१. कत्थपञ्ञत्तिवारो

१. पाराजिककण्डं

१. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन पठमं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तं, कं आरब्भ, किस्मिं वत्थुस्मिं? अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्ति? सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्ति? साधारणपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्ति? एकतोपञ्ञत्ति, उभतोपञ्ञत्ति? पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नं? कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति? चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्ति? सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धो? छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति? चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणं? सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मति? को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयो? किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खं? का विपत्ति? का सम्पत्ति? का पटिपत्ति? कति अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमं पाराजिकं पञ्ञत्तं? के सिक्खन्ति? के सिक्खितसिक्खा? कत्थ ठितं? के धारेन्ति? कस्स वचनं? केनाभतन्ति?

२. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन पठमं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? वेसालियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? सुदिन्नं कलन्दपुत्तं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? सुदिन्नो कलन्दपुत्तो पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवि, तस्मिं वत्थुस्मिं. अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्तीति? एका पञ्ञत्ति, द्वे अनुपञ्ञत्तियो. अनुप्पन्नपञ्ञत्ति तस्मिं नत्थि. सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्तीति? सब्बत्थपञ्ञत्ति. साधारणपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्तीति? साधारणपञ्ञत्ति. एकतोपञ्ञत्ति, उभतोपञ्ञत्तीति? उभतोपञ्ञत्ति. पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नन्ति? निदानोगधं, निदानपरियापन्नं. कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छतीति? दुतियेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति. चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्तीति? सीलविपत्ति. सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धोति? पाराजिकापत्तिक्खन्धो. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो. चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणन्ति? आपत्ताधिकरणं. सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मतीति? द्वीहि समथेहि सम्मति – सम्मुखाविनयेन च पटिञ्ञातकरणेन च. को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयोति? पञ्ञत्ति विनयो, विभत्ति अभिविनयो. किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खन्ति? पञ्ञत्ति पातिमोक्खं, विभत्ति अधिपातिमोक्खं. का विपत्तीति? असंवरो विपत्ति. का सम्पत्तीति? संवरो सम्पत्ति. का पटिपत्तीति? न एवरूपं करिस्सामीति यावजीवं आपाणकोटिकं समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु. [अ. नि. १०.३१] कति अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमं पाराजिकं पञ्ञत्तन्ति? दस अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमं पाराजिकं पञ्ञत्तं – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं पुग्गलानं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खूनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय. के सिक्खन्तीति? सेक्खा च पुथुज्जनकल्याणका च सिक्खन्ति. के सिक्खितसिक्खाति? अरहन्तो सिक्खितसिक्खा. कत्थ ठितन्ति? सिक्खाकामेसु ठितं. के धारेन्तीति? येसं वत्तति ते धारेन्ति. कस्स वचनन्ति? भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स. केनाभतन्ति? परम्पराभतं –

३. उपालि दासको चेव, सोणको सिग्गवो तथा;

मोग्गलिपुत्तेन [मोग्गलीपुत्तेन (स्या.)] पञ्चमा, एते जम्बुसिरिव्हये [जम्बुसरिव्हये (सारत्थ)].

ततो महिन्दो इट्टियो [इट्ठियो (सी.)], उत्तियो सम्बलो [उट्टियो सम्पलो (इतिपि)] तथा;

भद्दनामो च पण्डितो.

एते नागा महापञ्ञा, जम्बुदीपा इधागता;

विनयं ते वाचयिंसु, पिटकं तम्बपण्णिया.

निकाये पञ्च वाचेसुं, सत्त चेव पकरणे;

ततो अरिट्ठो मेधावी, तिस्सदत्तो च पण्डितो.

विसारदो काळसुमनो, थेरो च दीघनामको;

दीघसुमनो च पण्डितो.

पुनदेव [पुनरेव (स्या.)] काळसुमनो, नागत्थेरो च बुद्धरक्खितो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, देवत्थेरो [रेवत्थेरो (इतिपि)] च पण्डितो.

पुनदेव सुमनो मेधावी, विनये च विसारदो;

बहुस्सुतो चूळनागो, गजोव दुप्पधंसियो.

धम्मपालितनामो च, रोहणे [रोहणो (सी.)] साधुपूजितो;

तस्स सिस्सो महापञ्ञो खेमनामो तिपेटको.

दीपे तारकराजाव पञ्ञाय अतिरोचथ;

उपतिस्सो च मेधावी, फुस्सदेवो महाकथी.

पुनदेव सुमनो मेधावी, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

महाकथी महासिवो, पिटके सब्बत्थ कोविदो.

पुनदेव उपालि मेधावी, विनये च विसारदो;

महानागो महापञ्ञो, सद्धम्मवंसकोविदो.

पुनदेव अभयो मेधावी, पिटके सब्बत्थ कोविदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, विनये च विसारदो.

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

सासनं अनुरक्खन्तो, जम्बुदीपे पतिट्ठितो.

चूळाभयो च मेधावी, विनये च विसारदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, सद्धम्मवंसकोविदो.

चूळदेवो [फुस्सदेवो (सी.)] च मेधावी, विनये च विसारदो;

सिवत्थेरो च मेधावी, विनये सब्बत्थ कोविदो.

एते नागा महापञ्ञा, विनयञ्ञू मग्गकोविदा;

विनयं दीपे पकासेसुं, पिटकं तम्बपण्णियाति.

४. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन दुतियं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? राजगहे पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? धनियं कुम्भकारपुत्तं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? धनियो कुम्भकारपुत्तो रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति, एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो; सिया वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न कायतो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

५. ततियं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? वेसालियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? सम्बहुले भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? सम्बहुला भिक्खू अञ्ञमञ्ञं जीविता वोरोपेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति, एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो; सिया वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न कायतो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

६. चतुत्थं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? वेसालियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? वग्गुमुदातीरिये भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? वग्गुमुदातीरिया भिक्खू गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिंसु, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति, एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो; सिया वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न कायतो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

चत्तारो पाराजिका निट्ठिता.

तस्सुद्दानं –

मेथुनादिन्नादानञ्च, मनुस्सविग्गहुत्तरि;

पाराजिकानि चत्तारि, छेज्जवत्थू असंसयाति.

२. सङ्घादिसेसकण्डं

७. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तो? कं आरब्भ? किस्मिं वत्थुस्मिं? अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्ति? सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्ति? साधारणपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्ति? एकतोपञ्ञत्ति, उभतोपञ्ञत्ति? पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नं? कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति? चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्ति? सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धो? छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति? चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणं? सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मति? को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयो? किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खं? का विपत्ति, का सम्पत्ति, का पटिपत्ति? कति अत्थवसे पटिच्च भगवता उपक्कमित्वा असुचिं मोचेन्तस्स सङ्घादिसेसो पञ्ञत्तो? के सिक्खन्ति, के सिक्खितसिक्खा? कत्थ ठितं? के धारेन्ति? कस्स वचनं? केनाभतन्ति?

८. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं सेय्यसकं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा सेय्यसको हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्तीति? एका पञ्ञत्ति, एका अनुपञ्ञत्ति. अनुप्पन्नपञ्ञत्ति तस्मिं नत्थि. सब्बत्थ पञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्तीति? सब्बत्थपञ्ञत्ति. साधारणपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्तीति? असाधारणपञ्ञत्ति. एकतोपञ्ञत्ति, उभतोपञ्ञत्तीति? एकतोपञ्ञत्ति. पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नन्ति? निदानोगधं निदानपरियापन्नं. कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छतीति? ततिये उद्देसेन उद्देसं आगच्छति. चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्तीति? सीलविपत्ति. सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धोति? सङ्घादिसेसो आपत्तिक्खन्धो. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो. चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणन्ति? आपत्ताधिकरणं. सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मतीति? द्वीहि समथेहि सम्मति – सम्मुखाविनयेन च पटिञ्ञातकरणेन च. को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयोति? पञ्ञत्ति विनयो, विभत्ति अभिविनयो. किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खन्ति? पञ्ञत्ति पातिमोक्खं, विभत्ति अधिपातिमोक्खं. का विपत्तीति? असंवरो विपत्ति. का सम्पत्तीति? संवरो सम्पत्ति. का पटिपत्तीति? न एवरूपं करिस्सामीति यावजीवं आपाणकोटिकं समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु. [अ. नि. १०.३१] कति अत्थवसे पटिच्च भगवता उपक्कमित्वा असुचिं मोचेन्तस्स सङ्घादिसेसो पञ्ञत्तोति? दस अत्थवसे पटिच्च भगवता उपक्कमित्वा असुचिं मोचेन्तस्स सङ्घादिसेसो पञ्ञत्तो – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं पुग्गलानं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खूनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय. के सिक्खन्तीति? सेक्खा च पुथुज्जनकल्याणका च सिक्खन्ति. के सिक्खितसिक्खाति? अरहन्तो सिक्खितसिक्खा. कत्थ ठितन्ति? सिक्खाकामेसु ठितं. के धारेन्तीति? येसं वत्तति, ते धारेन्ति. कस्स वचनन्ति? भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स. केनाभतन्ति? परम्पराभतं –

उपालि दासको चेव, सोणको सिग्गवो तथा;

मोग्गलिपुत्तेन पञ्चमा, एते जम्बुसिरिव्हये.

