१. वादयुत्तिपरिहानिकथावण्णना

२३९. इदं सुत्तन्ति इदं लक्खणमत्तं दट्ठब्बं. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा समयविमुत्तस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ती’’ति (अ. नि. ५.१४९-१५०) इदम्पि हि सुत्तं अनागामिआदीनंयेव परिहानिनिस्सयो, न अरहतो. समयविमुत्तोति अट्ठसमापत्तिलाभिनो सेक्खस्सेतं नामं. यथाह –

‘‘कतमो च पुग्गलो समयविमुत्तो? इधेकच्चो पुग्गलो कालेन कालं समयेन समयं अट्ठ विमोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति, पञ्ञाय चस्स दिस्वा एकच्चे आसवा परिक्खीणा होन्ति. अयं वुच्चति पुग्गलो समयविमुत्तो’’ति (पु. प. १).

‘‘परिहानिधम्मो’’ति च पुथुज्जनो च एकच्चो च सेक्खो अधिप्पेतो, न अरहाति. तस्माति यस्मा यथादस्सितानि सुत्तानि अनागामिआदीनं परिहानिलद्धिया निस्सयो, न अरहतो, तस्मा. तं निस्साय तं अपेक्खित्वा यस्मा ‘‘अरहतोपी’’ति एत्थ अरहतोपि परिहानि, को पन वादो अनागामिआदीनन्ति अयमत्थो लब्भति, तस्मा पि-सद्दसम्पिण्डितमत्थं दस्सेन्तो ‘‘अरहतोपि…पे… योजेतब्ब’’न्ति आह. यस्मा वा कामञ्चेत्थ दुतियसुत्तं सेक्खवसेन आगतं, पठमततियसुत्तानि पन असेक्खवसेनपि आगतानीति तेसं लद्धि, तस्मा ‘‘अरहतोपी’’ति अट्ठकथायं वुत्तं. तेनाह ‘‘इदं सुत्तं अरहतो’’तिआदि.

ततियस्मिन्ति ‘‘सब्बेसञ्ञेव अरहन्तानं परिहानी’’ति एतस्मिं पञ्हे. सो हि ‘‘सब्बेव अरहन्तो’’तिआदिना आगतेसु ततियो पञ्हो. तेसन्ति मुदिन्द्रियानं. ततियस्मिम्पीति पि-सद्दो वुत्तत्थसमुच्चयो. तेन पठमपञ्हं समुच्चिनोति ‘‘तत्थपि तिक्खिन्द्रिया अधिप्पेता’’ति.

सोयेव न परिहायतीति सोतापन्नोयेव सोतापन्नभावतो न परिहायतीति अत्थो. न चेत्थ सकदागामिभावापत्तिया सोतापन्नभावापगमो परिहानि होति विसेसाधिगमभावतो. पत्तविसेसतो हि परिहानीति. इतरेति सकदागामिआदिका. उपरिमग्गत्थायाति उपरिमग्गत्तयपटिलाभत्थाय ‘‘नियतो’’ति वुत्तमत्थं अग्गहेत्वा.

वादयुत्तिपरिहानिकथावण्णना निट्ठिता.