८. सहधम्मिकवग्गो

१. सहधम्मिकसिक्खापदवण्णना

४३४. अट्ठमवग्गस्स पठमे उपसम्पन्नस्स पञ्ञत्तेन वचनं, असिक्खितुकामस्स लेसेन एवं वचनन्ति द्वे अङ्गानि.

सहधम्मिकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

२. विलेखनसिक्खापदवण्णना

४३८. दुतिये अलज्जिताति अलज्जिताय. एवं सेसेसुपि. सञ्चिच्च आपत्तिं आपज्जतीतिआदि भिक्खुभिक्खुनीनञ्ञेव वुत्तं अलज्जिलक्खणं, सामणेरादीनं, पन गहट्ठानञ्च साधारणवसेन यथासकं सिक्खापदवीतिक्कमनपटिगूहनादितो वेदितब्बं. लज्जिलक्खणेपि एसेव नयो. किञ्चापि कुक्कुच्चे उप्पन्नेपि मद्दित्वा करोन्तो, कप्पिये अकप्पियसञ्ञिताय करोन्तोपि तङ्खणिकाय अलज्जिताय एवं करोन्ति. तथापि कुक्कुच्चादिभेदे विसुं गहिताति दट्ठब्बं.

वज्जिपुत्तका दसवत्थुदीपका. परूपहारअञ्ञाणकङ्खापरवितारणादिवादाति एत्थ अरहत्तं पटिजानन्तानं कुहकानं सुक्कविस्सट्ठिं दिस्वा ‘‘मारकायिका देवता असुचिं उपसंहरन्ती’’तिगाहिनो परूपहारवादा नाम. अरहतो सब्बेसं इत्थिपुरिसादीनं नामादिअजानने अञ्ञाणं, तत्थ सन्निट्ठानभावेन कङ्खा, परतो सुत्वा नामादिजाननेन परवितारणो अत्थीतिवादिनो अञ्ञाणवादा, कङ्खावादा, परवितारणवादा च तेसं, महासङ्घिकादीनञ्च विभागो कथावत्थुप्पकरणे वुत्तो.

चत्तारो मग्गा च फलानि चाति एत्थ च-कारेन अभिञ्ञापटिसम्भिदापि सङ्गहिताति दट्ठब्बं. केचीति परियत्तिधरा धम्मकथिका. पुन केचीति पटिपत्तिधरा पंसुकूलिकत्थेरा. इतरे पनातिआदीसु अयं अधिप्पायो – धम्मकथिकत्थेरा पन पंसुकूलिकत्थेरेहि आभतं सुत्तं सुत्वा –

‘‘याव तिट्ठन्ति सुत्तन्ता, विनयो याव दिप्पति;

ताव दक्खन्ति आलोकं, सूरिये अब्भुट्ठिते यथा.

‘‘सुत्तन्तेसु असन्तेसु, पमुट्ठे विनयम्हि च;

तमो भविस्सति लोके, सूरिये अत्थङ्गते यथा.

‘‘सुत्तन्ते रक्खिते सन्ते, पटिपत्ति होति रक्खिता;

पटिपत्तियं ठितो धीरो, योगक्खेमा न धंसती’’ति. (अ. नि. अट्ठ. १.१.१३०) –

इदं सुत्तं आहरित्वा अत्तनोव वादं पतिट्ठपेन्ता पाराजिकानापज्जनवसेन ठिता पटिपत्तिसङ्गहिता परियत्तियेव मूलन्ति आहंसूति. तेनाह ‘‘सचे पञ्च भिक्खू चत्तारि पाराजिकानि रक्खणका…पे… सासनं वुड्ढिं विरुळ्हिं गमयिस्सन्ती’’ति. एतेन च परिक्खीणे काले लज्जिगणं अलभन्तेन विनयधरेन अलज्जिनोपि पकतत्ते सङ्गहेत्वा तेहि सह धम्मामिससम्भोगं संवासं करोन्तेन बहू कुलपुत्ते उपसम्पादेत्वा सासनं पग्गहेतुं वट्टतीति इदं सिज्झतीति दट्ठब्बं. गरहितुकामता, उपसम्पन्नस्स सन्तिके सिक्खापदविवण्णनन्ति द्वे अङ्गानि.

विलेखनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

३. मोहनसिक्खापदवण्णना

४४४. ततिये पाळियं को पन वादो भिय्योति तेहि अञ्ञेहि भिक्खूहि दिट्ठद्वत्तिवारतो भिय्यो पन वित्थारेन उद्दिसियमाने पातिमोक्खे निसिन्नपुब्बता अत्थि चे, तत्थ किमेव वत्तब्बं, आपत्तिमोक्खो नत्थि एवाति अधिप्पायो. तञ्च यथाधम्मो कारेतब्बोति तन्ति कारणत्थे उपयोगवचनं, तायाति अत्थो. यथा धम्मो च विनयो च ठितो, तथा ताय आपत्तिया कारेतब्बोति वुत्तं होति. मोहारोपनं, तिक्खत्तुं सुतभावो, मोहेतुकामस्स मोहनन्ति तीणि अङ्गानि.

मोहनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४. पहारसिक्खापदवण्णना

४५१. चतुत्थे पाळियं कायपटिबद्धेन वाति एत्थ पासाणादिनिस्सग्गियपहारोपि सङ्गहितो.

४५२. रत्तचित्तोति कायसंसग्गरागेन वुत्तं. मेथुनरागेन पन पहारतो पुरिसादीसु दुक्कटमेव. मोक्खाधिप्पायेन दण्डकोटिया सप्पादिं घट्टेत्वा मण्डूकादिं मोचेन्तस्सपि अनापत्ति एव. कुपितता, उपसम्पन्नस्स न मोक्खाधिप्पायेन पहारोति द्वे अङ्गानि.

पहारसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. तलसत्तिकसिक्खापदवण्णना

४५७. पञ्चमे न पहरितुकामताय दिन्नत्ता दुक्कटन्ति एत्थ किमिदं दुक्कटं, पहारपच्चया, उदाहु उग्गिरणपच्चयाति? उग्गिरणपच्चयाव, न पहारपच्चया. न हि पहरितुकामताय असति तप्पच्चया काचि आपत्ति युत्ता, उग्गिरणस्स पन अत्तनो सभावेन असण्ठितत्ता तप्पच्चया पाचित्तियं न जातं, असुद्धचित्तेन कतपयोगत्ता च एत्थ अनापत्ति न युत्ताति दुक्कटं वुत्तन्ति गहेतब्बं.

४५८. पुब्बेति अनन्तरसिक्खापदे. सेसं अनन्तरसदिसमेव.

तलसत्तिकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

६. अमूलकसिक्खापदवण्णना

४५९. छट्ठे ‘‘अत्तपरित्ताणं करोन्ता’’ति इदं न च वेरमूलिका अनुद्धंसनाति दस्सनत्थं वुत्तं. अनुद्धंसनक्खणे पन कोपचित्तमेव उप्पज्जति. तेनेव ‘‘दुक्खवेदन’’न्ति वुत्तं. सेसं वुत्तनयमेव.

अमूलकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७. कुक्कुच्चुप्पादनसिक्खापदवण्णना

४६४. सत्तमे उपसम्पन्नस्स अफासुकामता, कुक्कुच्चुप्पादनन्ति द्वे अङ्गानि.

कुक्कुच्चुप्पादनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

८. उपस्सुतिसिक्खापदवण्णना

४७१. अट्ठमे सुय्यतीति सुति, वचनं. तस्सा समीपं उपस्सुति. सुय्यति एत्थाति सुतीति एवञ्हि अत्थे गय्हमाने सवनट्ठानसमीपे अञ्ञस्मिं अस्सवनट्ठाने तिट्ठतीति आपज्जति. अट्ठकथायञ्च उपस्सुति-सद्दस्सेव अत्थं दस्सेतुं ‘‘यत्थ ठत्वा’’तिआदि वुत्तं, न सुति-सद्दमत्तस्स.

४७३. एकपरिच्छेदानीति कदाचि अकिरियतो, कदाचि किरियतो समुट्ठानसामञ्ञेन वुत्तं. उपसम्पन्नेन चोदनाधिप्पायो, सवनन्ति द्वे अङ्गानि.

उपस्सुतिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

९. खिय्यनसिक्खापदवण्णना

४७४. नवमे धम्मकम्मता, जाननं, छन्दं दत्वा खिय्यनन्ति तीणि अङ्गानि.

खिय्यनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१०. पक्कमनसिक्खापदवण्णना

४८१. दसमे विनिच्छयकथाय धम्मिकता, तं ञत्वा कम्मतो पट्ठाय एकसीमट्ठस्स समानसंवासिकस्स हत्थपासविजहनन्ति द्वे अङ्गानि.

पक्कमनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

११. दुब्बलसिक्खापदवण्णना

४८४. एकादसमे उपसम्पन्नस्स धम्मेन लद्धसम्मुतिता, सङ्घेन सद्धिं चीवरं दत्वा खिय्यितुकामताय खिय्यनन्ति द्वे अङ्गानि.

दुब्बलसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४८९. द्वादसमं वुत्तनयमेव.

निट्ठितो सहधम्मिकवग्गो अट्ठमो.