્તન્તી’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘કચ્ચિ નુ ખો અહં સુઞ્ઞાગારે અભિરમામી’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં; ‘અત્થિ નુ ખો મે ઉત્તરિ મનુસ્સધમ્મો અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસો અધિગતો, યેનાહં [યોહં (સી. પી. ક.), સોહં (સ્યા.)] પચ્છિમે કાલે સબ્રહ્મચારીહિ પુટ્ઠો ન મઙ્કુ ભવિસ્સામી’તિ પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દસ ધમ્મા પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. સરીરટ્ઠધમ્મસુત્તં

૪૯. ‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સરીરટ્ઠા. કતમે દસ? સીતં, ઉણ્હં, જિઘચ્છા, પિપાસા, ઉચ્ચારો, પસ્સાવો, કાયસંવરો, વચીસંવરો, આજીવસંવરો, પોનોભવિકો [પોનોબ્ભવિકો (ક.)] ભવસઙ્ખારો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દસ ધમ્મા સરીરટ્ઠા’’તિ. નવમં.

૧૦. ભણ્ડનસુત્તં

૫૦. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ઉપટ્ઠાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ?

‘‘ઇધ મયં, ભન્તે, પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરામા’’તિ. ‘‘ન ખો પનેતં, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં પતિરૂપં કુલપુત્તાનં સદ્ધાય અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતાનં, યં તુમ્હે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરેય્યાથ.

‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સારણીયા પિયકરણા ગરુકરણા [પિયકરાણા ગરુકરાણા (?)] સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તન્તિ. કતમે દસ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો પિયકરણો ગરુકરણો સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બહુસ્સુતો હોતિ…પે… દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો પિયકરણો ગરુકરણો સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો હોતિ કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો હોતિ કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો પિયકરણો ગરુકરણો સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સુવચો હોતિ સોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ખમો પદક્ખિણગ્ગાહી અનુસાસનિં. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સુવચો હોતિ સોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ખમો પદક્ખિણગ્ગાહી અનુસાસનિં, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો પિયકરણો ગરુકરણો સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યાનિ તાનિ સબ્રહ્મચારીનં ઉચ્ચાવચાનિ કિંકરણીયાનિ – તત્થ દક્ખો હોતિ અનલસો, તત્રૂપાયાય વીમંસાય સમન્નાગતો અલં કાતું અલં સંવિધાતું. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યાનિ તાનિ સબ્રહ્મચારીનં ઉચ્ચાવચાનિ કિંકરણીયાનિ – તત્થ દક્ખો હોતિ અનલસો તત્રૂપાયાય વીમંસાય સમન્નાગતો અલં કાતું અલં સંવિધાતું, અયમ્પિ ધમ્મો પિયકરણો ગરુકરણો સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ધમ્મકામો હોતિ પિયસમુદાહારો, અભિધમ્મે અભિવિનયે ઉળારપામોજ્જો. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ધમ્મકામો હોતિ પિયસમુદાહારો, અભિધમ્મે અભિવિનયે ઉળારપામોજ્જો, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો પિયકરણો ગરુકરણો સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો પિયકરણો ગરુકરણો સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો…પે… સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતિમા હોતિ, પરમેન સતિનેપક્કેન સમન્નાગતો, ચિરકતમ્પિ ચિરભાસિતમ્પિ સરિતા અનુસ્સરિતા. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતિમા હોતિ, પરમેન સતિનેપક્કેન સમન્નાગતો, ચિરકતમ્પિ ચિરભાસિતમ્પિ સરિતા અનુસ્સરિતા, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો…પે… સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પઞ્ઞવા હોતિ, ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પઞ્ઞવા હોતિ, ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો…પે… સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દસ ધમ્મા સારણીયા પિયકરણા ગરુકરણા સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તન્તી’’તિ. દસમં.

અક્કોસવગ્ગો પઞ્ચમો.