७. अच्चन्तनियामकथावण्णना

८४७. यं ‘‘एकवारं निमुग्गो तथा निमुग्गोव होति, एतस्स पुन भवतो वुट्ठानं नाम नत्थी’’ति अट्ठकथायं आगतं, सो पन आचरियवादो, न अट्ठकथानयोति दस्सेन्तो ‘‘ताय जातिया…पे… मञ्ञमानो’’ति आह. तत्थ ताय जातियाति यस्सं जातियं पुग्गलो कम्मावरणादिआवरणेहि समन्नागतो होति, ताय जातिया. संसारखाणुकभावो वस्सभञ्ञादीनं विय मक्खलिआदीनं विय च दट्ठब्बो. सो च अहेतुकादिमिच्छादस्सनस्स फलभावेनेव वेदितब्बो, न अच्चन्तनियामस्स नाम कस्सचि अत्थिभावतो. यथा हि विमुच्चन्तस्स कोचि नियामो नाम नत्थि ठपेत्वा मग्गेन भवपरिच्छेदं, एवं अविमुच्चन्तस्सपि कोचि संसारनियामो नाम नत्थि. तादिसस्स पन मिच्छादस्सनस्स बलवभावे अपरिमितकप्पपरिच्छेदे चिरतरं संसारप्पबन्धो होति, अपायूपपत्ति च यत्थ संसारखाणुसमञ्ञा.

यं पनेके वदन्ति ‘‘अत्थेव अच्चन्तं संसरिता अनन्तत्ता सत्तनिकायस्सा’’ति, तम्पि अपुञ्ञबहुलं सत्तसन्तानं सन्धाय वुत्तं सिया. न हि मातुघातकादीनं तेनत्तभावेन सम्मत्तनियामोक्कमनन्तरायभूतो मिच्छत्तनियामो विय सत्तानं विमुत्तन्तरायकरो संसारनियामो नाम नत्थि. याव पन न मग्गफलस्स उपनिस्सयो उपलब्भति, ताव संसारो अपरिच्छिन्नो. यदा च सो उपलद्धो, तदा सो परिच्छिन्नो एवाति दट्ठब्बं.

यथा नियतसम्मादस्सनं, एवं नियतमिच्छादस्सनेनपि सविसये एकंसगाहवसेन उक्कंसगतेन भवितब्बन्ति तेन समन्नागतस्स पुग्गलस्स सति अच्चन्तनियामे कथं तस्मिं अभिनिवेसविसये अनेकंसगाहो उप्पज्जेय्य, अभिनिवेसन्तरं वा विरुद्धं यदि उप्पज्जेय्य, अच्चन्तनियामो एव न सियाति पाळियं विचिकिच्छुप्पत्तिनियामन्तरुप्पत्तिचोदना कता. न हि विचिकिच्छा विय सम्मत्तनियतपुग्गलानं यथाक्कमं मिच्छत्तसम्मत्तनियतपुग्गलानं सम्मत्तमिच्छत्तनियता धम्मा कदाचिपि उप्पज्जन्ति, अविरुद्धं पन नियामन्तरमेव होतीति आनन्तरिकन्तरं विय मिच्छादस्सनन्तरं समानजातिकं न निवत्तेतीति विरुद्धंयेव दस्सेतुं पाळियं विचिकिच्छा विय सस्सतुच्छेददिट्ठियो एव उद्धटा. एवमेत्थ विचिकिच्छुप्पत्तिनियामन्तरुप्पत्तीनं नियामन्तरुप्पत्तिनिवत्तकभावो वेदितब्बो, अच्चन्तनियामो च निवत्तिस्सतीति च विरुद्धमेतन्ति पन ‘‘विचारेत्वाव गहेतब्बा’’ति वुत्तं सिया.

अच्चन्तनियामकथावण्णना निट्ठिता.