१. चीवरवग्गो
१. पठमकथिनसिक्खापदवण्णना
४५९. समिताविनाति समितपापेन. गोतमकचेतियं नाम गोतमयक्खस्स चेतियट्ठाने कतविहारो वुच्चति.
४६१. नवमं वा दसमं वाति भुम्मत्थे उपयोगवचनं. सचे भवेय्याति सचे कस्सचि कङ्खा भवेय्य. वुत्तसदिसन्ति दसमं वाति वुत्तसदिसं परिच्छेदसदिसं, ‘‘वुत्तसदिसमेवा’’तिपि लिखन्ति. धारेतुन्ति एत्थ आहाति पाठसेसो दट्ठब्बो.
४६३. सूचिया पटिसामनन्ति सूचिघरे संगोपनं, इदञ्च सूचिकम्मस्स सब्बस्स परिनिट्ठितभावदस्सनत्थं वुत्तं. एतन्ति नट्ठचीवरं. एतेसम्पीति नट्ठचीवरादीनि परामसति, तेन चीवरपलिबोधाभावं दस्सेति. दुतियस्स पलिबोधस्साति आवासपलिबोधस्स. एत्थ च निट्ठितचीवरस्मिं, उब्भतस्मिं कथिनेति द्वीहि पदेहि द्विन्नं पलिबोधानं अभावदस्सनेन अत्थतकथिनस्स पञ्चमासब्भन्तरे याव चीवरपलिबोधआवासपलिबोधेसु अञ्ञतरं न उपच्छिज्जति, ताव अतिरेकचीवरं धारेतुं वट्टतीति दीपेति. पक्कमनं अन्तो अस्साति पक्कमनन्तिका, एवं सेसापि वेदितब्बा. वित्थारो पनेत्थ आगतट्ठाने आवि भविस्सति.
दसाहपरमं कालन्ति अच्चन्तसंयोगवचनं. इदञ्हि वुत्तं होति…पे… दसाहपरमभावोति इदं दसाहपरमतापदस्स अत्थमत्तदस्सनं, दसाहपरमभावोति इदञ्हि वुत्तं होतीति एवमेत्थ योजना वेदितब्बा. अयमत्थोतिआदि दसाहपरमपदस्सेव अधिप्पेतत्थदस्सनवसेन वुत्तं. तत्थ एत्तको कालोति ‘‘दसाहपरमता’’ति वुत्तो यो कालो, सो एत्तको कालोति अत्थो.
खोमन्ति खोमसुत्तेहि वायितं खोमपटचीवरं, तं वाकमयन्ति वदन्ति. कप्पाससुत्तेहि वायितं कप्पासिकं, एवं सेसानिपि. कम्बलन्ति एळकादीनं लोममयसुत्तेन वायितपटं. भङ्गन्ति खोमसुत्तादीनि सब्बानि, एकच्चानि वा मिस्सेत्वा वायितं चीवरं. भङ्गम्पि वाकमयमेवाति केचि. दुकूलं पत्तुण्णं सोमारपटं चीनपटं इद्धिजं देवदिन्नन्ति इमानि पन छ चीवरानि एतेसञ्ञेव अनुलोमानीति विसुं न वुत्तानि. दुकूलञ्हि साणस्स अनुलोमं वाकमयत्ता. ‘‘पत्तुण्णं कोसेय्यविसेसो’’ति अभिधानकोसे वुत्तं. सोमारदेसे, चीनदेसे च जातवत्थानि सोमारचीनपटानि. पत्तुण्णादीनि तीणि कोसेय्यस्स अनुलोमानि पाणकेहि कतसुत्तमयत्ता. इद्धिजन्ति एहिभिक्खूनं पुञ्ञिद्धिया निब्बत्तचीवरं. कप्परुक्खे निब्बत्तं, देवदिन्नञ्च खोमादीनं अञ्ञतरं होतीति तेसं सब्बेसं अनुलोमानि. मनुस्सानं पकतिविदत्थिं सन्धाय ‘‘द्वे विदत्थियो’’तिआदि वुत्तं. इमिना दीघतो वड्ढकीहत्थप्पमाणं वित्थारतो ततो उपड्ढप्पमाणं विकप्पनुपगन्ति दस्सेति. तथा हि ‘‘सुगतविदत्थि नाम इदानि मज्झिमस्स पुरिसस्स तिस्सो विदत्थियो, वड्ढकीहत्थेन दियड्ढो हत्थो होती’’ति (पारा. अट्ठ. २.३४८-३४९) कुटिकारसिक्खापदट्ठकथायं वुत्तं, तस्मा सुगतङ्गुलेन द्वादसङ्गुला सुगतविदत्थि वड्ढकीहत्थेन दियड्ढो हत्थोति सिद्धं. एवञ्च कत्वा ‘‘सुगतङ्गुलेन अट्ठङ्गुलं वड्ढकीहत्थप्पमाण’’न्ति आगतट्ठानेहि च समेति.
तं अतिक्कामयतोति एत्थ तन्ति चीवरं, कालं वा परामसति. तस्स यो अरुणोति चीवरुप्पाददिवसस्स यो अतिक्कन्तो अरुणो. चीवरुप्पाददिवसेन सद्धिन्ति चीवरुप्पाददिवसस्स आदिभूतेन अतिक्कन्तअरुणेन सद्धिन्ति अत्थो, इदञ्च भगवता ‘‘दसाहपरम’’न्ति वत्वा पुन ‘‘एकादसे अरुणुग्गमने’’ति वुत्तत्ता पुब्बापरसंसन्दनत्थं सद्दतो गम्ममानम्पि ‘‘चीवरुप्पाददिवसेन सद्धि’’न्ति एवं वुत्तं. ‘‘दसमे अरुणे’’ति वुत्ते एव हि दसाहपरमेन सद्धिं समेति. दिवसपरियोसानस्स अवधिभूतअनागतारुणवसेन हि दिवसं अतिक्कन्तं नाम होति, न पन दिवसस्स आदिभूतारुणवसेन परिवासादीसु तथा अग्गहणतो, इध पन भगवता दिवसस्स आदिअन्तपरिच्छेददस्सनवसेन ‘‘एकादसे अरुणुग्गमने’’ति वुत्तं, तस्मा अट्ठकथायं दिवसस्स आदिभूतं तंदिवसनिस्सितम्पि अरुणं गहेत्वा ‘‘एकादसे अरुणुग्गमने निस्सग्गियं होती’’ति वुत्तं. अरुणोति चेत्थ सूरियुग्गमनस्स पुरेचरो वड्ढनघनरत्तो पभाविसेसोति दट्ठब्बो.
वचनीयोति सङ्घापेक्खो. वचनभेदोति ‘‘ञत्तियं द्वे आपत्तियो सरती’’तिआदिना वत्तब्बन्ति अधिप्पायो.
४६८. ‘‘न इध सञ्ञा रक्खती’’ति इदं वेमतिकञ्च अनतिक्कन्तसञ्ञञ्च सन्धाय वुत्तं. योपि एवंसञ्ञी तस्सपीति यो अनतिक्कन्तसञ्ञी, वेमतिको वा, तस्सपीति अत्थो. अनट्ठतो अविलुत्तस्स विसेसमाह ‘‘पसय्हावहारवसेना’’ति. थेय्यावहारवसेन गहितम्पि इध नट्ठं.
अनापत्ति अञ्ञेन कतं पटिलभित्वातिआदि निसीदनसन्थतं सन्धाय वुत्तं. येन हि पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिं अनादियित्वा नवं निसीदनसन्थतं कतं, तस्स तं निस्सग्गियम्पि ततो अञ्ञस्स पटिलभित्वा परिभुञ्जन्तस्स अनापत्तिकरन्ति सिज्झनतो अयमत्थो सब्बनिस्सग्गियेसुपि सिज्झति.
४६९. तिचीवरं अधिट्ठातुन्ति सङ्घाटिआदिनामेन अधिट्ठातुं. ‘‘न विकप्पेतु’’न्ति इमिना नामेन न विकप्पेतुं, एतेन विकप्पिततिचीवरो तेचीवरिको न होति. तस्स तस्मिं अधिट्ठिततिचीवरे विय अविप्पवासादिना कत्तब्बविधि न कातब्बोति दस्सेति, न पन विकप्पने दोसोति. ततो परन्ति चतुमासतो परं विकप्पेत्वा परिभुञ्जितुं अनुञ्ञातन्ति केचि वदन्ति, अञ्ञे पन ‘‘विकप्पेत्वा याव आगामिवस्सानं, ताव ठपेतुमेव वट्टती’’ति वदन्ति, अपरे पन ‘‘विकप्पने न दोसो, तथा विकप्पितं परिक्खारादिनामेन अधिट्ठहित्वा परिभुञ्जितब्ब’’न्ति वदन्ति.
मुट्ठिपञ्चकन्ति मुट्ठिया उपलक्खितं पञ्चकं, चतुहत्थे मिनित्वा पञ्चमं हत्थं मुट्ठिं कत्वा मिनितब्बन्ति अधिप्पायो. केचि पन ‘‘मुट्ठिहत्थानं पञ्चकं मुट्ठिपञ्चकं, तस्मा पञ्चपि हत्थे मुट्ठिं कत्वाव मिनितब्बा’’ति वदन्ति. मुट्ठित्तिकन्ति एत्थापि एसेव नयो. द्विहत्थेन अन्तरवासकेन तिमण्डलं पटिच्छादेतुं सक्काति आह ‘‘पारुपनेना’’तिआदि. अतिरेकन्ति सुगतचीवरप्पमाणतो अधिकं. ऊनकन्ति मुट्ठिपञ्चकादितो ऊनकं, तेन च तेसु तिचीवराधिट्ठानं न रुहतीति दस्सेति.
इमं सङ्घाटिं पच्चुद्धरामीति इमं सङ्घाटिअधिट्ठानं उक्खिपामि परिच्चजामीति अत्थो. कायविकारं करोन्तेनाति हत्थेन चीवरं परामसन्तेन, चालेन्तेन वा. वाचाय अधिट्ठातब्बाति एत्थ कायेनपि चालेत्वा वाचम्पि भिन्दित्वा कायवाचाहि अधिट्ठानम्पि सङ्गहितन्ति वेदितब्बं ‘‘कायेन अफुसित्वा’’ति वुत्तत्ता. दुविधन्ति अहत्थपासहत्थपासवसेन दुविधं. तत्थ हत्थपासो नाम अड्ढतेय्यहत्थो वुच्चति. द्वादसहत्थन्ति केचि वदन्ति, तं इध न समेति. ‘‘सामन्तविहारे’’ति इदं ठपितट्ठानसल्लक्खणयोग्गे ठितं सन्धाय वुत्तं. ततो दूरे ठितम्पि ठपितट्ठानं सल्लक्खेन्तेन अधिट्ठातब्बमेव. तत्थपि चीवरस्स ठपितभावसल्लक्खणमेव पमाणं. न हि सक्का सब्बथा ठानं सल्लक्खेतुं. एकस्मिं विहारे ठपेत्वा ततो अञ्ञस्मिं ठपितन्ति अधिट्ठातुं न वट्टति. केचि पन ‘‘तथापि अधिट्ठिते न दोसो’’ति वदन्ति, तं अट्ठकथाय न समेति, वीमंसितब्बं. अधिट्ठहित्वा ठपितवत्थेहीति परिक्खारचोळनामेन अधिट्ठहित्वा ठपितवत्थेहि, तेनेव ‘‘इमं पच्चुद्धरामी’’ति परिक्खारचोळस्स पच्चुद्धारं दस्सेति. एतेन च तेचीवरधुतङ्गं परिहरन्तेन पंसुकूलादिवसेन लद्धं वत्थं दसाहब्भन्तरे कत्वा रजित्वा पारुपितुं असक्कोन्तेन परिक्खारचोळवसेन अधिट्ठहित्वाव दसाहं अतिक्कमेतब्बं, इतरथा निस्सग्गियं होतीति दस्सेति. तेनेव ‘‘रजितकालतो पन पट्ठाय निक्खिपितुं न वट्टति, धुतङ्गचोरो नाम होती’’ति (विसुद्धि. १.२५) विसुद्धिमग्गे वुत्तं. ‘‘पुन अधिट्ठातब्बानी’’ति इदञ्च सङ्घाटिआदितिचीवरनामेन अधिट्ठहित्वा परिभुञ्जितुकामस्स वसेन वुत्तं, इतरस्स पन पुरिमाधिट्ठानमेव अलन्ति वेदितब्बं. ‘‘पुन अधिट्ठातब्ब’’न्ति इमिना कप्पबिन्दुपि दातब्बन्ति दस्सेति.
बद्धसीमायं अविप्पवाससीमासम्मुतिसम्भवतो न तत्थ दुप्परिहारताति आह ‘‘अबद्धसीमायं दुप्परिहार’’न्ति.
अतिरित्तप्पमाणाय छेदनकं पाचित्तियन्ति आह ‘‘अनतिरित्तप्पमाणा’’ति. ततो परं पच्चुद्धरित्वा विकप्पेतब्बाति वस्सिकमासतो परं अधिट्ठानं पच्चुद्धरित्वा विकप्पेतब्बा, इमिना चतुन्नं वस्सिकमासानं उपरि अधिट्ठानं तिट्ठतीति विञ्ञायति ततो पच्चुद्धरायोगा. यञ्च मातिकाट्ठकथायं ‘‘वस्सिकसाटिका वस्सानमासातिक्कमेनापि, कण्डुपटिच्छादि आबाधवूपसमेनापि अधिट्ठानं विजहती’’ति (कङ्खा. अट्ठ. कथिनसिक्खापदवण्णना) वुत्तं, तं समन्तपासादिकायं नत्थि. परिवारट्ठकथायञ्च ‘‘अत्थापत्ति हेमन्ते आपज्जति, नो गिम्हे’’ति एत्थ इदं वुत्तं ‘‘कत्तिकपुण्णमासिया पच्छिमे पाटिपददिवसे विकप्पेत्वा ठपितं वस्सिकसाटिकं निवासेन्तो हेमन्ते आपज्जति, कुरुन्दियं पन ‘कत्तिकपुण्णमदिवसे अपच्चुद्धरित्वा हेमन्ते आपज्जती’ति वुत्तं, तम्पि सुवुत्तं, ‘चतुमासं अधिट्ठातुं ततो परं विकप्पेतु’न्ति हि वुत्त’’न्ति (परि. अट्ठ. ३२३). तत्थ महाअट्ठकथायं निवासनपच्चया दुक्कटं वुत्तं, कुरुन्दट्ठकथायं पन अपच्चुद्धारपच्चया, तस्मा कुरुन्दियं वुत्तनयेनापि वस्सिकसाटिका वस्सानमासातिक्कमेपि अधिट्ठानं न विजहतीति पञ्ञायति. अधिट्ठानविजहनेसु च वस्सानमासआबाधानं विगमेन विजहनं मातिकाट्ठकथायम्पि न उद्धटं, तस्मा समन्तपासादिकायं आगतनयेन याव पच्चुद्धारा अधिट्ठानं तिट्ठतीति गहेतब्बं. नहानत्थाय अनुञ्ञातत्ता ‘‘वण्णभेदमत्तरत्तापि चेसा वट्टती’’ति वुत्तं. ‘‘द्वे पन न वट्टन्ती’’ति इमिना सङ्घाटिआदीसु विय दुतिये अधिट्ठानं न रुहति, अतिरेकचीवरं होतीति दस्सेति. महापच्चरियं चीवरवसेन परिभोगकिच्चस्स अभावं सन्धाय अनापत्ति वुत्ता सेनासनपरिक्खारत्थाय दिन्नपच्चत्थरणे विय. यं पन ‘‘पच्चत्थरणम्पि अधिट्ठातब्ब’’न्ति वुत्तं, तं सेनासनत्थायेवाति नियमितं न होति नवसु चीवरेसु गहितत्ता, तस्मा अत्तनो नामेन अधिट्ठहित्वा निदहित्वा परिक्खारचोळं विय यथा तथा विनियुज्जितब्बमेवाति गहेतब्बं. पावारो कोजवोति इमेसम्पि पच्चत्थरणादीनं लोकेपि वोहरणतो सेनासनपरिक्खारत्थाय दिन्नपच्चत्थरणतो विसुं गहणं कतं.
‘‘हीनायावत्तनेना’’ति इदं अन्तिमवत्थुं अज्झापज्जित्वा भिक्खुपटिञ्ञाय ठितस्स चेव तित्थियपक्कन्तस्स च भिक्खुनिया च भिक्खुनिभावे निरपेक्खताय गिहिलिङ्गतित्थियलिङ्गग्गहणं सन्धाय वुत्तं. सिक्खं अपच्चक्खाय गिहिभावूपगमनं सन्धाय वुत्तन्ति केचि वदन्ति, तं न युत्तं तदापिस्स उपसम्पन्नत्ता, चीवरस्स च तस्स सन्तकत्ताविजहनतो. पमाणचीवरस्साति पच्छिमप्पमाणं सन्धाय वुत्तं. द्वे चीवरानि पारुपन्तस्साति गामप्पवेसे दिगुणं कत्वा सङ्घाटियो पारुपनं सन्धाय वुत्तं. ‘‘एस नयो’’ति इमिना पमाणयुत्तेसु यत्थ कत्थचि छिद्दं अधिट्ठानं विजहतीतिआदिअत्थं सङ्गण्हाति.
अञ्ञं पच्छिमप्पमाणं नाम नत्थीति सुत्ते आगतं नत्थीति अधिप्पायो. इदानि तमेव विभावेतुं ‘‘यञ्ही’’तिआदि वुत्तं, तं न समेति, सङ्घाटिआदीनं मुट्ठिपञ्चकादिहेट्ठिमप्पमाणस्स सुत्ते अनागतत्ताति अधिप्पायो.
महन्तं वा खुद्दकं करोतीति एत्थ अतिमहन्तं चीवरं मुट्ठिपञ्चकादिपच्छिमप्पमाणयुत्तं कत्वा समन्ततो छिन्दनेनापि विच्छिन्दनकाले छिज्जमानट्ठानं छिद्दसङ्ख्यं न गच्छति अधिट्ठानं न विजहति एवाति सिज्झति, ‘‘घटेत्वा छिन्दति, न भिज्जती’’ति वचनेन च समेति. परिक्खारचोळं पन विकप्पनुपगपच्छिमप्पमाणतो ऊनं कत्वा छिन्नं अधिट्ठानं विजहति अधिट्ठानस्स अनिस्सयत्ता. तानि पुन बद्धानि घटितानि अधिट्ठातब्बमेवाति वेदितब्बं. केचि पन ‘‘वस्सिकसाटिकचीवरे द्विधा छिन्ने यदिपि एकेकं खण्डं पच्छिमपच्छिमप्पमाणं पहोति, एकस्मिंयेव खण्डे अधिट्ठानं तिट्ठति, न इतरे, ‘‘द्वे पन न वट्टन्ती’’ति वुत्तत्ता. निसीदनकण्डुप्पटिच्छादीसुपि एसेव नयोति वदन्ति.
सम्मुखे पवत्ता सम्मुखाति पच्चत्तवचनं, तञ्च विकप्पनविसेसनं, तस्मा ‘‘सम्मुखे’’ति भुम्मत्थे निस्सक्कवचनं कत्वापि अत्थं वदन्ति, अभिमुखेति अत्थो. अथ वा सम्मुखेन अत्तनो वाचाय एव विकप्पना सम्मुखाविकप्पना. परम्मुखेन विकप्पना परम्मुखाविकप्पनाति करणत्थेनापि अत्थो दट्ठब्बो, अयमेव पाळिया समेति. सन्निहितासन्निहितभावन्ति आसन्नदूरभावं. एत्तावता निधेतुं वट्टतीति एत्तकेनेव विकप्पनाकिच्चस्स निट्ठितत्ता, अतिरेकचीवरं न होतीति दसाहातिक्कमे न निस्सग्गियं जनेतीति अधिप्पायो. परिभुञ्जितुं…पे… न वट्टतीति सयं अपच्चुद्धरणं परिभुञ्जने पाचित्तियं, अधिट्ठाने परेसं विस्सज्जने दुक्कटञ्च सन्धाय वुत्तं.
परिभोगादयोपि वट्टन्तीति परिभोगविस्सज्जनअधिट्ठानानिपि. अपि-सद्देन निधेतुम्पि वट्टतीति अत्थो, एतेन च पच्चुद्धारेपि कते चीवरम्पि विकप्पितचीवरमेव होति, न अतिरेकचीवरं. तं पन तिचीवरादिनामेन अधिट्ठातुकामेन अधिट्ठहितब्बं, इतरेन विकप्पितचीवरमेव कत्वा परिभुञ्जितब्बन्ति दस्सेति. केचि पन ‘‘यं विकप्पितचीवरं, तं याव अपरिभोगकाला अपच्चुद्धरापेत्वाव निदहितब्बं, परिभोगकाले पन सम्पत्ते पच्चुद्धरापेत्वा अधिट्ठहित्वा परिभुञ्जितब्बं. यदि हि ततो पुरेपि पच्चुद्धरापेय्य, पच्चुद्धारेनेव विकप्पनाय विगतत्ता अतिरेकचीवरं नाम होति, दसाहातिक्कमे च निस्सग्गियं पाचित्तियं. तस्मा यं अपरिभुञ्जित्वाव ठपेतब्बं, तदेव विकप्पेतब्बं, पच्चुद्धारे च कते अन्तोदसाहेयेव अधिट्ठातब्बं. यञ्च अट्ठकथायं ‘ततो पभुति परिभोगादयोपि वट्टन्ती’तिआदि वुत्तं, तं पाळिया विरुज्झती’’ति वदन्ति, तं तेसं मतिमत्तमेव. पाळियञ्हि ‘‘अन्तोदसाहं अधिट्ठेति, विकप्पेती’’ति (पारा. ४६९) च ‘‘सामं चीवरं विकप्पेत्वा अपच्चुद्धारणं परिभुञ्जेय्य पाचित्तिय’’न्ति (पाचि. ३७३) च ‘‘अनापत्ति सो वा देति, तस्स वा विस्सासन्तो परिभुञ्जती’’ति (पाचि. ३७४) च सामञ्ञतो वुत्तत्ता, अट्ठकथायञ्च ‘‘इमं चीवरं वा विकप्पनं वा पच्चुद्धरामी’’तिआदिना पच्चुद्धारं अदस्सेत्वा ‘‘मय्हं सन्तकं परिभुञ्ज वा विस्सज्जेहि वा’’ति एवं अत्तनो सन्तकत्तं अमोचेत्वाव परिभोगादिवसेनेव पच्चुद्धारस्स वुत्तत्ता, ‘‘ततो पभुति परिभोगादयोपि वट्टन्ती’’ति अधिट्ठानं विनापि विसुं परिभोगस्स, निदहनस्स च वुत्तत्ता विकप्पनानन्तरमेव पच्चुद्धरापेत्वा अनधिट्ठहित्वा एव तिचीवरविरहितं विकप्पनारहं चीवरं परिभुञ्जितुं, निदहितुञ्च इदं पाटेक्कं विनयकम्मन्ति खायति. अपिच बहूनं पत्तानं विकप्पेतुं, पच्चुद्धारेतुञ्च वुत्तत्ता पच्चुद्धारेन तेसं अतिरेकपत्तता दस्सिताति सिज्झति तेसु एकस्सेव अधिट्ठातब्बतो. तस्मा अट्ठकथायं आगतनयेनेव गहेतब्बं.
पञ्ञत्तिकोविदो न होतीति एवं विकप्पिते ‘‘अनन्तरमेव एवं पच्चुद्धरितब्ब’’न्ति विनयकम्मं न जानाति. तेनाह ‘‘न जानाति पच्चुद्धरितु’’न्ति, इमिनापि चेतं वेदितब्बं ‘‘विकप्पनानन्तरमेव पच्चुद्धारो कातब्बो’’ति.
अविसेसेन वुत्तवचनन्ति तिचीवरादीनं साधारणवचनेन वुत्तवचनं. यं पनेत्थ ‘‘विरुद्धं विय दिस्सती’’ति वत्वा तं विरोधासङ्कं निवत्तेतुं ‘‘तिचीवरसङ्खेपेन…पे… विकप्पनाय ओकासो दिन्नो होती’’ति वुत्तं, तं ‘‘अधिट्ठेति विकप्पेती’’ति सामञ्ञतो वुत्तेपि तिचीवरम्पि विकप्पेतीति अयमत्थो न सिज्झति, ‘‘तिचीवरं अधिट्ठातुं न विकप्पेतु’’न्ति (महाव. ३५८) विसेसेत्वा वुत्तत्ता. यं पन अधिट्ठातब्बं, तं अधिट्ठाति. यं तिचीवरविरहितं, तं विकप्पेतब्बं, तं विकप्पेतीति एवमत्थो सिज्झतीति. तस्मा एत्थ पुब्बापरविरोधो न दिस्सति सामञ्ञवचनस्स वुत्तावसेसेयेव अवतिट्ठनतो. यं पनेत्थ तिचीवरस्सापि विकप्पनविधिं दस्सेतुं ‘‘तिचीवरं तिचीवरसङ्खेपेना’’तिआदि वुत्तं. तत्थ तिचीवरसङ्खेपेन परिहरियमानेसु एकम्पि पच्चुद्धरित्वा विकप्पेतुं न वट्टति, तिचीवरतो पन एकं वा सकलमेव वा अपनेत्वा अपरं तिचीवरं तिचीवरसङ्खेपेन परिहरितुकामस्स वा तिचीवराधिट्ठानं मुञ्चित्वा परिक्खारचोळवसेनेव सब्बचीवरं परिभुञ्जितुकामस्स वा पुरिमं अधिट्ठितचीवरं पच्चुद्धरित्वा विकप्पेतुं वट्टतीति एवमधिप्पायेन ‘‘तिचीवरे एकेन चीवरेन विप्पवसितुकामो होती’’तिआदि वुत्तं सिया, इच्चेतं पाळिया सद्धिं समेति. अथ पुनपि तदेव तिचीवराधिट्ठानेन अधिट्ठातुकामो हुत्वा विप्पवाससुखत्थं पच्चुद्धरित्वा विकप्पेतीति इमिना अधिप्पायेन वुत्तं सिया, तं ‘‘तिचीवरं अधिट्ठातुं न विकप्पेतु’’न्ति (महाव. ३५८) इमिना वचनेन न समेति. यदि हि सेसचीवरानि विय तिचीवरम्पि पच्चुद्धरित्वा विकप्पेतब्बं सिया, ‘‘तिचीवरं अधिट्ठातुं न विकप्पेतु’’न्ति इदं वचनमेव निरत्थकं सिया सेसचीवरेहि तिचीवरस्स विसेसाभावा. तस्मा ‘‘विकप्पेती’’ति इदं तिचीवरविरहितमेव सन्धाय वुत्तं. तिचीवरं पन विकप्पेतुं न वट्टतीति विञ्ञायति, तेनेव दुतियकथिनसिक्खापदस्स अनापत्तिवारे ‘‘विकप्पेती’’ति इदं न वुत्तं, वीमंसित्वा यथा पाळिया सद्धिं न विरुज्झति, तथा एत्थ अधिप्पायो गहेतब्बो.
तुय्हं देमीतिआदीसु परिच्चत्तत्ता मनसा असम्पटिच्छन्तेपि सम्पदानभूतस्सेव सन्तकं होति, सो इच्छितक्खणे गहेतुं लभति. इत्थन्नामस्साति परम्मुखे ठितं सन्धाय वदति. यस्स पन रुच्चतीतिआदि उभोहिपि परिच्चत्तताय अस्सामिकतं सन्धाय वुत्तं.
‘‘तं न युज्जती’’ति इदं अन्तोदसाहे एव विस्सासग्गहणं सन्धाय अनापत्तिवारस्स आगतत्ता, इध निस्सग्गियचीवरस्स कप्पियभावकरणत्थं लेसेन गहितत्ता च वुत्तं, केचि पन ‘‘परेहि सभागेन अच्छिन्ने, विस्सासग्गहिते च पुन लद्धे दोसो न दिस्सती’’ति वदन्ति. अनधिट्ठानेनाति कायवाचाहि कत्तब्बस्स अकरणेनाति अधिप्पायो. चीवरस्स अत्तनो सन्तकता, जातिपमाणयुत्तता, छिन्नपलिबोधभावो, अतिरेकचीवरता, दसाहातिक्कमोति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि.
पठमकथिनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
२. उदोसितसिक्खापदवण्णना
४७३. दुतिये अविप्पवासेति अविप्पवासे निप्फादेतब्बे, विप्पवासदोसाभावे साधेतब्बे कत्तब्बा सम्मुतीति अत्थो.
४७५. पटिसिद्धपरियापन्नेनाति विप्पवसितुं पटिसिद्धेसु तीसु चीवरेसु अन्तोगधेन, एकेन च अवयवे समुदायोपचारं दस्सेति.
४७८-९. एत्तावताति ‘‘परिक्खित्तो’’ति इमिना. ‘‘सभायेति लिङ्गब्यत्तयेन सभा वुत्ता’’ति वत्वा पुन सयम्पि ‘‘सभाये’’ति इमिना वोहरन्तो सभा-सद्दस्स परियायो सभाय-सद्दो नपुंसकलिङ्गयुत्तो अत्थीति दस्सेति. ‘‘सभायन्ति लिङ्गब्यत्तयेन सभा वुत्ता’’ति वा पाठो. लिङ्गब्यत्तयेन सभाति च लिङ्गन्तरयुत्तो सभासद्दपरियायो सभायसद्दोति अत्थो.
सभायं गच्छतीति सभं गच्छति. वसितब्बं नत्थीति चीवरहत्थपासेयेव वसितब्बं नत्थीति अत्थो. तस्साति वीथिया. सभायस्स च द्वारस्स च हत्थपासा न विजहितब्बन्ति एत्थ सभायद्वारानमन्तरे वीथि गेहापि गहिता एव होन्ति आदिपरियोसानानं गहितत्ता. एत्थ च द्वारवीथिघरेसु वसन्तेन गामप्पवेसनसहसेय्यादिदोसं परिहरित्वा सुपटिच्छन्नतादियुत्तेनेव भवितब्बं, सभा पन यदि सब्बेसं वसनत्थाय सालासदिसा कता, अन्तरारामे विय यथासुखं वसितुं वट्टतीति वेदितब्बं. परिक्खित्तताय च एकूपचारतं, अपरिक्खित्तताय नानूपचारतञ्च निवेसनादीसुपि अतिदिसन्तो आह ‘‘एतेनेवूपायेना’’तिआदि. निवेसनादीनि बहिगामतो सन्निविट्ठानि गहितानि अन्तोगामे ठितानं गामग्गहणेनेव गहितत्ता. सब्बत्थाति गामनिगमनिवेसनादीसु पन्नरससु. परिक्खेपादीति आदि-सद्देन अपरिक्खेपस्सेव गहणं, न एककुलादीनम्पि तेसं एकूपचारतानानूपचारतानिमित्तताभावा. एत्थ च सत्थस्स कतिपाहं कत्थचि निविट्ठस्सेव परिक्खेपो होति, न गच्छन्तस्स.
४८२-७. गामतो बहि इस्सरानं समुद्दतीरादीसु कतभण्डसाला उदोसितोति आह ‘‘यानादीन’’न्तिआदि. मुण्डच्छदनपासादोति नातिउच्चो चन्दिकङ्गणयुत्तो सिखरकूटमालादिविरहितो पासादो.
४८९. परियादियित्वाति अज्झोत्थरित्वा. नदीपरिहारोति विसुंगामादीनं विय नदीपरिहारस्स अवुत्तत्ता चीवरहत्थपासो एवाति वदन्ति, अञ्ञे पन ‘‘इमिना अट्ठकथावचनेन नदीपरिहारोपि विसुं सिद्धो, नदिया हत्थपासो न विजहितब्बो’’ति वदन्ति. विहारसीमन्ति अविप्पवाससीमं सन्धायाह. एत्थ च विहारस्स नानाकुलसन्तकभावेपि अविप्पवाससीमापरिच्छेदब्भन्तरे सब्बत्थ चीवरअविप्पवाससम्भवतो तस्सा पधानत्ता तत्थ सत्थपरिहारो न लब्भतीति ‘‘विहारं गन्त्वा वसितब्ब’’न्ति वुत्तं. ‘‘सत्थसमीपे’’ति इदं यथावुत्तं अब्भन्तरपरिच्छेदवसेन वुत्तं. पाळियं नानाकुलस्स सत्थो होति, सत्थे चीवरं निक्खिपित्वा हत्थपासा न विजहितब्बन्ति एत्थ सत्थहत्थपासो गहितो.
४९०. एककुलस्स खेत्तेति अपरिक्खित्तं सन्धाय वदति.
४९१-४. विहारो नाम उपचारसीमा. तत्थ यस्मिं विहारेति तस्स अन्तोपरिवेणादिं सन्धाय वुत्तं, एककुलादिसन्तकता चेत्थ कारापकानं वसेन. छायाय फुट्ठोकासस्साति उजुकं अवक्खित्तलेड्डुपातब्भन्तरं सन्धाय वदति.
अगमनपथेति तदहेव गन्त्वा निवत्तेतुं न सक्कुणेय्यके समुद्दमज्झे ये दीपका, तेसूति योजना. इतरस्मिन्ति पुरत्थिमदिसाय चीवरे. ‘‘उपोसथकाले…पे… वड्ढती’’ति इमिना चीवरविप्पवाससत्तब्भन्तरतो समानसंवासाय सत्तब्भन्तरसीमाय अच्चन्तविसदिसतं दस्सेति. तथा हि बहूसु भिक्खूसु एकतो निसीदित्वा समन्ता सत्तब्भन्तरपरिच्छेदेसु यथासकं चीवरं ठपेत्वा परिहरन्तेसु एकेकस्स भिक्खुनो निसिन्नोकासतो पट्ठाय पच्चेकं सत्तब्भन्तरस्स परिच्छेदो अञ्ञमञ्ञविसदिसो अनेकविधो होति, न एको परिसपरियन्ततो पट्ठाय अनिमितब्बत्ता. तेनेव तत्थ परिसवसेन वुड्ढि, हानि वा न होति, न एवं सत्तब्भन्तरसीमाय. सा हि योजनिकायपि परिसपरियन्ततोव पट्ठाय समन्ता सत्तब्भन्तरपअच्छिन्ना एकाव होति. तेनेव सा परिसवसेन वड्ढति, हायति च, तस्मा अञ्ञाव सत्तब्भन्तरसीमा अञ्ञो सत्तब्भन्तरतो परिच्छिन्नो चीवरविप्पवासपरिहारो अब्भोकासोति वेदितब्बं. यञ्चेत्थ वत्तब्बं, तं खन्धके सीमाकथायमेव (महाव. १४३) वक्खाम.
४९५. नदिं ओतरतीति हत्थपासं मुञ्चित्वा ओतरति. बहिगामे ठपेत्वाति अपारुपितब्बताय वुत्तं. विनयकम्मं कातब्बन्ति उत्तरासङ्गे च बहिगामे ठपितसङ्घाटियञ्च पठमं विनयकम्मं कत्वा पच्छा उत्तरासङ्गं निवासेत्वा अन्तरवासके कातब्बं. एत्थ च बहिगामे ठपितस्सापि विनयकम्मवचनतो परम्मुखापि ठितं विस्सज्जितुं, निस्सट्ठं दातुञ्च वट्टतीति वेदितब्बं. दहरानं गमने सउस्साहत्ता ‘‘निस्सयो पन न पटिप्पस्सम्भती’’ति वुत्तं. मुहुत्तं…पे… पटिप्पस्सम्भतीति सउस्साहत्ते गमनस्स उपच्छिन्नत्ता वुत्तं. तेसं पन पुरारुणाव उट्ठहित्वा सउस्साहेन गच्छन्तानं अरुणे अन्तरा उट्ठितेपि न पटिप्पस्सम्भति ‘‘याव अरुणुग्गमना सयन्ती’’ति वुत्तत्ता. तेनेव ‘‘गामं पविसित्वा…पे… न पटिप्पस्सम्भती’’ति वुत्तं. अञ्ञमञ्ञस्स वचनं अग्गहेत्वातिआदिम्हि सउस्साहत्ता गमनक्खणे पटिप्पस्सद्धि न वुत्ता. धेनुभयेनाति तरुणवच्छगावीनं अभिधावित्वा सिङ्गेन पहरणभयेन. निस्सयो च पटिप्पस्सम्भतीति एत्थ धेनुभयादीहि ठितानं याव भयवूपसमा ठातब्बतो ‘‘अन्तोअरुणेयेव गमिस्सामी’’ति नियमेतुं असक्कुणेय्यत्ता वुत्तं. यत्थ पन एवं नियमेतुं सक्का, तत्थ अन्तरारुणे उग्गतेपि निस्सयो न पटिप्पस्सम्भति भेसज्जत्थाय गामप्पविट्ठदहरानं विय. अन्तोसीमायं गामन्ति अविप्पवाससीमासम्मुतितो पच्छा पतिट्ठापितगामं सन्धाय वदति गामञ्च गामूपचारञ्च ठपेत्वा सम्मन्नितब्बतो. पविट्ठानन्ति आचरियन्तेवासिकानं विसुं विसुं गतानं अविप्पवाससीमत्ता नेव चीवरानि निस्सग्गियानि होन्ति, सउस्साहताय निस्सयो न पटिप्पस्सम्भति. अन्तरामग्गेति धम्मं सुत्वा आगच्छन्तानं अन्तरामग्गे.
‘‘इध अपच्चुद्धरण’’न्ति इमिना अधिट्ठानविकप्पनानि विय पच्चुद्धरणम्पि कायेन वा वाचाय वा कत्तब्बन्ति दस्सेति. कायवाचाहि कत्तब्बस्स अकरणतोति इदं कायवाचासमुट्ठानं वुत्तं. अधिट्ठिततिचीवरता, अनत्थतकथिनता, अलद्धसम्मुतिता, रत्तिविप्पवासोति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि.
उदोसितसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
३. ततियकथिनसिक्खापदवण्णना
४९७. ततिये पाळियं चीवरपच्चासा निक्खिपितुन्ति चीवरपच्चासाय सतिया निक्खिपितुन्ति अत्थो. निट्ठितचीवरस्मिं भिक्खुनाति एत्थ दुतियकथिने विय सामिवसेनेव करणवचनस्स अत्थो वेदितब्बो.
४९९-५००. तुय्हं दम्मीति दिन्नन्ति ‘‘तुय्हं, भन्ते, अकालचीवरं दम्मी’’ति एवं दिन्नं, एतम्पि काले आदिस्स दिन्नं नाम होतीति अधिप्पायो. इदं पन अट्ठकथावचनं, पाळियं ‘‘कालेपि आदिस्स दिन्न’’न्ति इदञ्च ‘‘अकालचीवर’’न्ति वचनसामञ्ञतो लब्भमानं सब्बम्पि दस्सेतुं अत्थुद्धारवसेन वुत्तं पठमअनियते सोतस्स रहो विय. सङ्घस्स हि कालेपि आदिस्स दिन्नं अकाले उप्पन्नचीवरं विय सम्मुखीभूतेहि वुत्थवस्सेहि, अवुत्थवस्सेहि च सब्बेहिपि भाजेतब्बतासामञ्ञेन अकालचीवरं नाम होतीति दस्सनत्थं अत्थुद्धारवसेन पाळियं ‘‘कालेपि आदिस्स दिन्न’’न्ति वुत्तं, न पन ‘‘ततो भाजेत्वा लद्धचीवरम्पि अकाले लद्धचीवरम्पि वुत्थवस्सानं एकमासपरिहारं, पञ्चमासपरिहारं वा न लभति, पच्चासाचीवरे असति दसाहपरिहारमेव लभती’’ति दस्सनत्थं वुत्तं, अट्ठकथायम्पि ‘‘आदिस्स दिन्न’’न्ति वचनसामञ्ञतो लब्भमानं सब्बं अत्थुद्धारवसेन दस्सेतुं ‘‘एकपुग्गलस्स वा इदं तुय्हं दम्मीति दिन्न’’न्ति वुत्तं, न पन तथालद्धं वा अकाले लद्धं वा अनत्थतकथिनानं दसाहब्भन्तरे अधिट्ठातब्बन्ति दस्सेतुन्ति वेदितब्बं इतरथा पाळिअट्ठकथाहि विरुज्झनतो. तथा हि अच्चेकचीवरसिक्खापदे अकाले उप्पन्नम्पि अच्चेकचीवरं ‘‘यावचीवरकालसमयं निक्खिपितब्ब’’न्ति (पारा. ६४८) वुत्तं, तस्स अट्ठकथायञ्च ‘‘पवारणमासस्स जुण्हपक्खपञ्चमियं उप्पन्नस्स अच्चेकचीवरस्स अनत्थते कथिने एकादसदिवसाधिको मासो, अत्थते कथिने एकादसदिवसाधिका पञ्च मासा च परिहारो वुत्तो, तमेव परिहारं सन्धाय ‘छट्ठितो पट्ठाय पन उप्पन्नं अनच्चेकचीवरम्पि पच्चुद्धरित्वा ठपितचीवरम्पि एतं परिहारं लभतियेवा’ति (पारा. अट्ठ. २.६४६-६४९) वुत्तं. तस्मा कालेपि अकालेपि च यथातथा लद्धं अतिरेकचीवरं वुत्थवस्सानं एकमासं, पञ्चमासं वा यथारहं परिहारं लभति एवाति गहेतब्बं.
एवं पन अवत्वा पदभाजनं वुत्तन्ति सम्बन्धो. तत्थ एवन्ति यं अट्ठकथायं ‘‘ततो चे उत्तरी’’ति इमस्स मासपरमतो उत्तरीति अत्थो वुत्तो, तं परामसति. पदभाजनियं एवमत्थं अवत्वा अञ्ञथा अत्थो वुत्तोति अधिप्पायो. ताव उप्पन्नं पच्चासाचीवरन्ति पच्चत्तवचनं. ‘‘मूलचीवर’’न्ति इदं उपयोगवचनं. अत्तनो गतिकं करोतीति अनन्तरा दुतियदिवसादीसु उप्पन्नं पच्चासाचीवरं मासपरमं मूलचीवरं ठपेतुं अदत्वा अत्तनो दसाहपरमताय एव पतिट्ठापेतीति अत्तनो गतिकं करोतीति. ततो उद्धं मूलचीवरन्ति एत्थ पन मूलचीवरन्ति पच्चत्तवचनं. तञ्हि वीसतिमदिवसतो उद्धं द्वावीसतिमदिवसादीसु उप्पन्नं पच्चासाचीवरं अत्तना सद्धिं एकतो सिब्बेत्वा घटितं दसाहपरमं गन्तुं अदत्वा नवाहपरमतादिवसेन अत्तनो गतिकं करोति, एकतो असिब्बेत्वा विसुं ठपितं पन पच्चासाचीवरं दसाहपरममेव.
पाळियं दसाहाति दसाहेन. एकादसे उप्पन्नेतिआदीसु एकादसाहे उप्पन्नेतिआदिना अत्थो, अयमेव वा पाठो गहेतब्बो. एकवीसे उप्पन्ने…पे… नवाहा कारेतब्बन्तिआदि पच्चासाचीवरस्स उप्पन्नदिवसं ठपेत्वा वुत्तं. तेनेव ‘‘तिंसे…पे… तदहेव अधिट्ठातब्ब’’न्ति वुत्तं. ‘‘अञ्ञं पच्चासाचीवरं…पे… कारेतब्ब’’न्ति इदं सतिया एव पच्चासाय वुत्तं. सचे पन ‘‘इतो पट्ठाय चीवरं न लभिस्सामी’’ति इच्छितट्ठानतो पच्चासाय उपच्छिन्नाय अञ्ञत्थापि येन केनचि उपायेन पच्चासं उप्पादेति, मूलचीवरं न अधिट्ठातब्बं, सब्बथा पच्चासाय उपच्छिन्नाय दसाहातिक्कन्तं मूलचीवरं तदहेव अधिट्ठातब्बं. पच्चासाचीवरम्पि परिक्खारचोळं अधिट्ठातब्बन्ति पठमतरं उप्पन्नं विसभागं सन्धाय वदति. अञ्ञमञ्ञन्ति अञ्ञं अञ्ञं, अयमेव वा पाठो. अङ्गं पनेत्थ पठमकथिने वुत्तसदिसमेव. केवलञ्हि तत्थ दसाहातिक्कमो, इध मासातिक्कमोति अयं विसेसो.
ततियकथिनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
४. पुराणचीवरसिक्खापदवण्णना
५०३-५. चतुत्थे पाळियं भत्तविस्सग्गन्ति भत्तस्स उदरे विस्सज्जनं, पवेसनं अज्झोहरणं भत्तकिच्चन्ति अत्थो, भोजनपरियोसानेन भत्तस्स विस्सज्जनन्तिपि वदन्ति. तत्थ नाम त्वन्ति सो नाम त्वं, ताय नाम त्वन्ति वा अत्थो. पिता च माता च पितरो, पितूनं पिता च माता च पितामहा, ते एव युगळट्ठेन युगो, तस्मा याव सत्तमा पितामहयुगा पितामहावट्टाति एवमेत्थ अत्थो दट्ठब्बो. एवञ्हि पितामहग्गहणेन मातामहो च पितामही मातामही च गहिताव होन्ति. सत्तमयुगतो परं ‘‘अञ्ञातका’’ति वेदितब्बं. याति भिक्खुनी. पितु माता पितामही, मातु पिता मातामहो.
पयोगे पयोगे भिक्खुस्स दुक्कटन्ति ‘‘धोवा’’ति आणापनवाचाय एकाय एव तदनुगुणस्स सब्बस्सापि पयोगस्स आणत्तत्ता वुत्तं.
५०६. तदविनाभावतो धोवनस्स ‘‘कायविकारं कत्वा’’ति च ‘‘अन्तोद्वादसहत्थे’’ति च वुत्तत्ता कायेन धोवापेतुकामतं अप्पकासेत्वा दानखिपनपेसनादिं करोन्तस्स च द्वादसहत्थं उपचारं मुञ्चित्वा बहि ठत्वा कायवाचाहि आणापेत्वा खिपनपेसनादिं करोन्तस्स च अनापत्ति एव.
एकेन वत्थुनाति पठमकतेन. पञ्चसतानि पमाणं एतासन्ति पञ्चसता. भिक्खुभावतो परिवत्तलिङ्गापि भिक्खुनी भिक्खूनं सन्तिके एकतोउपसम्पन्ना एव.
५०७. तावकालिकं गहेत्वाति अत्तना कतिपाहं पारुपनादिअत्थाय तावकालिकं याचित्वा. पुराणचीवरता, उपचारे ठत्वा अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया आणापनं, तस्सा धोवापनादीनि चाति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि.
पुराणचीवरसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
५. चीवरपटिग्गहणसिक्खापदवण्णना
५०८. पञ्चमे अपञ्ञत्ते सिक्खापदेति गणम्हा ओहीयनसिक्खापदे (पाचि. ६९१-६९२) अपञ्ञत्ते. कोट्ठाससम्पत्तीति केसादिपञ्चकोट्ठासानं कल्याणता. हत्थतलेयेव दस्सेत्वाति हत्थतलतो सेसकायस्स अदस्सनं दीपेति.
५१०. विहत्थतायाति विहतताय, अमिस्सितताय अपटिसरणतायाति अत्थो. तेनाह ‘‘समभितुन्नत्ता’’ति, ब्यधितत्ताति अत्थो. परिवत्तेतब्बं परिवत्तं, तदेव पारिवत्तकं, परिवत्तेत्वा दिय्यमानन्ति अत्थो.
पुरिमसिक्खापदे विय इध द्वादसहत्थो उपचारनियमो नत्थीति आह ‘‘उपचारं मुञ्चित्वा’’ति. अञ्ञत्र पारिवत्तकाति यं अन्तमसो हरीटकखण्डम्पि दत्वा वा ‘‘दस्सामी’’ति आभोगं कत्वा वा परिवत्तकं गण्हाति, तं ठपेत्वा. ‘‘तं अचित्तकभावेन न समेती’’ति इमिना ञातिभावाजाननादीसु विय भिक्खुनीभावाजाननादिवसेनापि अचित्तकतं पकासेति.
५१३-४. तिकञ्च तं पाचित्तियञ्चाति तिकपाचित्तियं, पाचित्तियतिकन्ति अत्थो. पत्तत्थविकादीति अनधिट्ठानुपगं सन्धाय वदति. को पन वादो पत्तत्थविकादीसूति महतियापि ताव भिसिच्छविया अनधिट्ठानुपगत्ता अनापत्ति, विकप्पनुपगपच्छिमप्पमाणविरहितताय अनधिट्ठातब्बेसु किमेव वत्तब्बन्ति दस्सेति. पत्तत्थविकादीनि पन विकप्पनुपगपच्छिमानि गण्हितुं न वट्टति एव. पटिग्गहणं किरिया, अपरिवत्तनं अकिरिया. विकप्पनुपगचीवरता, पारिवत्तकाभावो, अञ्ञातिकाय हत्थतो गहणन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि.
चीवरपटिग्गहणसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
६. अञ्ञातकविञ्ञत्तिसिक्खापदवण्णना
५१५. छट्ठे पटु एव पट्टो. पाळियं धम्मनिमन्तनाति समणेसु वत्तब्बाचारधम्ममत्तवसेन निमन्तना, दातुकामताय कतनिमन्तना न होतीति अत्थो. तेनेव ‘‘विञ्ञापेस्सती’’ति वुत्तं. अञ्ञातकअप्पवारिततो हि विञ्ञत्ति नाम होति.
५१७. ‘‘तिणेन वा पण्णेन वा पटिच्छादेत्वा आगन्तब्ब’’न्ति इमिना भूतगामविकोपनं अनुञ्ञातन्ति आह ‘‘नेव भूतगामपातब्यताया’’तिआदि. पठमं सुद्धचित्तेन लिङ्गं गहेत्वा पच्छा लद्धिं गण्हन्तोपि तित्थियपक्कन्तको एवाति आह ‘‘निवासेत्वापि लद्धि न गहेतब्बा’’ति.
यं आवासं पठमं उपगच्छतीति एत्थापि विहारचीवरादिअत्थाय पविसन्तेनपि तिणादीहि पटिच्छादेत्वाव गन्तब्बं, न त्वेव नग्गेन आगन्तब्बन्ति सामञ्ञतो दुक्कटस्स वुत्तत्ता. चिमिलिकाहीति पटपिलोतिकाहि. परिभोगेनेवाति अञ्ञं चीवरं अलभित्वा परिभुञ्जनेन. परिभोगजिण्णन्ति यथा तं चीवरं परिभुञ्जियमानं ओभग्गविभग्गताय असारुप्पं होति, एवं जिण्णं.
५२१. अञ्ञस्सत्थायाति एत्थापि ‘‘ञातकानं पवारितान’’न्ति इदं अनुवत्तति एवाति आह ‘‘अत्तनो ञातकपवारिते’’तिआदि. इध पन अञ्ञस्स अच्छिन्ननट्ठचीवरस्स अत्थाय अञ्ञातकअप्पवारिते विञ्ञापेन्तस्स निस्सग्गियेन अनापत्तीति अत्थो गहेतब्बो, इतरथा ‘‘ञातकानं पवारितान’’न्ति इमिना विसेसो न भवेय्य. तेनेव अनन्तरसिक्खापदे वक्खति ‘‘अट्ठकथासु पन ञातकपरिवातट्ठाने…पे… पमाणमेव वट्टतीति वुत्तं, तं पाळिया न समेती’’ति (पारा. अट्ठ. २.५२६) च ‘‘यस्मा पनिदं सिक्खापदं अञ्ञस्सत्थाय विञ्ञापनवत्थुस्मिंयेव पञ्ञत्तं, तस्मा इध ‘अञ्ञस्सत्थाया’ति न वुत्त’’न्ति (पारा. अट्ठ. २.५२६) च. विकप्पनुपगचीवरता, समयाभावो, अञ्ञातकविञ्ञत्ति, ताय पटिलाभोति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि.
अञ्ञातकविञ्ञत्तिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
७. ततुत्तरिसिक्खापदवण्णना
५२२-५२४. सत्तमे पाळियं पग्गाहिकसालन्ति दुस्सापणं. तञ्हि वाणिजकेहि दुस्सानि पग्गहेत्वा दस्सनट्ठानताय ‘‘पग्गाहिकसाला’’ति वुच्चति. अस्स चीवरस्साति सादितब्बचीवरस्स. ‘‘तिचीवरिकेना’’ति इमिना अच्छिन्नतिचीवरतो अञ्ञस्स विहारादीसु निहितस्स चीवरस्स अभावं दस्सेति. यदि भवेय्य, विञ्ञापेतुं न वट्टेय्य. तावकालिकं निवासेत्वा अत्तनो चीवरं गाहेतब्बं, तावकालिकम्पि अलभन्तस्स भूतगामविकोपनं कत्वा तिणपण्णेहि छदनं विय विञ्ञापनम्पि वट्टति एव. अञ्ञेनाति अच्छिन्नअसब्बचीवरेन. द्वे नट्ठानीति अधिकारतो वुत्तं ‘‘द्वे सादितब्बानी’’ति.
५२६. पाळिया न समेतीति ‘‘अनापत्ति ञातकानं पवारितान’’न्ति इमाय पाळिया न समेति ततुत्तरिविञ्ञापनआपत्तिप्पसङ्गे एव वुत्तत्ता. ‘‘अञ्ञस्सत्थायाति न वुत्त’’न्ति इदं अञ्ञस्सत्थाय ततुत्तरि विञ्ञापने निस्सग्गियं पाचित्तियं होतीति इममत्थं दीपेति, तञ्च पाचित्तियं येसं अत्थाय विञ्ञापेति, तेसं वा सिया, विञ्ञापकस्सेव वा, न ताव तेसं तेहि अविञ्ञापितत्ता, नापि विञ्ञापकस्स अत्तानं उद्दिस्स अविञ्ञापितत्ता. तस्मा अञ्ञस्सत्थाय विञ्ञापेन्तस्सापि निस्सग्गियं पाचित्तियं न दिस्सति. पाळियं पन इमस्स सिक्खापदस्स अत्तनो सादियनपटिबद्धतावसेन पवत्तत्ता ‘‘अञ्ञस्सत्थाया’’ति अनापत्तिवारे न वुत्तन्ति वदन्ति, तञ्च युत्तं विय दिस्सति, वीमंसित्वा गहेतब्बं. ततुत्तरिचीवरता, अच्छिन्नादिकारणता, अञ्ञातकविञ्ञत्ति, ताय च पटिलाभोति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि.
ततुत्तरिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
८. पठमउपक्खटसिक्खापदवण्णना
५२८-५३१. अट्ठमे यो कत्ताति दायकं सन्धाय वुत्तं. पटो एव पटको. ‘‘अप्पग्घं चेतापेती’’ति इदं निस्सग्गियपाचित्तिया अनापत्तिं सन्धाय वुत्तं, विञ्ञत्तिपच्चया पन दुक्कटमेव. ‘‘पुब्बे अप्पवारितो’’ति हि सुत्ते विञ्ञत्तिकारणं वुत्तं. मातिकाट्ठकथायम्पि ‘‘चीवरे भिय्योकम्यता, अञ्ञातकविञ्ञत्ति, ताय च पटिलाभोति इमानेत्थ तीणि अङ्गानी’’ति (कङ्खा. अट्ठ. उपक्खटसिक्खापद) अञ्ञातकविञ्ञत्तिता पकासिता, केचि पन ‘‘दायकेन दातुकामोम्हीति अत्तनो सन्तिके अवुत्तेपि यदग्घनकं सो दातुकामो, तदग्घनकं आहरापेतुं वट्टति एवा’’ति वदन्ति, तं राजसिक्खापदट्ठकथायपि न समेति, दूतेन वा दायकेन वा ‘‘आयस्मन्तं उद्दिस्स चीवरचेतापन्नं आभत’’न्ति आरोचितेपि मुखवेवटियकप्पियकारकादीनं सन्तिका आहरापनस्स तत्थ पटिक्खित्तत्ता. वुत्तञ्हि तत्थ ‘‘इमे द्वे अनिद्दिट्ठकप्पियकारका नाम, एतेसु अञ्ञातकअप्पवारितेसु विय पटिपज्जितब्बं…पे… न किञ्चि वत्तब्बा. देसनामत्तमेव चेतं ‘दूतेन चीवरचेतापन्नं पहिणेय्या’ति सयं आहरित्वापि पिण्डपातादीनं अत्थाय ददन्तेसुपि एसेव नयो’’ति. मुखवेवटियकप्पियकारकादयो हि दायकेन परिच्चत्तेपि वत्थुम्हि ‘‘असुकस्स सन्तिके चीवरपिण्डपातादिं गण्हथा’’ति अनिद्दिट्ठत्ता एव ‘‘न किञ्चि वत्तब्बा’’ति वुत्तं, न पन तस्स वत्थुनो मुखवेवटियादीनं सन्तकत्ता, तस्मा इधापि दायकेन वा दूतेन वा ‘‘यं इच्छथ, तं वदथा’’ति अप्पवारितस्स वदतो दुक्कटमेव. अग्घवड्ढनकन्ति चीवरे अग्घवड्ढनकं निस्साय पवत्तं इदं सिक्खापदं, न पिण्डपातादीसु तेसु अग्घवड्ढनस्स दुक्कटमत्तत्ता, पणीतपिण्डपाते सुद्धिकपाचित्तियत्ता चाति गहेतब्बं. तेनेव ‘‘चीवरे भिय्योकम्यता’’ति अङ्गं वुत्तं.
पठमउपक्खटसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
९. दुतियउपक्खटसिक्खापदवण्णना
५३३. नवमे पाळियं पच्चेकचीवरचेतापन्नाति पच्चेकं नियमेत्वा चीवरचेतापन्ना, एकेकेन विसुं विसुं नियमिता चीवरचेतापन्नाति अत्थो. उभोव सन्ता एकेनाति उभो एकतोव सन्ता, उभो एकतो हुत्वाति अत्थो.
दुतियउपक्खटसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
१०. राजसिक्खापदवण्णना
५३७. दसमे ‘‘अज्जण्हो’’ति ‘‘अज्ज नो’’ति वत्तब्बे ह-कारागमं, न-कारस्स च ण-कारं कत्वा वुत्तोति आह ‘‘अज्ज एकदिवसं अम्हाक’’न्ति.
५३८-९. यं वुत्तं मातिकाट्ठकथायं (कङ्खा. अट्ठ. राजसिक्खापदवण्णना) ‘‘इमिना चीवरचेतापन्नेन चीवरं चेतापेत्वा इत्थन्नामं भिक्खुं चीवरेन अच्छादेहीति इदं आगमनसुद्धिं दस्सेतुं वुत्तं, सचे हि ‘इदं इत्थन्नामस्स भिक्खुनो देही’ति पेसेय्य, आगमनस्स असुद्धत्ता अकप्पियवत्थुं आरब्भ भिक्खुना कप्पियकारकोपि निद्दिसितब्बो न भवेय्या’’ति, तं निस्सग्गियवत्थुदुक्कटवत्थुभूतं अकप्पियचीवरचेतापन्नं ‘‘असुकस्स भिक्खुनो देही’’ति एवं आगमनसुद्धिया असति, सिक्खापदे आगतनयेन दूतवचने च असुद्धे सब्बथा पटिक्खेपो एव कातुं वट्टति, न पन ‘‘चीवरञ्च खो मयं पटिग्गण्हामा’’ति वत्तुं, तदनुसारेन न वेय्यावच्चकरञ्च निद्दिसितुं आगमनदूतवचनानं उभिन्नं असुद्धत्ता. पाळियं आगतनयेन पन आगमनसुद्धिया सति दूतवचने असुद्धेपि सिक्खापदे आगतनयेन सब्बं कातुं वट्टतीति दस्सनत्थं वुत्तं. तेन च यथा दूतवचनासुद्धियम्पि आगमने सुद्धे वेय्यावच्चकरम्पि निद्दिसितुं वट्टति, एवं आगमनासुद्धियम्पि दूतवचने सुद्धे वट्टति एवाति अयमत्थो अत्थतो सिद्धोव होति, उभयसुद्धियं वत्तब्बमेव नत्थीति उभयासुद्धिपक्खमेव सन्धाय मातिकाट्ठकथायं (कङ्खा. अट्ठ. राजसिक्खापदवण्णना) ‘‘कप्पियकारकोपि निद्दिसितब्बो न भवेय्या’’ति वुत्तन्ति वेदितब्बं.
यं पनेत्थ सारत्थदीपनियं (सारत्थ. टी. २.५३७-५३९) ‘‘आगमनस्स सुद्धिया वा असुद्धिया वा विसेसप्पयोजनं न दिस्सती’’तिआदि वुत्तं, तं मातिकाट्ठकथावचनस्स अधिप्पायं असल्लक्खेत्वा वुत्तं यथावुत्तनयेन आगमनसुद्धिआदिना सप्पयोजनत्ता. यो पनेत्थ ‘‘मूलसामिकेन कप्पियवोहारवसेन, पेसितस्स दूतस्स अकप्पियवोहारवसेन च वदतोपि कप्पियकारको निद्दिसितब्बो भवेय्या’’ति अनिट्ठप्पसङ्गो वुत्तो, सो अनिट्ठप्पसङ्गो एव न होति अभिमतत्ता. तथा हि सिक्खापदे एव ‘‘पटिग्गण्हातु आयस्मा चीवरचेतापन्न’’न्ति अकप्पियवोहारेन वदतो दूतस्स कप्पियेन कम्मेन वेय्यावच्चकरो निद्दिसितब्बो वुत्तो आगमनस्स सुद्धत्ता, आगमनस्सापि असुद्धियं पन कप्पियेनापि कम्मेन वेय्यावच्चकरो न निद्दिसितब्बोति अत्थेव आगमनस्स सुद्धिअसुद्धीसु पयोजनं. कथं पन दूतवचनेन आगमनसुद्धि विञ्ञायतीति? नायं भारो. दूतेन हि अकप्पियवोहारेनेव वुत्ते एव आगमनसुद्धि गवेसितब्बा, न इतरथा, तत्थ च तस्स वचनक्कमेन पुच्छित्वा च युत्तिआदीहि च सक्का विञ्ञातुं. इधापि हि सिक्खापदे ‘‘चीवरचेतापन्नं आभत’’न्ति दूतवचनेनेव चीवरं किणित्वा दातुं पेसितभावो विञ्ञायति. यदि हि सब्बथा आगमनसुद्धि न विञ्ञायति, पटिक्खेपो एव कत्तब्बोति.
