४. काणमातुसिक्खापदं

२३०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन काणमाता उपासिका सद्धा होति पसन्ना. काणा गामके अञ्ञतरस्स पुरिसस्स दिन्ना होति. अथ खो काणा मातुघरं अगमासि केनचिदेव करणीयेन. अथ खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगत’’न्ति. अथ खो काणमाता उपासिका ‘‘किस्मिं विय रित्तहत्थं गन्तु’’न्ति पूवं [पूपं (ण्वादि)] पचि. पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि. अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि. सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि. तस्सपि पूवं दापेसि. सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि. तस्सपि पूवं दापेसि. यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि. दुतियम्पि खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगत’’न्ति. दुतियम्पि खो काणमाता उपासिका ‘‘किस्मिं विय रित्तहत्तं गन्तु’’न्ति पूवं पचि. पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि. अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि. सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि. तस्सपि पूवं दापेसि. सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि. तस्सपि पूवं दापेसि. यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि. ततियम्पि खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगतं. सचे काणा नागच्छिस्सति, अहं अञ्ञं पजापतिं आनेस्सामी’’ति. ततियम्पि खो काणमाता उपासिका किस्मिं विय रित्तहत्थं गन्तुन्ति पूवं पचि. पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि. अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि. सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि. तस्सपि पूवं दापेसि. सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि. तस्सपि पूवं दापेसि. यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि. अथ खो काणाय सामिको अञ्ञं पजापतिं आनेसि.

अस्सोसि खो काणा – ‘‘तेन किर पुरिसेन अञ्ञा पजापति आनीता’’ति. सा रोदन्ती अट्ठासि. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन काणमाताय उपासिकाय निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि. अथ खो काणमाता उपासिका येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो काणमातरं उपासिकं भगवा एतदवोच – ‘‘किस्सायं काणा रोदती’’ति? अथ खो काणमाता उपासिका भगवतो एतमत्थं आरोचेसि. अथ खो भगवा काणमातरं उपासिकं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि.

२३१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो सत्थो राजगहा पटियालोकं गन्तुकामो होति. अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु तं सत्थं पिण्डाय पाविसि. अञ्ञतरो उपासको तस्स भिक्खुनो सत्तुं दापेसि. सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि. तस्सपि सत्तुं दापेसि. सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि. तस्सपि सत्तुं दापेसि. यथापटियत्तं पाथेय्यं परिक्खयं अगमासि. अथ खो सो उपासको ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘अज्जण्हो, अय्या, आगमेथ, यथापटियत्तं पाथेय्यं अय्यानं दिन्नं. पाथेय्यं पटियादेस्सामी’’ति. ‘‘नाय्यो [नाय्य (स्या.)] सक्का आगमेतुं, पयातो सत्थो’’ति अगमंसु. अथ खो तस्स उपासकस्स पाथेय्यं पटियादेत्वा पच्छा गच्छन्तस्स चोरा अच्छिन्दिंसु. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा पटिग्गहेस्सन्ति! अयं इमेसं दत्वा पच्छा गच्छन्तो चोरेहि अच्छिन्नो’’ति. अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं. अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय…पे… विनयानुग्गहाय. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

२३२. ‘‘भिक्खुं पनेव कुलं उपगतं पूवेहि वा मन्थेहि वा अभिहट्ठुं पवारेय्य, आकङ्खमानेन भिक्खुना द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहेतब्बा ततो चे उत्तरि पटिग्गण्हेय्य पाचित्तियं. द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गहेत्वा ततो नीहरित्वा भिक्खूहि सद्धिं संविभजितब्बं. अयं तत्थ सामीची’’ति.

२३३. भिक्खुं पनेव कुलं उपगतन्ति कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं.

उपगतन्ति तत्थ गतं.

पूवं नाम यंकिञ्चि पहेणकत्थाय पटियत्तं.

मन्थं नाम यंकिञ्चि पाथेय्यत्थाय पटियत्तं.

अभिहट्ठुं पवारेय्याति यावतकं इच्छसि तावतकं गण्हाहीति.

आकङ्खमानेनाति इच्छमानेन.

द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहेतब्बाति द्वेतयो पत्तपूरा पटिग्गहेतब्बा.

ततो चे उत्तरि पटिगण्हेय्याति ततुत्तरि पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गहेत्वा ततो निक्खमन्तेन भिक्खुं पस्सित्वा आचिक्खितब्बं – ‘‘अमुत्र मया द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहिता, मा खो तत्थ पटिग्गण्ही’’ति. सचे पस्सित्वा न आचिक्खति, आपत्ति दुक्कटस्स. सचे आचिक्खिते पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स.

ततो नीहरित्वा भिक्खूहि सद्धिं संविभजितब्बन्ति पटिक्कमनं नीहरित्वा संविभजितब्बं.

अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता.

२३४. अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे अतिरेकसञ्ञी पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स. अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे वेमतिको पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स. अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे ऊनकसञ्ञी पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स. ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स. ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति.

२३५. अनापत्ति द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गण्हाति, ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गण्हाति, न पहेणकत्थाय न पाथेय्यत्थाय पटियत्तं देन्ति, पहेणकत्थाय वा पाथेय्यत्थाय वा पटियत्तसेसकं देन्ति, गमने पटिप्पस्सद्धे देन्ति, ञातकानं पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति.

काणमातुसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं.