२. गणभोजनसिक्खापदं

२०९. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. तेन खो पन समयेन देवदत्तो परिहीनलाभसक्कारो सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जति. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ति! कस्स सम्पन्नं न मनापं, कस्स सादुं न रुच्चती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं. ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सती’’ति…पे… सच्चं किर त्वं, देवदत्त, सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा…पे… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘गणभोजने पाचित्तिय’’न्ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

२१०. तेन खो पन समयेन मनुस्सा गिलाने भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना गणभोजनं भुञ्जितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं. तत्थायं समयो. गिलानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

२११. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरदानसमये सचीवरभत्तं पटियादेत्वा भिक्खू निमन्तेन्ति – ‘‘भोजेत्वा चीवरेन अच्छादेस्सामा’’ति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति. चीवरं परित्तं उप्पज्जति. भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरदानसमये गणभोजनं भुञ्जितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं. तत्थायं समयो. गिलानसमयो, चीवरदानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

२१२. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरकारके भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरकारसमये गणभोजनं भुञ्जितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं. तत्थायं समयो. गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

२१३. तेन खो पन समयेन भिक्खू मनुस्सेहि सद्धिं अद्धानं गच्छन्ति. अथ खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘मुहुत्तं, आवुसो, आगमेथ; पिण्डाय चरिस्सामा’’ति. ते एवमाहंसु – ‘‘इधेव, भन्ते, भुञ्जथा’’ति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… अनुजानामि, भिक्खवे, अद्धानगमनसमये गणभोजनं भुञ्जितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं. तत्थायं समयो. गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

२१४. तेन खो पन समयेन भिक्खू मनुस्सेहि सद्धिं नावाय गच्छन्ति. अथ खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘मुहुत्तं, आवुसो, तीरं उपनेथ; पिण्डाय चरिस्सामा’’ति. ते एवमाहंसु – ‘‘इधेव, भन्ते, भुञ्जथा’’ति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… अनुजानामि, भिक्खवे, नावाभिरुहनसमये गणभोजनं भुञ्जितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं. तत्थायं समयो. गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

२१५. तेन ० खो पन समयेन दिसासु वस्संवुट्ठा भिक्खू राजगहं आगच्छन्ति भगवन्तं दस्सनाय. मनुस्सा नानावेरज्जके भिक्खू पस्सित्वा भत्तेन निमन्तेन्ति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… अनुजानामि, भिक्खवे, महासमये गणभोजनं भुञ्जितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं. तत्थायं समयो. गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो, महासमयो – अयं तत्थ समयो’’ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

२१६. तेन खो पन समयेन रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स ञातिसालोहितो आजीवकेसु पब्बजितो होति. अथ खो सो आजीवको येन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, महाराज, सब्बपासण्डिकभत्तं कातु’’न्ति. ‘‘सचे त्वं, भन्ते, बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पठमं भोजेय्यासि’’. ‘‘एवं करेय्यामी’’ति. अथ खो सो आजीवको भिक्खूनं सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अधिवासेन्तु मे भिक्खू स्वातनाय भत्त’’न्ति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति. अथ खो सो आजीवको येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि, सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठितो खो सो आजीवको भगवन्तं एतदवोच – ‘‘भवम्पि गोतमो पब्बजितो, अहम्पि पब्बजितो; अरहति पब्बजितो पब्बजितस्स पिण्डं पटिग्गहेतुं. अधिवासेतु मे भवं गोतमो स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति. अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन. अथ खो सो आजीवको भगवतो अधिवासनं विदित्वा पक्कामि. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, समणभत्तसमये गणभोजनं भुञ्जितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

२१७. गणभोजने , अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं. तत्थायं समयो. गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो, महासमयो, समणभत्तसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति.

२१८. गणभोजनं नाम यत्थ चत्तारो भिक्खू पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तिता भुञ्जन्ति. एतं गणभोजनं नाम.

अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं.

गिलानसमयो नाम अन्तमसो पादापि फलिता [फालिता (स्या. क.)] होन्ति. ‘‘गिलानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं.

चीवरदानसमयो नाम अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमो मासो, अत्थते कथिने पञ्चमासा. ‘‘चीवरदानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं.

चीवरकारसमयो नाम चीवरे कयिरमाने. ‘‘चीवरकारसमयो’’ति भुञ्जितब्बं.

अद्धानगमनसमयो नाम ‘‘अद्धयोजनं गच्छिस्सामी’’ति भुञ्जितब्बं, गच्छन्तेन भुञ्जितब्बं, गतेन भुञ्जितब्बं.

नावाभिरुहनसमयो नाम ‘‘नावं अभिरुहिस्सामी’’ति भुञ्जितब्बं, आरुळ्हेन भुञ्जितब्बं, ओरुळ्हेन भुञ्जितब्बं.

महासमयो नाम यत्थ द्वे तयो भिक्खू पिण्डाय चरित्वा यापेन्ति, चतुत्थे आगते न यापेन्ति. ‘‘महासमयो’’ति भुञ्जितब्बं.

समणभत्तसमयो नाम यो कोचि परिब्बाजकसमापन्नो भत्तं करोति. ‘‘समणभत्तसमयो’’ति भुञ्जितब्बं.

‘‘अञ्ञत्र समया भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स. अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स.

२१९. गणभोजने गणभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. गणभोजने वेमतिको, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. गणभोजने नगणभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

नगणभोजने गणभोजनसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स. नगणभोजने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स. नगणभोजने नगणभोजनसञ्ञी, अनापत्ति.

२२०. अनापत्ति समये, द्वे तयो एकतो भुञ्जन्ति, पिण्डाय चरित्वा एकतो सन्निपतित्वा भुञ्जन्ति, निच्चभत्तं, सलाकभत्तं, पक्खिकं, उपोसथिकं, पाटिपदिकं, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति.

गणभोजनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं.