विनीतवत्थु

२२३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अधिमानेन अञ्ञं ब्याकासि. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं. कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि. ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अधिमानेना’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय अरञ्ञे विहरति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति. तं जनो सम्भावेसि. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स. न च, भिक्खवे, पणिधाय अरञ्ञे वत्थब्बं. यो वसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय पिण्डाय चरति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति. तं जनो सम्भावेसि. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स. न च, भिक्खवे, पणिधाय पिण्डाय चरितब्बं. यो चरेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘ये, आवुसो, अम्हाकं उपज्झायस्स सद्धिविहारिका सब्बेव अरहन्तो’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति. ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘ये, आवुसो, अम्हाकं उपज्झायस्स अन्तेवासिका सब्बेव महिद्धिका महानुभावा’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति. ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय चङ्कमति… पणिधाय तिट्ठति… पणिधाय निसीदति… पणिधाय सेय्यं कप्पेति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति. तं जनो सम्भावेसि. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स. न च, भिक्खवे, पणिधाय सेय्या कप्पेतब्बा. यो कप्पेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति. सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, संयोजना पहीना’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति.

२२४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रहोगतो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति. परचित्तविदू भिक्खु तं भिक्खुं अपसादेसि – ‘‘मा, आवुसो, एवरूपं अभणि. नत्थेसो तुय्ह’’न्ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रहोगतो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति. देवता तं भिक्खुं अपसादेसि – ‘‘मा, भन्ते, एवरूपं अभणि. नत्थेसो तुय्ह’’न्ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं उपासकं एतदवोच – ‘‘यो, आवुसो, तुय्हं विहारे वसति सो भिक्खु अरहा’’ति. सो च तस्स विहारे वसति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति. ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं उपासकं एतदवोच – ‘‘यं त्वं, आवुसो, उपट्ठेसि चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन सो भिक्खु अरहा’’ति. सो च तं उपट्ठेति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति. ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति.

२२५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति. तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘नावुसो, दुक्करं अञ्ञं ब्याकातु’’न्ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘ये खो ते भगवतो सावका ते एवं वदेय्युं. अहञ्चम्हि न भगवतो सावको. कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि. ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘अनुल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति. ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति. तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो आरद्धवीरियेना’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति. तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मा खो, आवुसो, भायी’’ति. नाहं, आवुसो, मच्चुनो भायामी’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति. तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मा खो, आवुसो, भायी’’ति. ‘‘यो नूनावुसो, विप्पटिसारी अस्स सो भायेय्या’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति. तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो सम्मापयुत्तेना’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति. तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो युत्तयोगेना’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति. तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘नावुसो, सक्का येन वा तेन वा अधिवासेतु’’न्ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति. तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘नावुसो, सक्का पुथुज्जनेन अधिवासेतु’’न्ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति. ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति.

२२६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा एतदवोच – ‘‘आयन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति. तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘मयञ्चम्ह न अरहन्तो [अनरहन्तो (सी.)]. अयञ्च ब्राह्मणो अम्हे अरहन्तवादेन समुदाचरति. कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पसादभञ्ञे’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा एतदवोच – ‘‘निसीदन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘भुञ्जन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘तप्पेन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘गच्छन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति. तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘मयञ्चम्ह न अरहन्तो. अयञ्च ब्राह्मणो अम्हे अरहन्तवादेन समुदाचरति. कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पसादभञ्ञे’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति. सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, आसवा पहीना’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति. सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, एते धम्मा संविज्जन्ती’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति. सोपि एवमाह – ‘‘अहम्पावुसो, तेसु धम्मेसु सन्दिस्सामी’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘एहि, भन्ते, अगारं अज्झावसा’’ति. ‘‘अभब्बो खो, आवुसो, मादिसो अगारं अज्झावसितु’’न्ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

२२७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘एहि, भन्ते, कामे परिभुञ्जा’’ति. ‘‘आवटा मे, आवुसो, कामा’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘अभिरमसि, भन्ते’’ति? ‘‘अभिरतो अहं, आवुसो, परमाय अभिरतिया’’ति. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि. ‘‘ये खो ते भगवतो सावका ते एवं वदेय्युं! अहञ्चम्हि न भगवतो सावको. कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि. ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘अनुल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति. ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कतिकं कत्वा अञ्ञतरस्मिं आवासे वस्सं उपगच्छिंसु – ‘‘यो इमम्हा आवासा पठमं पक्कमिस्सति तं मयं अरहाति जानिस्सामा’’ति. अञ्ञतरो भिक्खु – ‘‘मं अरहाति जानन्तू’’ति, तम्हा आवासा पठमं पक्कामि. तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति.