ततो महिन्दो इट्टियो, उत्तियो सम्बलो तथा;

भद्दनामो च पण्डितो.

एते नागा महापञ्ञा, जम्बुदीपा इधागता;

विनयं ते वाचयिंसु, पिटकं तम्बपण्णिया.

निकाये पञ्च वाचेसुं, सत्त चेव पकरणे;

ततो अरिट्ठो मेधावी, तिस्सदत्तो च पण्डितो.

विसारदो काळसुमनो, थेरो च दीघनामको;

दीघसुमनो च पण्डितो.

पुनदेव काळसुमनो, नागत्थेरो च बुद्धरक्खितो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, देवत्थेरो च पण्डितो.

पुनदेव सुमनो मेधावी, विनये च विसारदो;

बहुस्सुतो चूळनागो, गजोव दुप्पधंसियो.

धम्मपालितनामो च, रोहणे साधुपूजितो;

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, खेमनामो तिपेटको.

दीपे तारकराजाव, पञ्ञाय अतिरोचथ;

उपतिस्सो च मेधावी, फुस्सदेवो महाकथी.

पुनदेव सुमनो मेधावी, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

महाकथी महासिवो, पिटके सब्बत्थ कोविदो.

पुनदेव उपालि मेधावी, विनये च विसारदो;

महानागो महापञ्ञो, सद्धम्मवंसकोविदो.

पुनदेव अभयो मेधावी, पिटके सब्बत्थ कोविदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, विनये च विसारदो.

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

सासनं अनुरक्खन्तो, जम्बुदीपे पतिट्ठितो.

चूळाभयो च मेधावी, विनये च विसारदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, सद्धम्मवंसकोविदो.

चूळदेवो च मेधावी, विनये च विसारदो;

सिवत्थेरो च मेधावी, विनये सब्बत्थ कोविदो.

एते नागा महापञ्ञा, विनयञ्ञू मग्गकोविदो;

विनयं दीपे पकासेसुं, पिटकं तम्बपण्णियाति.

९. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो…पे….

१०. मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो; सिया वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न कायतो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

११. मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं अभासि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो; सिया वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न कायतो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

१२. सञ्चरित्तं समापज्जन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी सञ्चरित्तं समापज्जि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति, एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो समुट्ठाति, न वाचतो न चित्ततो; सिया वाचतो समुट्ठाति, न कायतो न चित्ततो; सिया कायतो च वाचतो च समुट्ठाति, न चित्ततो; सिया कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो; सिया वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न कायतो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

१३. सञ्ञाचिका कुटिं कारापेन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? आळवियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आळवके भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आळवका भिक्खू सञ्ञाचिकाय कुटियो कारापेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

१४. महल्लकं विहारं कारापेन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? कोसम्बियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं छन्नं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा छन्नो विहारवत्थुं सोधेन्तो अञ्ञतरं चेतियरुक्खं छेदापेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

१५. भिक्खुं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? राजगहे पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? मेत्तियभूमजके भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

१६. भिक्खुं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? राजगहे पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? मेत्तियभूमजके भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

१७. सङ्घभेदकस्स भिक्खुनो यावततियं समनुभासनाय न पटिनिस्सज्जन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? राजगहे पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? देवदत्तं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? देवदत्तो समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

१८. भेदानुवत्तकानं भिक्खूनं यावततियं समनुभासनाय न पटिनिस्सज्जन्तानं सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? राजगहे पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? सम्बहुले भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? सम्बहुला भिक्खू देवदत्तस्स सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका अहेसुं वग्गवादका, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

१९. दुब्बचस्स भिक्खुनो यावततियं समनुभासना न पटिनिस्सज्जन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? कोसम्बियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं छन्नं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा छन्नो भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं अकासि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

२०. कुलदूसकस्स भिक्खुनो यावततियं समनुभासनाय न पटिनिस्सज्जन्तस्स सङ्घादिसेसो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? अस्सजिपुनब्बसुके भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकता भिक्खू छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

तेरस सङ्घादिसेसा निट्ठिता.

तस्सुद्दानं –

विस्सट्ठि कायसंसग्गं, दुट्ठुल्लं अत्तकामञ्च;

सञ्चरित्तं कुटी चेव, विहारो च अमूलकं.

किञ्चिदेसञ्च भेदो च, तस्सेव [तथेव (क.)] अनुवत्तका;

दुब्बचं कुलदूसञ्च, सङ्घादिसेसा तेरसाति.

