१७२. बेलट्ठकच्चानवत्थु

२८४. अथ खो भगवा अन्धकविन्दे यथाभिरन्तं विहरित्वा येन राजगहं तेन चारिकं पक्कामि, महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं, अड्ढतेलसेहि भिक्खुसतेहि. तेन खो पन समयेन बेलट्ठो कच्चानो राजगहा अन्धकविन्दं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति, पञ्चमत्तेहि सकटसतेहि, सब्बेहेव गुळकुम्भपूरेहि. अद्दसा खो भगवा बेलट्ठं कच्चानं दूरतोव आगच्छन्तं, दिस्वान मग्गा ओक्कम्म अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले निसीदि. अथ खो बेलट्ठो कच्चानो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठितो खो बेलट्ठो कच्चानो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, भन्ते, एकमेकस्स भिक्खुनो एकमेकं गुळकुम्भं दातु’’न्ति. ‘‘तेन हि त्वं, कच्चान, एकंयेव गुळकुम्भं आहरा’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो बेलट्ठो कच्चानो भगवतो पटिस्सुणित्वा एकंयेव गुळकुम्भं आदाय येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘आभतो [आहटो (सी. स्या. क.)], भन्ते, गुळकुम्भो; कथाहं, भन्ते, पटिपज्जामी’’ति? ‘‘तेन हि त्वं, कच्चान, भिक्खूनं गुळं देही’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो बेलट्ठो कच्चानो भगवतो पटिस्सुणित्वा भिक्खूनं गुळं दत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘दिन्नो, भन्ते, भिक्खूनं गुळो, बहु चायं गुळो अवसिट्ठो. कथाहं, भन्ते, पटिपज्जामी’’ति? ‘‘तेन हि त्वं, कच्चान, भिक्खूनं गुळं यावदत्थं देही’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो बेलट्ठो कच्चानो भगवतो पटिस्सुणित्वा भिक्खूनं गुळं यावदत्थं दत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘दिन्नो, भन्ते, भिक्खूनं गुळो यावदत्थो, बहु चायं गुळो अवसिट्ठो. कथाहं, भन्ते, पटिपज्जामी’’ति? ‘‘तेन हि त्वं, कच्चान, भिक्खू गुळेहि सन्तप्पेही’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो बेलट्ठो कच्चानो भगवतो पटिस्सुणित्वा भिक्खू गुळेहि सन्तप्पेसि. एकच्चे भिक्खू पत्तेपि पूरेसुं परिस्सावनानिपि थविकायोपि पूरेसुं. अथ खो बेलट्ठो कच्चानो भिक्खू गुळेहि सन्तप्पेत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सन्तप्पिता, भन्ते, भिक्खू गुळेहि, बहु चायं गुळो अवसिट्ठो. कथाहं, भन्ते, पटिपज्जामी’’ति? ‘‘तेन हि त्वं, कच्चान, विघासादानं गुळं देही’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो बेलट्ठो कच्चानो भगवतो पटिस्सुणित्वा विघासादानं गुळं दत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘दिन्नो, भन्ते, विघासादानं गुळो, बहु चायं गुळो अवसिट्ठो. कथाहं, भन्ते, पटिपज्जामी’’ति? ‘‘तेन हि त्वं, कच्चान, विघासादानं गुळं यावदत्थं देही’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो बेलट्ठो कच्चानो भगवतो पटिस्सुणित्वा विघासादानं गुळं यावदत्थं दत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘दिन्नो, भन्ते, विघासादानं गुळो यावदत्थो, बहु चायं गुळो अवसिट्ठो. कथाहं, भन्ते, पटिपज्जामी’’ति? ‘‘तेन हि त्वं, कच्चान, विघासादे गुळेहि सन्तप्पेही’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो बेलट्ठो कच्चानो भगवतो पटिस्सुणित्वा विघासादे गुळेहि सन्तप्पेसि. एकच्चे विघासादा कोलम्बेपि घटेपि पूरेसुं, पिटकानिपि उच्छङ्गेपि पूरेसुं. अथ खो बेलट्ठो कच्चानो विघासादे गुळेहि सन्तप्पेत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सन्तप्पिता, भन्ते, विघासादा गुळेहि, बहु चायं गुळो अवसिट्ठो. कथाहं, भन्ते, पटिपज्जामी’’ति? ‘‘नाहं तं, कच्चान, पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय यस्स सो गुळो परिभुत्तो सम्मा परिणामं गच्छेय्य, अञ्ञत्र तथागतस्स वा तथागतसावकस्स वा. तेन हि त्वं, कच्चान, तं गुळं अप्पहरिते वा छड्डेहि, अप्पाणके वा उदके ओपिलापेही’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो बेलट्ठो कच्चानो भगवतो पटिस्सुणित्वा तं गुळं अप्पाणके उदके ओपिलापेति. अथ खो सो गुळो उदके पक्खित्तो चिच्चिटायति चिटिचिटायति पधूपायति [सन्धूपायति (सी. स्या.)] सम्पधूपायति. सेय्यथापि नाम फालो दिवसंसन्तत्तो उदके पक्खित्तो चिच्चिटायति चिटिचिटायति पधूपायति सम्पधूपायति, एवमेव सो गुळो उदके पक्खित्तो चिच्चिटायति चिटिचिटायति पधूपायति सम्पधूपायति.

अथ खो बेलट्ठो कच्चानो संविग्गो लोमहट्ठजातो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नस्स खो बेलट्ठस्स कच्चानस्स भगवा अनुपुब्बिं कथं कथेसि, सेय्यथिदं – ‘‘दानकथं सीलकथं सग्गकथं, कामानं आदीनवं ओकारं संकिलेसं, नेक्खम्मे आनिसंसं पकासेसि. यदा भगवा अञ्ञासि बेलट्ठं कच्चानं कल्लचित्तं, मुदुचित्तं, विनीवरणचित्तं, उदग्गचित्तं, पसन्नचित्तं, अथ या बुद्धानं सामुक्कंसिका धम्मदेसना, तं पकासेसि…पे… एवमेव बेलट्ठस्स कच्चानस्स तस्मिंयेव आसने विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि – यं किञ्चि समुदयधम्मं सब्बं तं निरोधधम्मन्ति. अथ खो बेलट्ठो कच्चानो दिट्ठधम्मो पत्तधम्मो विदितधम्मो परियोगाळ्हधम्मो तिण्णविचिकिच्छो विगतकथंकथो वेसारज्जप्पत्तो अपरप्पच्चयो सत्थुसासने भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अभिक्कन्तं, भन्ते. अभिक्कन्तं, भन्ते. सेय्यथापि, भन्ते, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य…पे… एवमेवं खो भगवता अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो. एसाहं, भन्ते, भगवन्तं सरणं गच्छामि, धम्मञ्च, भिक्खुसङ्घञ्च. उपासकं मं भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणगत’’न्ति.

अथ खो भगवा अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन राजगहं तदवसरि. तत्र सुदं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. तेन खो पन समयेन राजगहे गुळो उस्सन्नो होति. भिक्खू – गिलानस्सेव भगवता गुळो अनुञ्ञातो, नो अगिलानस्साति – कुक्कुच्चायन्ता गुळं न भुञ्जन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानस्स गुळं, अगिलानस्स गुळोदकन्ति.

बेलट्ठकच्चानवत्थु निट्ठितं.