७. चतुक्कनयसंसन्दनवण्णना

४६-५२. एकधम्मतोपीति सत्तपञ्ञासाय सच्चिकट्ठेसु एकधम्मतोपि. एतेन ततो सब्बतोपि पुग्गलस्स अञ्ञत्ताननुजाननं दस्सेति. तेनाह अट्ठकथायं ‘‘सकलं परमत्थसच्चं सन्धाया’’ति. रूपादिएकेकधम्मवसेन नानुयुञ्जितब्बो अवयवब्यतिरेकेन समुदायस्स अभावतो. यस्मा पन समुदायावयवा भिन्नसभावा, तस्मा ‘‘समुदायतो…पे… निग्गहारहो सिया’’ति परवादिनो आसङ्कमाह. एतं वचनोकासन्ति यदिपि सत्तपञ्ञासधम्मसमुदायतो पुग्गलस्स अञ्ञत्तं न इच्छति तब्बिनिमुत्तस्स सच्चिकट्ठस्स अभावतो, तदेकदेसतो पनस्स अनञ्ञत्तम्पि न इच्छतेव. न हि समुदायो अवयवो होतीति. तस्मा ‘‘तं पटिक्खिपतो किं निग्गहट्ठानन्ति वत्तुं मा लब्भेथा’’ति दस्सेतुं ‘‘अयञ्चा’’तिआदि वुत्तं. रूपादिधम्मप्पभेदविभागमुखेनेव अनवसेसतो पुग्गलोति गहणाकारदस्सनवसेन पवत्तो पठमविकप्पो, दुतियो पन अविभागतो परमत्थसच्चभावसामञ्ञेनाति अयं इमेसं द्विन्नं विकप्पानं विसेसो. इतीति वुत्तप्पकारपरामसनन्ति आह ‘‘एव’’न्ति.

सभावविनिब्भोगतोति सभावेन विनिब्भुज्जितब्बतो. सभावभिन्नो हि धम्मो तदञ्ञधम्मतो विनिब्भोगं लभति. तेनाह ‘‘रूपतो अञ्ञसभागत्ता’’ति. रूपवज्जेति रूपधम्मवज्जे. तीसुपीति ‘‘रूपस्मिं पुग्गलो, अञ्ञत्र रूपा, पुग्गलस्मिं रूप’’न्ति इमेसु एवं पवत्तेसु तीसुपि अनुयोगेसु. सासनिको एवायं पुग्गलवादीति कत्वा आह ‘‘न हि सो सक्कायदिट्ठिं इच्छती’’ति. ‘‘रूपवा’’ति इमिना रूपेन सकिञ्चनताव ञापीयति, न रूपायत्तवुत्तिताति आह ‘‘अञ्ञत्र रूपाति एत्थ च रूपवा पुग्गलोति अयमत्थो सङ्गहितो’’ति.

चतुक्कनयसंसन्दनवण्णना निट्ठिता.

निट्ठिता च संसन्दनकथावण्णना.