९. दुतियदुट्ठदोससिक्खापदं

३९१. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता अद्दसंसु छगलकं [छकलकं (स्या.)] अजिकाय विप्पटिपज्जन्तं. दिस्वान एवमाहंसु – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, इमं छगलकं दब्बं मल्लपुत्तं नाम करोम. इमं अजिकं मेत्तियं नाम भिक्खुनिं करोम. एवं मयं वोहरिस्साम. पुब्बे मयं, आवुसो, दब्बं मल्लपुत्तं सुतेन अवोचुम्हा. इदानि पन अम्हेहि सामं दिट्ठो मेत्तियाय भिक्खुनिया विप्पटिपज्जन्तो’’ति. ते तं छगलकं दब्बं मल्लपुत्तं नाम अकंसु. तं अजिकं मेत्तियं नाम भिक्खुनिं अकंसु. ते भिक्खूनं आरोचेसुं – ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, दब्बं मल्लपुत्तं सुतेन अवोचुम्हा. इदानि पन अम्हेहि सामं दिट्ठो मेत्तियाय भिक्खुनिया विप्पटिपज्जन्तो’’ति. भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो, एवं अवचुत्थ. नायस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं करिस्सती’’ति.

अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथयिमे भिक्खू आहंसू’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति. दुतियम्पि खो भगवा…पे… ततियम्पि खो भगवा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं एतदवोच – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथयिमे भिक्खू आहंसू’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति. ‘‘न खो, दब्ब, दब्बा एवं निब्बेठेन्ति. सचे तया कतं कतन्ति वदेहि, सचे तया अकतं अकतन्ति वदेही’’ति. ‘‘यतो अहं, भन्ते, जातो नाभिजानामि सुपिनन्तेनपि मेथुनधम्मं पटिसेविता, पगेव जागरो’’ति! अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खुवे, इमे भिक्खू अनुयुञ्जथा’’ति. इदं वत्वा भगवा उट्ठायासना विहारं पाविसि.

अथ खो ते भिक्खू मेत्तियभूमजके भिक्खू अनुयुञ्जिंसु. ते भिक्खूहि अनुयुञ्जीयमाना भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं – ‘‘किं पन तुम्हे, आवुसो, आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति. ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू मेत्तियभूमजके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा…पे… ‘‘कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

३९२. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं दुट्ठो दोसो अप्पतीतो अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेय्य – ‘अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरिया चावेय्य’न्ति. ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा अञ्ञभागियञ्चेव तं अधिकरणं होति कोचिदेसो लेसमत्तो उपादिन्नो, भिक्खु च दोसं पतिट्ठाति, सङ्घादिसेसो’’ति.

३९३. यो पनाति यो यादिसो…पे… भिक्खूति…पे… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति.

भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं.

दुट्ठो दोसोति कुपितो अनत्तमनो अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो.

अप्पतीतोति तेन च कोपेन, तेन च दोसेन, ताय च अनत्तमनताय, ताय च अनभिरद्धिया अप्पतीतो होति.

अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्साति आपत्तञ्ञभागियं वा होति अधिकरणञ्ञभागियं वा. कथं अधिकरणं अधिकरणस्स अञ्ञभागियं? विवादाधिकरणं अनुवादाधिकरणस्स आपत्ताधिकरणस्स किच्चाधिकरणस्स अञ्ञभागियं. अनुवादाधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स किच्चाधिकरणस्स विवादाधिकरणस्स अञ्ञभागियं. आपत्ताधिकरणं किच्चाधिकरणस्स विवादाधिकरणस्स अनुवादाधिकरणस्स अञ्ञभागियं. किच्चाधिकरणं विवादाधिकरणस्स अनुवादाधिकरणस्स आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं. एवं अधिकरणं अधिकरणस्स अञ्ञभागियं.

कथं अधिकरणं अधिकरणस्स तब्भागियं? विवादाधिकरणं विवादाधिकरणस्स तब्भागियं. अनुवादाधिकरणं अनुवादाधिकरणस्स तब्भागियं. आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स सिया तब्भागियं सिया अञ्ञभागियं.

कथं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं? मेथुनधम्मपाराजिकापत्ति अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया. अदिन्नादानपाराजिकापत्ति मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया. मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्ति उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया. उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्ति मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया. एवं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं.

कथं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स तब्भागियं? मेथुनधम्मपाराजिकापत्ति मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया तब्भागिया. अदिन्नादानपाराजिकापत्ति अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया तब्भागिया. मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्ति मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया तब्भागिया. उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्ति उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया तब्भागिया. एवं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स तब्भागियं.

किच्चाधिकरणं किच्चाधिकरणस्स तब्भागियं. एवं अधिकरणं अधिकरणस्स तब्भागियं.

३९४. किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादायाति लेसो नाम दस लेसा – जातिलेसो, नामलेसो, गोत्तलेसो, लिङ्गलेसो, आपत्तिलेसो, पत्तलेसो, चीवरलेसो, उपज्झायलेसो, आचरियलेसो, सेनासनलेसो.

३९५. जातिलेसो नाम खत्तियो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं खत्तियं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘खत्तियो मया दिट्ठो [एत्थ ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो’’ति पाठो ऊनो मञ्ञे, अट्ठकथायं हि ‘‘खत्तियो मया दिट्ठो पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो’’ति दिस्सति]. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

ब्राह्मणो दिट्ठो होति…पे… वेस्सो दिट्ठो होति…पे… सुद्दो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं सुद्दं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सुद्दो मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

३९६. नामलेसो नाम बुद्धरक्खितो दिट्ठो होति…पे… धम्मरक्खितो दिट्ठो होति…पे… सङ्घरक्खितो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं सङ्घरक्खितं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सङ्घरक्खितो मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

३९७. गोत्तलेसो नाम गोतमो दिट्ठो होति…पे… मोग्गल्लानो दिट्ठो होति…पे… कच्चायनो दिट्ठो होति…पे… वासिट्ठो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं वासिट्ठं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘वासिट्ठो मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

३९८. लिङ्गलेसो नाम दीघो दिट्ठो होति…पे… रस्सो दिट्ठो होति…पे… कण्हो दिट्ठो होति…पे… ओदातो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं ओदातं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘ओदातो मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

३९९. आपत्तिलेसो नाम लहुकं आपत्तिं आपज्जन्तो दिट्ठो होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

४००. पत्तलेसो नाम लोहपत्तधरो दिट्ठो होति…पे… साटकपत्तधरो दिट्ठो होति…पे… सुम्भकपत्तधरो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं सुम्भकपत्तधरं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सुम्भकपत्तधरो मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

४०१. चीवरलेसो नाम पंसुकूलिको दिट्ठो होति…पे… गहपतिचीवरधरो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं गहपतिचीवरधरं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘गहपतिचीवरधरो मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

४०२. उपज्झायलेसो नाम इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिको मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

४०३. आचरियलेसो नाम इत्थन्नामस्स अन्तेवासिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं इत्थन्नामस्स अन्तेवासिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामस्स अन्तेवासिको मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

४०४. सेनासनलेसो नाम इत्थन्नामसेनासनवासिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो. अञ्ञं इत्थन्नामसेनासनवासिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामसेनासनवासिको मया दिट्ठो. पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

४०५. पाराजिकेन धम्मेनाति चतुन्नं अञ्ञतरेन.

अनुद्धंसेय्याति चोदेति वा चोदापेति वा.

अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरियाचावेय्यन्ति भिक्खुभावा चावेय्यं, समणधम्मा चावेय्यं, सीलक्खन्धा चावेय्यं, तपोगुणा चावेय्यं.

ततो अपरेन समयेनाति यस्मिं खणे अनुद्धंसितो होति, तं खणं तं लयं तं मुहुत्तं वीतिवत्ते.

समनुग्गाहीयमानोति येन वत्थुना अनुद्धंसितो होति तस्मिं वत्थुस्मिं समनुग्गाहीयमानो.

असमनुग्गाहीयमानोति न केनचि वुच्चमानो.

अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानि – विवादाधिकरणं, अनुवादाधिकरणं, आपत्ताधिकरणं, किच्चाधिकरणं.

कोचि देसो लेसमत्तो उपादिन्नोति तेसं दसन्नं लेसानं अञ्ञतरो लेसो उपादिन्नो होति.

भिक्खु च दोसं पतिट्ठातीति तुच्छकं मया भणितं, मुसा मया भणितं, अभूतं मया भणितं, अजानन्तेन मया भणितं.

सङ्घादिसेसोति …पे… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति.

४०६. भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे सङ्घादिसेसदिट्ठि होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

भिक्खु थुल्लच्चयं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति थुल्लच्चये थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे… थुल्लच्चये पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति… सङ्घादिसेसदिट्ठि होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि’’ …पे… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

भिक्खु पाचित्तियं…पे… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं… दुब्भासितं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, दुब्भासिते दुब्भासितदिट्ठि होति…पे… दुब्भासिते सङ्घादिसेसदिट्ठि होति… थुल्लच्चयदिट्ठि होति… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

एकेकं मूलं कातुन चक्कं बन्धितब्बं.

४०७. भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति सङ्घादिसेसे सङ्घादिसेसदिट्ठि होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

भिक्खु थुल्लच्चयं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति थुल्लच्चये थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे… थुल्लच्चये पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति… सङ्घादिसेसदिट्ठि होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

भिक्खु पाचित्तियं…पे… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं… दुब्भासितं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति दुब्भासिते दुब्भासितदिट्ठि होति…पे… दुब्भासिते सङ्घादिसेसदिट्ठि होति… थुल्लच्चयदिट्ठि होति… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति. तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स.

४०८. अनापत्ति तथासञ्ञी चोदेति वा चोदापेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति.

दुतियदुट्ठदोससिक्खापदं निट्ठितं नवमं.