२२८. [इमानि वत्थुनि सं. नि. २.२०२ आगतानि] तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. तेन खो पन समयेन आयस्मा च लक्खणो आयस्मा च महामोग्गल्लानो गिज्झकूटे पब्बते विहरन्ति. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय येनायस्मा लक्खणो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं लक्खणं एतदवोच – ‘‘आयामावुसो लक्खण, राजगहं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति. ‘‘एवमावुसो’’ति खो आयस्मा लक्खणो आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स पच्चस्सोसि. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अञ्ञतरस्मिं पदेसे सितं पात्वाकासि. अथ खो आयस्मा लक्खणो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘को नु खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु को पच्चयो सितस्स पातुकम्माया’’ति? ‘‘अकालो खो, आवुसो लक्खण, एतस्स पञ्हस्स [पञ्हस्स ब्याकरणाय (स्या.)]. भगवतो मं सन्तिके एतं पञ्हं पुच्छाति. अथ खो आयस्मा च लक्खणो आयस्मा च महामोग्गल्लानो राजगहे पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा लक्खणो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘इधायस्मा महामोग्गल्लानो गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अञ्ञतरस्मिं पदेसे सितं पात्वाकासि. को नु खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु को पच्चयो सितस्स पातुकम्माया’’ति? ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं अट्ठिकसङ्खलिकं वेहासं गच्छन्तिं. तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा फासुळन्तरिकाहि वितुडेन्ति [वितुदेन्ति वितच्छेन्ति विराजेन्ति (स्या.)]. सा सुदं अट्टस्सरं करोति. तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, एवरूपोपि नाम सत्तो भविस्सति! एवरूपोपि नाम यक्खो भविस्सति! एवरूपोपि नाम अत्तभावप्पटिलाभो भविस्सती’’’ति! भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘चक्खुभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति. ञाणभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति. यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सति. पुब्बेव मे सो, भिक्खवे, सत्तो दिट्ठो अहोसि. अपि चाहं न ब्याकासिं. अहञ्चेतं ब्याकरेय्यं परे च मे न सद्दहेय्युं. ये मे न सद्दहेय्युं तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय. एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गोघातको अहोसि. सो तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्वा तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन एवरूपं अत्तभावप्पटिलाभं पटिसंवेदेति. सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह. अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति.

२२९. ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं मंसपेसिं वेहासं गच्छन्तिं. तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति [वितुदेन्ति वितच्छेन्ति विराजेन्ति (स्या.)]. सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गोघातको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं मंसपिण्डं वेहासं गच्छन्तं. तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे साकुणिको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं निच्छविं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं. तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे ओरब्भिको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं असिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं. तस्स ते असी उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सूकरिको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सत्तिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं. तस्स ता सत्तियो उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे मागविको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं उसुलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं. तस्स ते उसू उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे कारणिको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सूचिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं. तस्स ता सूचियो उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सारथिको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सूचिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं. तस्स ता सूचियो सीसे पविसित्वा मुखतो निक्खमन्ति; मुखे पविसित्वा उरतो निक्खमन्ति; उरे पविसित्वा उदरतो निक्खमन्ति; उदरे पविसित्वा ऊरूहि निक्खमन्ति; ऊरूसु पविसित्वा जङ्घाहि निक्खमन्ति; जङ्घासु पविसित्वा पादेहि निक्खमन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सूचको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं कुम्भण्डं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं. सो गच्छन्तोपि तेव अण्डे खन्धे आरोपेत्वा गच्छति, निसीदन्तोपि तेस्वेव अण्डेसु निसीदति. तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गामकूटो अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं पुरिसं गूथकूपे ससीसकं निमुग्गं…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे पारदारिको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं पुरिसं गूथकूपे ससीसकं निमुग्गं उभोहि हत्थेहि गूथं खादन्तं…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे दुट्ठब्राह्मणो अहोसि. सो कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने भिक्खुसङ्घं भत्तेन निमन्तेत्वा दोणियो [दोणियो (इतिपि)] गूथस्स पूरापेत्वा कालं आरोचापेत्वा एतदवोच – ‘अतो [इतो (स्या.) अहो (इतिपि)], भोन्तो, यावदत्थं भुञ्जन्तु चेव हरन्तु चा’’’ति…पे….

२३०. ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं निच्छविं इत्थिं वेहासं गच्छन्तिं. तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति. सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसा, भिक्खवे, इत्थी इमस्मिंयेव राजगहे अतिचारिनी अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं इत्थिं दुग्गन्धं मङ्गुलिं वेहासं गच्छन्तिं. तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति. सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसा, भिक्खवे, इत्थी इमस्मिंयेव राजगहे इक्खणिका अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं इत्थिं उप्पक्कं ओकिलिनिं ओकिरिनिं वेहासं गच्छन्तिं. सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसा, भिक्खवे, इत्थी कालिङ्गस्स रञ्ञो अग्गमहेसी अहोसि. सा इस्सापकता सपत्तिं अङ्गारकटाहेन ओकिरि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं असीसकं कबन्धं वेहासं गच्छन्तं. तस्स उरे अक्खीनि चेव होन्ति मुखञ्च. तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे हारिको नाम चोरघातको अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं भिक्खुं वेहासं गच्छन्तं. तस्स सङ्घाटिपि आदित्ता सम्पज्जलिता सजोतिभूता, पत्तोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो, कायबन्धनम्पि आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं, कायोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो. सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे… एसो, भिक्खवे, भिक्खु कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने पापभिक्खु अहोसि…पे….

‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं भिक्खुनिं… अद्दसं सिक्खमानं… अद्दसं सामणेरं… अद्दसं सामणेरिं वेहासं गच्छन्तिं. तस्सा सङ्घाटिपि आदित्ता सम्पज्जलिता सजोतिभूता, पत्तोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो, कायबन्धनम्पि आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं, कायोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो. सा सुदं अट्टस्सरं करोति. तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, एवरूपोपि नाम सत्तो भविस्सति! एवरूपोपि नाम यक्खो भविस्सति! एवरूपोपि नाम अत्तभावप्पटिलाभो भविस्सती’’’ति! भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति.

अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘चक्खुभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति. ञाणभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति. यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सति! पुब्बेव मे सा, भिक्खवे, सामणेरी दिट्ठा अहोसि. अपि चाहं न ब्याकासिं. अहञ्चेतं ब्याकरेय्यं परे च मे न सद्दहेय्युं. ये मे न सद्दहेय्युं तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय. एसा, भिक्खवे, सामणेरी कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने पापसामणेरी अहोसि. सा तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्वा तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन एवरूपं अत्तभावप्पटिलाभं पटिसंवेदेति. सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह. अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति.

२३१. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘यतायं, आवुसो, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ती’’ति. भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो एवं वक्खति – ‘यतायं, आवुसो, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ती’ति. अथ च पनायं तपोदा कुथिता सन्दति. उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘यतायं, भिक्खवे, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ति. अपि चायं, भिक्खवे, तपोदा द्विन्नं महानिरयानं अन्तरिकाय आगच्छति. तेनायं तपोदा कुथिता सन्दति. सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह. अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो लिच्छवीहि सद्धिं सङ्गामेन्तो पभग्गो अहोसि. अथ राजा पच्छा सेनं सङ्कड्ढित्वा लिच्छवयो पराजेसि. सङ्गामे च नन्दि चरति – ‘‘रञ्ञा लिच्छवी पभग्गा’’ति. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘राजा, आवुसो, लिच्छवीहि पभग्गो’’ति. भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो एवं वक्खति – ‘राजा, आवुसो, लिच्छवीहि पभग्गो’ति! सङ्गामे च नन्दिं चरति – ‘रञ्ञा लिच्छवी पभग्गा’ति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘पठमं, भिक्खवे, राजा लिच्छवीहि पभग्गो. अथ राजा पच्छा सेनं सङ्कड्ढित्वा लिच्छवयो पराजेसि. सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह. अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति.

२३२. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इधाहं, आवुसो, सप्पिनिकाय नदिया तीरे आनेञ्जं समाधिं समापन्नो नागानं ओगय्ह उत्तरन्तानं कोञ्चं करोन्तानं सद्दं अस्सोसि’’न्ति. भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो आनेञ्जं समाधिं समापन्नो सद्दं सोस्सति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अत्थेसो, भिक्खवे, समाधि सो च खो अपरिसुद्धो. सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह. अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति.

अथ खो आयस्मा सोभितो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अहं, आवुसो, पञ्च कप्पसतानि अनुस्सरामी’’ति. भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा सोभितो एवं वक्खति – ‘अहं, आवुसो, पञ्च कप्पसतानि अनुस्सरामी’ति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा सोभितो उल्लपती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अत्थेसा, भिक्खवे, सोभितस्स. सा च खो एकायेव जाति. सच्चं, भिक्खवे, सोभितो आह. अनापत्ति, भिक्खवे, सोभितस्साति.

चतुत्थपाराजिकं समत्तं.

२३३. उद्दिट्ठा खो आयस्मन्तो चत्तारो पाराजिका धम्मा, येसं भिक्खु अञ्ञतरं वा अञ्ञतरं वा आपज्जित्वा न लभति भिक्खूहि सद्धिं संवासं, यथा पुरे तथा पच्छा, पाराजिको होति असंवासो. तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति.

पाराजिकं निट्ठितं.

तस्सुद्दानं –

मेथुनादिन्नादानञ्च, मनुस्सविग्गहुत्तरि;

पाराजिकानि चत्तारि, छेज्जवत्थू असंसयाति.

पाराजिककण्डं निट्ठितं.