૧૦. દુતિયકોસલસુત્તં

૩૦. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન રાજા પસેનદિ કોસલો ઉય્યોધિકા નિવત્તો હોતિ વિજિતસઙ્ગામો લદ્ધાધિપ્પાયો. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો યેન આરામો તેન પાયાસિ. યાવતિકા યાનસ્સ ભૂમિ, યાનેન ગન્ત્વા યાના પચ્ચોરોહિત્વા પત્તિકોવ આરામં પાવિસિ. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અબ્ભોકાસે ચઙ્કમન્તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘કહં નુ ખો, ભન્તે, ભગવા એતરહિ વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો. દસ્સનકામા હિ મયં, ભન્તે, તં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ. ‘‘એસો, મહારાજ, વિહારો સંવુતદ્વારો. તેન અપ્પસદ્દો ઉપસઙ્કમિત્વા અતરમાનો આલિન્દં પવિસિત્વા ઉક્કાસિત્વા અગ્ગળં આકોટેહિ; વિવરિસ્સતિ તે ભગવા દ્વાર’’ન્તિ.

અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો યેન સો વિહારો સંવુતદ્વારો, તેન અપ્પસદ્દો ઉપસઙ્કમિત્વા અતરમાનો આલિન્દં પવિસિત્વા ઉક્કાસિત્વા અગ્ગળં આકોટેસિ. વિવરિ ભગવા દ્વારં. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો વિહારં પવિસિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવતો પાદાનિ મુખેન ચ પરિચુમ્બતિ પાણીહિ ચ પરિસમ્બાહતિ નામઞ્ચ સાવેતિ – ‘‘રાજાહં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો; રાજાહં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો’’તિ.

‘‘કં પન ત્વં, મહારાજ, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ઇમસ્મિં સરીરે એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોસિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેસી’’તિ? ‘‘કતઞ્ઞુતં ખો અહં, ભન્તે, કતવેદિતં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘ભગવા હિ, ભન્તે, બહુજનહિતાય પટિપન્નો બહુજનસુખાય બહુનો જનસ્સ અરિયે ઞાયે પતિટ્ઠાપિતા યદિદં કલ્યાણધમ્મતાય કુસલધમ્મતાય. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા બહુજનહિતાય પટિપન્નો બહુજનસુખાય બહુનો જનસ્સ અરિયે ઞાયે પતિટ્ઠાપિતા યદિદં કલ્યાણધમ્મતાય કુસલધમ્મતાય, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા સીલવા વુદ્ધસીલો અરિયસીલો કુસલસીલો કુસલસીલેન સમન્નાગતો. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા સીલવા વુદ્ધસીલો અરિયસીલો કુસલસીલો કુસલસીલેન સમન્નાગતો, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા દીઘરત્તં આરઞ્ઞિકો, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતિ. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા દીઘરત્તં આરઞ્ઞિકો, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતિ, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા સન્તુટ્ઠો ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા સન્તુટ્ઠો ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ. ‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા આહુનેય્યો પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા આહુનેય્યો પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા યાયં કથા અભિસલ્લેખિકા ચેતોવિવરણસપ્પાયા, સેય્યથિદં – અપ્પિચ્છકથા સન્તુટ્ઠિકથા પવિવેકકથા અસંસગ્ગકથા વીરિયારમ્ભકથા સીલકથા સમાધિકથા પઞ્ઞાકથા વિમુત્તિકથા વિમુત્તિઞાણદસ્સનકથા, એવરૂપાય કથાય નિકામલાભી અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા યાયં કથા અભિસલ્લેખિકા ચેતોવિવરણસપ્પાયા, સેય્યથિદં – અપ્પિચ્છકથા…પે… વિમુત્તિઞાણદસ્સનકથા, એવરૂપાય કથાય નિકામલાભી અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના; ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ, ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ…પે… યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન…પે… યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, ઇદમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ભગવતિ એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોમિ, મેત્તૂપહારં ઉપદંસેમિ.

‘‘હન્દ ચ દાનિ મયં, ભન્તે, ગચ્છામ. બહુકિચ્ચા મયં બહુકરણીયા’’તિ. ‘‘યસ્સ દાનિ ત્વં, મહારાજ, કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામીતિ. દસમં.

મહાવગ્ગો તતિયો.