३. अनियतकण्डं

२१. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन पठमो अनिंयतो कत्थ पञ्ञत्तो? कं आरब्भ? किस्मिं वत्थुस्मिं? अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्ति, सब्बत्थपञ्ञत्ति पदेसपञ्ञत्ति, साधारणपञ्ञत्ति असाधारणपञ्ञत्ति, एकतोपञ्ञत्ति उभतोपञ्ञत्ति, पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नं, कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति, चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्ति, सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धो, छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति, चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणं, सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मति, को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयो, किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खं, का विपत्ति, का सम्पत्ति, का पटिपत्ति, कति अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमो अनियतो पञ्ञत्तो, के सिक्खन्ति, के सिक्खितसिक्खा, कत्थ ठितं, के धारेन्ति, कस्स वचनं केनाभतन्ति.

२२. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन पठमो अनियतो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलङ्कम्मनिये निसज्जं कप्पेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्तीति? एका पञ्ञत्ति. अनुपञ्ञत्ति अनुप्पन्नपञ्ञत्ति तस्मिं नत्थि. सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्तीति? सब्बत्थपञ्ञत्ति. साधारणपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्तीति? असाधारणपञ्ञत्ति. एकतोपञ्ञत्ति, उभतोपञ्ञत्तीति? एकतोपञ्ञत्ति. पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नन्ति? निदानोगधं निदानपरियापन्नं. कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छतीति? चतुत्थेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति. चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्तीति? सिया सीलविपत्ति सिया आचारविपत्ति. सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धोति? सिया पाराजिकापत्तिक्खन्धो सिया सङ्घादिसेसापत्तिक्खन्धो सिया पाचित्तियापत्तिक्खन्धो. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? एके समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो. चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणन्ति? आपत्ताधिकरणं. सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मतीति? तीहि समथेहि सम्मति – सिया सम्मुखाविनयेन च पटिञ्ञातकरणेन च, सिया सम्मुखाविनयेन च तिणवत्थारकेन च. को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयोति? पञ्ञत्ति विनयो, विभत्ति अभिविनयो. किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खन्ति? पञ्ञत्ति पातिमोक्खं, विभत्ति अधिपातिमोक्खं. का विपत्तीति? असंवरो विपत्ति. का सम्पत्तीति? संवरो सम्पत्ति. का पटिपत्तीति? न एवरूपं करिस्सामीति यावजीवं आपाणकोटिकं समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु. [अ. नि. १०.३१] कति अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमो अनियतो पञ्ञत्तोति? दस अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमो अनियतो पञ्ञत्तो – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं पुग्गलानं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खूनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय. के सिक्खन्तीति? सेक्खा च पुथुज्जनकल्याणका च सिक्खन्ति. के सिक्खितसिक्खाति? अरहन्तो सिक्खितसिक्खा. कत्थ ठितन्ति? सिक्खाकामेसु ठितं. के धारेन्तीति? येसं वत्तति ते धारेन्ति. कस्स वचनन्ति? भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स. केनाभतन्ति? परम्पराभतं –

उपालि दासको चेव, सोणको सिग्गवो तथा;

मोग्गलिपुत्तेन पञ्चमा, एते जम्बुसिरिव्हये.

ततो महिन्दो इट्टियो, उत्तियो सम्बलो तथा;

भद्दनामो च पण्डितो.

एते नागा महापञ्ञा, जम्बुदीपा इधागता;

विनयं ते वाचयिंसु, पिटकं तम्बपण्णिया.

निकाये पञ्च वाचेसुं, सत्त चेव पकरणे;

ततो अरिट्ठो मेधावी, तिस्सदत्तो च पण्डितो.

विसारदो काळसुमनो, थेरो च दीघनामको;

दीघसुमनो च पण्डितो.

पुनदेव काळसुमनो, नागत्थेरो च बुद्धरक्खितो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, देवत्थेरो च पण्डितो.

पुनदेव सुमनो मेधावी, विनये च विसारदो;

बहुस्सुतो चूळनागो, गजोव दुप्पधंसियो.

धम्मपालितनामो च, रोहणे साधुपूजितो;

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, खेमनामो तिपेटको.

दीपे तारकराजाव पञ्ञाय अतिरोचथ;

उपतिस्सो च मेधावी, फुस्सदेवो महाकथी.

पुनदेव सुमनो मेधावी, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

महाकथी महासिवो, पिटके सब्बत्थ कोविदो.

पुनदेव उपालि मेधावी, विनये च विसारदो;

महानागो महापञ्ञो, सद्धम्मवंसकोविदो.

पुनदेव अभयो मेधावी, पिटके सब्बत्थ कोविदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, विनये च विसारदो.

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

सासनं अनुरक्खन्तो, जम्बुदीपे पतिट्ठितो.

चूळाभयो च मेधावी, विनये च विसारदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, सद्धम्मवंसकोविदो.

चूळदेवो च मेधावी, विनये च विसारदो;

सिवत्थेरो च मेधावी, विनये सब्बत्थ कोविदो.

एते नागा महापञ्ञा, विनयञ्ञू मग्गकोविदा;

विनयं दीपे पकासेसुं, पिटकं तम्बपण्णियाति.

२३. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन दुतियो अनियतो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति अनुप्पन्नपञ्ञत्तीति? एका पञ्ञत्ति. अनुपञ्ञत्ति अनुप्पन्नपञ्ञत्ति तस्मिं नत्थि. सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्तीति? सब्बत्थपञ्ञत्ति. साधारणपञ्ञत्ति असाधारणपञ्ञत्तीति? असाधारणपञ्ञत्ति. एकतोपञ्ञत्ति उभतोपञ्ञत्तीति? एकतोपञ्ञत्ति. पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नन्ति? निदानोगधं निदानपरियापन्नं. कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छतीति? चतुत्थेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति. चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्तीति? सिया सीलविपत्ति, सिया आचारविपत्ति. सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धोति? सिया सङ्घादिसेसापत्तिक्खन्धो, सिया पाचित्तियापत्तिक्खन्धो. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो; सिया वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न कायतो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति. चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणन्ति? आपत्ताधिकरणं. सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मतीति? तीहि समथेहि सम्मति – सिया सम्मुखाविनयेन च पटिञ्ञातकरणेन च, सिया सम्मुखाविनयेन च तिणवत्थारकेन च…पे….

द्वे अनियता निट्ठिता.

तस्सुद्दानं –

अलङ्कम्मनियञ्चेव, तथेव च न हेव खो;

अनियता सुपञ्ञत्ता, बुद्धसेट्ठेन तादिनाति.