३. अनियतकण्डं

२१. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन पठमो अनिंयतो कत्थ पञ्ञत्तो? कं आरब्भ? किस्मिं वत्थुस्मिं? अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्ति, सब्बत्थपञ्ञत्ति पदेसपञ्ञत्ति, साधारणपञ्ञत्ति असाधारणपञ्ञत्ति, एकतोपञ्ञत्ति उभतोपञ्ञत्ति, पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नं, कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति, चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्ति, सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धो, छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति, चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणं, सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मति, को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयो, किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खं, का विपत्ति, का सम्पत्ति, का पटिपत्ति, कति अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमो अनियतो पञ्ञत्तो, के सिक्खन्ति, के सिक्खितसिक्खा, कत्थ ठितं, के धारेन्ति, कस्स वचनं केनाभतन्ति.

२२. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन पठमो अनियतो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलङ्कम्मनिये निसज्जं कप्पेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्तीति? एका पञ्ञत्ति. अनुपञ्ञत्ति अनुप्पन्नपञ्ञत्ति तस्मिं नत्थि. सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्तीति? सब्बत्थपञ्ञत्ति. साधारणपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्तीति? असाधारणपञ्ञत्ति. एकतोपञ्ञत्ति, उभतोपञ्ञत्तीति? एकतोपञ्ञत्ति. पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नन्ति? निदानोगधं निदानपरियापन्नं. कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छतीति? चतुत्थेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति. चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्तीति? सिया सीलविपत्ति सिया आचारविपत्ति. सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धोति? सिया पाराजिकापत्तिक्खन्धो सिया सङ्घादिसेसापत्तिक्खन्धो सिया पाचित्तियापत्तिक्खन्धो. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? एके समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो. चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणन्ति? आपत्ताधिकरणं. सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मतीति? तीहि समथेहि सम्मति – सिया सम्मुखाविनयेन च पटिञ्ञातकरणेन च, सिया सम्मुखाविनयेन च तिणवत्थारकेन च. को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयोति? पञ्ञत्ति विनयो, विभत्ति अभिविनयो. किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खन्ति? पञ्ञत्ति पातिमोक्खं, विभत्ति अधिपातिमोक्खं. का विपत्तीति? असंवरो विपत्ति. का सम्पत्तीति? संवरो सम्पत्ति. का पटिपत्तीति? न एवरूपं करिस्सामीति यावजीवं आपाणकोटिकं समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु. [अ. नि. १०.३१] कति अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमो अनियतो पञ्ञत्तोति? दस अत्थवसे पटिच्च भगवता पठमो अनियतो पञ्ञत्तो – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं पुग्गलानं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खूनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय. के सिक्खन्तीति? सेक्खा च पुथुज्जनकल्याणका च सिक्खन्ति. के सिक्खितसिक्खाति? अरहन्तो सिक्खितसिक्खा. कत्थ ठितन्ति? सिक्खाकामेसु ठितं. के धारेन्तीति? येसं वत्तति ते धारेन्ति. कस्स वचनन्ति? भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स. केनाभतन्ति? परम्पराभतं –

उपालि दासको चेव, सोणको सिग्गवो तथा;

मोग्गलिपुत्तेन पञ्चमा, एते जम्बुसिरिव्हये.

ततो महिन्दो इट्टियो, उत्तियो सम्बलो तथा;

भद्दनामो च पण्डितो.

एते नागा महापञ्ञा, जम्बुदीपा इधागता;

विनयं ते वाचयिंसु, पिटकं तम्बपण्णिया.

निकाये पञ्च वाचेसुं, सत्त चेव पकरणे;

ततो अरिट्ठो मेधावी, तिस्सदत्तो च पण्डितो.

विसारदो काळसुमनो, थेरो च दीघनामको;

दीघसुमनो च पण्डितो.

पुनदेव काळसुमनो, नागत्थेरो च बुद्धरक्खितो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, देवत्थेरो च पण्डितो.

पुनदेव सुमनो मेधावी, विनये च विसारदो;

बहुस्सुतो चूळनागो, गजोव दुप्पधंसियो.

धम्मपालितनामो च, रोहणे साधुपूजितो;

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, खेमनामो तिपेटको.

दीपे तारकराजाव पञ्ञाय अतिरोचथ;

उपतिस्सो च मेधावी, फुस्सदेवो महाकथी.

पुनदेव सुमनो मेधावी, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

महाकथी महासिवो, पिटके सब्बत्थ कोविदो.

पुनदेव उपालि मेधावी, विनये च विसारदो;

महानागो महापञ्ञो, सद्धम्मवंसकोविदो.

पुनदेव अभयो मेधावी, पिटके सब्बत्थ कोविदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, विनये च विसारदो.

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

सासनं अनुरक्खन्तो, जम्बुदीपे पतिट्ठितो.

चूळाभयो च मेधावी, विनये च विसारदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, सद्धम्मवंसकोविदो.

चूळदेवो च मेधावी, विनये च विसारदो;

सिवत्थेरो च मेधावी, विनये सब्बत्थ कोविदो.

एते नागा महापञ्ञा, विनयञ्ञू मग्गकोविदा;

विनयं दीपे पकासेसुं, पिटकं तम्बपण्णियाति.

२३. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन दुतियो अनियतो कत्थ पञ्ञत्तोति? सावत्थियं पञ्ञत्तो. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति अनुप्पन्नपञ्ञत्तीति? एका पञ्ञत्ति. अनुपञ्ञत्ति अनुप्पन्नपञ्ञत्ति तस्मिं नत्थि. सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्तीति? सब्बत्थपञ्ञत्ति. साधारणपञ्ञत्ति असाधारणपञ्ञत्तीति? असाधारणपञ्ञत्ति. एकतोपञ्ञत्ति उभतोपञ्ञत्तीति? एकतोपञ्ञत्ति. पञ्चन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नन्ति? निदानोगधं निदानपरियापन्नं. कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छतीति? चतुत्थेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति. चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्तीति? सिया सीलविपत्ति, सिया आचारविपत्ति. सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धोति? सिया सङ्घादिसेसापत्तिक्खन्धो, सिया पाचित्तियापत्तिक्खन्धो. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? तीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो; सिया वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न कायतो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति. चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणन्ति? आपत्ताधिकरणं. सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मतीति? तीहि समथेहि सम्मति – सिया सम्मुखाविनयेन च पटिञ्ञातकरणेन च, सिया सम्मुखाविनयेन च तिणवत्थारकेन च…पे….

द्वे अनियता निट्ठिता.

तस्सुद्दानं –

अलङ्कम्मनियञ्चेव, तथेव च न हेव खो;

अनियता सुपञ्ञत्ता, बुद्धसेट्ठेन तादिनाति.

४. निस्सग्गियकण्डं

१. कथिनवग्गो

२४. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन अतिरेकचीवरं दसाहं अतिक्कामेन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? वेसालियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? छब्बग्गिये भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? छब्बग्गिया भिक्खू अतिरेकचीवरं धारेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति, एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं द्वीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च वाचतो च समुट्ठाति, न चित्ततो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

२५. एकरत्तं तिचीवरेन विप्पवसन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? सम्बहुले भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? सम्बहुला भिक्खू भिक्खूनं हत्थे चीवरं निक्खिपित्वा सन्तरुत्तरेन जनपदचारिकं पक्कमिंसु, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति, एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं द्वीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च वाचतो च समुट्ठाति, न चित्ततो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

२६. अकालचीवरं पटिग्गहेत्वा मासं अतिक्कामेन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? सम्बहुले भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? सम्बहुला भिक्खू अकालचीवरं पटिग्गहेत्वा मासं अतिक्कामेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति, एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं द्वीहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति – सिया कायतो च वाचतो च समुट्ठाति, न चित्ततो; सिया कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

२७. अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया पुराणचीवरं धोवापेन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया पुराणचीवरं धोवापेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

२८. अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया हत्थतो चीवरं पटिग्गण्हन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? राजगहे पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उदायिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उदायी अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया हत्थतो चीवरं पटिग्गहेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

२९. अञ्ञातकं गहपतिं वा गहपतानिं वा चीवरं विञ्ञापेन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो अञ्ञातकं सेट्ठिपुत्तं चीवरं विञ्ञापेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति एका अनुपञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

३०. अञ्ञातकं गहपतिं वा गहपतानिं वा ततुत्तरि चीवरं विञ्ञापेन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? छब्बग्गिये भिक्खू आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? छब्बग्गिया भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहुं चीवरं विञ्ञापेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

३१. पुब्बे अप्पवारितस्स अञ्ञातकं गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुब्बे अप्पवारितो अञ्ञातकं गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

३२. पुब्बे अप्पवारितस्स अञ्ञातके गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुब्बे अप्पवारितो अञ्ञातके गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

३३. अतिरेकतिक्खत्तुं चोदनाय अतिरेकछक्खत्तुं ठानेन चीवरं अभिनिप्फादेन्तस्स निस्सग्गियं पाचित्तियं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो उपासकेन – ‘‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेही’’ति वुच्चमानो नागमेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं छहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति…पे….

कथिनवग्गो पठमो.

२. कोसियवग्गो