पाळियञ्च ‘‘चीवरञ्च खो मयं पटिग्गण्हामा’’तिआदि दूतवचनस्स अकप्पियत्तेपि आगमनसुद्धिया सति पटिपज्जनविधिदस्सनत्थं वुत्तं. ‘‘एसो खो…पे… न वत्तब्बो ‘तस्स देही’’’तिआदि अकप्पियवत्थुसादियनपरिमोचनत्थं वुत्तं. ‘‘सञ्ञत्तो’’तिआदि ‘‘एवं दूतेन पुन वुत्ते एव चोदेतुं वट्टति, न इतरथा’’ति दस्सनत्थं वुत्तं. ‘‘न वत्तब्बो ‘देहि मे चीवरं…पे… चेतापेहि मे चीवर’’’न्ति इदं दूतेनाभतरूपियं पटिग्गहेतुं अत्तना निद्दिट्ठकप्पियकारकत्ताव ‘‘देहि मे चीवरं…पे… चेतापेहि मे चीवर’’न्ति वदन्तो रूपियस्स पकतत्ता तेन रूपियेन परिवत्तेत्वा ‘‘देहि चेतापेही’’ति रूपियसंवोहारं समापज्जन्तो नाम होतीति तं दोसं दूरतो परिवज्जेतुं वुत्तं रूपियपटिग्गहणेन सङ्घमज्झे निस्सट्ठरूपिये विय. वुत्तञ्हि तत्थ ‘‘न वत्तब्बो इमं वा इमं वा आहरा’’ति. तस्मा न इदं विञ्ञत्तिदोसं परिवज्जेतुं वुत्तन्ति वेदितब्बं, ‘‘अत्थो मे, आवुसो, चीवरेना’’तिपि अवत्तब्बतापसङ्गतो, तेनेव दूतनिद्दिट्ठेसु रूपियसंवोहारसङ्काभावतो अञ्ञं कप्पियकारकं ठपेत्वापि आहरापेतब्बन्ति वुत्तं. तत्थापि ‘‘दूतेन ठपितरूपियेन चेतापेत्वा चीवरं आहरापेही’’ति अवत्वा केवलं ‘‘चीवरं आहरापेही’’ति एवं आहरापेतब्बन्ति अधिप्पायो गहेतब्बो. ठानं भञ्जतीति एत्थ ठानन्ति ठितिया च कारणस्स च नामं, तस्मा आसने निसीदनेन ठानम्पि कुप्पति, आगतकारणम्पि तेसं न विञ्ञायति. ठितं पन अकोपेत्वा आमिसपटिग्गहणादीसु आगतकारणमेव भञ्जति, न ठानं. तेनाह ‘‘आगतकारणं भञ्जती’’ति. केचि पन ‘‘आमिसपटिग्गहणादिना ठानम्पि भञ्जती’’ति वदन्ति, तं अट्ठकथाय न समेति.
यतस्स चीवरचेतापन्नन्तिआदि येन अत्तना वेय्यावच्चकरो निद्दिट्ठो, चीवरञ्च अनिप्फादितं, तस्स कत्तब्बविधिदस्सनं. एवं भिक्खुना वत्थुसामिकानं वुत्ते ते चोदेत्वा देन्ति, वट्टति ‘‘सामिका चोदेत्वा देन्ती’’ति अनापत्तियं वुत्तत्ता. तेन च यो सयं अचोदेत्वा उपासकादीहि परियायेन वत्वा चोदापेति, तेसु सत्तक्खत्तुम्पि चोदेत्वा चीवरं दापेन्तेसु तस्स अनापत्ति सिद्धा होति सिक्खापदस्स अनाणत्तिकत्ता.
केनचि अनिद्दिट्ठो अत्तनो मुखेनेव ब्यावटभावं वेय्यावच्चकरत्तं पत्तो मुखवेवटिको. ‘‘अविचारेतुकामताया’’ति इमिना विज्जमानम्पि दातुं अनिच्छन्ता अरियापि वञ्चनाधिप्पायं विना वोहारतो नत्थीति वदन्तीति दस्सेति. भेसज्जक्खन्धके मेण्डकसेट्ठिवत्थुम्हि (महाव. २९९) वुत्तं ‘‘सन्ति, भिक्खवे’’तिआदिवचनमेव (महाव. २९९) मेण्डकसिक्खापदं नाम. कप्पियकारकानं हत्थेति दूतेन निद्दिट्ठकप्पियकारके सन्धाय वुत्तं, न पन भिक्खुना निद्दिट्ठे, अनिद्दिट्ठे वाति. तेनाह ‘‘एत्थ च चोदनाय पमाणं नत्थी’’तिआदि.
सयं आहरित्वा ददन्तेसूति सम्बन्धो. ‘‘पिण्डपातादीनं अत्थाया’’ति इमिना चीवरत्थायेव न होतीति दस्सेति. ‘‘एसेव नयो’’ति इमिना वत्थुसामिना निद्दिट्ठकप्पियकारकभेदेसुपि पिण्डपातादीनम्पि अत्थाय दिन्ने च ठानचोदनादि सब्बं हेट्ठा वुत्तनयेनेव कातब्बन्ति दस्सेति.
‘‘सङ्घं वा…पे… अनामसित्वा’’ति वुत्तत्ता ‘‘सङ्घस्स विहारत्थाय देमा’’तिआदिना आमसित्वा वदन्तेसु पटिक्खिपितब्बमेव. ‘‘सङ्घो सम्पटिच्छती’’ति इदं उक्कट्ठवसेन वुत्तं, गणादीसुपि सङ्घस्सत्थाय सम्पटिच्छन्तेसुपि पटिग्गहणेपि परिभोगेपि दुक्कटमेव. सारत्थदीपनियं ‘‘पटिग्गहणे पाचित्तिय’’न्ति (सारत्थ. टी. २.५३७-५३९) वुत्तं, तं न युत्तं सङ्घचेतियादीनं अत्थाय दुक्कटस्स वुत्तत्ता. चोदेतीति तस्स दोसाभावं ञत्वापि कोधेन वा लोभेन वा भण्डदेय्यन्ति चोदेति. सो एव हि मुसावादादिपच्चया पाचित्तियदुक्कटादिआपत्तीहि सापत्तिको होति, गीवातिसञ्ञाय पन वत्वा निद्दोसभावं ञत्वा विरमन्तस्स नत्थि आपत्ति.
तळाकं खेत्ते पविट्ठत्ता ‘‘न सम्पटिच्छितब्ब’’न्ति वुत्तं. चत्तारो पच्चये सङ्घो परिभुञ्जतूति देति, वट्टतीति एत्थ ‘‘भिक्खुसङ्घस्स चतुपच्चयपरिभोगत्थाय तळाकं दम्मी’’ति वा ‘‘भिक्खुसङ्घो चत्तारो पच्चये परिभुञ्जितुं तळाकं दम्मी’’ति वा ‘‘इतो तळाकतो उप्पन्ने चत्तारो पच्चये दम्मी’’ति वा वत्तुम्पि वट्टति, इदञ्च सङ्घस्स परिभोगत्थाय दिय्यमानञ्ञेव सन्धाय वुत्तं, पुग्गलस्स पन एवम्पि दिन्नं तळाकखेत्तादि न वट्टति. सुद्धचित्तस्स पन उदकपरिभोगत्थं कूपपोक्खरणीआदयो वट्टन्ति. ‘‘सङ्घस्स तळाकं अत्थि, तं कथ’’न्ति हि आदिना सब्बत्थ सङ्घवसेनेव वुत्तं. हत्थेति वसे.
‘‘ठपेथाति वुत्ते’’ति इदं सामीचिवसेन वुत्तं, अवुत्तेपि ठपेन्तस्स दोसो नत्थि. तेनाह ‘‘उदकं वारेतुं लब्भती’’ति. सस्सकालेपि तासेत्वा मुञ्चितुं वट्टति, अमुञ्चतो पन भण्डदेय्यं. पुन देतीति अच्छिन्दित्वा पुन देति, एवम्पि वट्टतीति सम्बन्धो. इमिना ‘‘येन केनचि इस्सरेन ‘परिच्चत्तमिदं भिक्खूहि, अस्सामिक’न्तिसञ्ञाय अत्तना गहेत्वा दिन्नं वट्टती’’ति दस्सेति. कप्पियवोहारेपि विनिच्छयं वक्खामाति पाठसेसो.
उदकवसेनाति उदकपरिभोगत्थं. ‘‘सुद्धचित्तान’’न्ति इदं सहत्थेन च अकप्पियवोहारेन च करोन्ते सन्धाय वुत्तं. सस्ससम्पादनत्थन्ति एवं असुद्धचित्तानम्पि पन सयं अकत्वा कप्पियवोहारेन आणापेतुं वट्टति एव. ‘‘कप्पियकारकं ठपेतुं न वट्टती’’ति इदं सहत्थादिना कततळाकत्ता ‘‘असारुप्प’’न्ति वुत्तं, ठपेन्तस्स, पन तं पच्चयं परिभुञ्जन्तस्सपि वा सङ्घस्स आपत्ति न विञ्ञायति, अट्ठकथापमाणेन वा एत्थ आपत्ति गहेतब्बा. लज्जिभिक्खुनाति लज्जिनापि, पगेव अलज्जिना मत्तिकुद्धरणादीसु कारापितेसूति अधिप्पायो. नवसस्सेति अकतपुब्बे केदारे. ‘‘कहापणे’’ति इमिना धञ्ञुट्ठापने तस्सेव अकप्पियन्ति दस्सेति, धञ्ञुट्ठापने चस्स पयोगेपि दुक्कटमेव, न कहापणुट्ठापने विय.
‘‘कसथ वपथा’’ति वचने सब्बेसम्पि अकप्पियं सियाति आह ‘‘अवत्वा’’ति. एत्तको नाम भागोति एत्थ एत्तको कहापणोति इदम्पि सन्धाय वदति. तथा वुत्तेपि हि तदा कहापणानं अविज्जमानत्ता आयतिं उप्पन्नं अञ्ञेसं वट्टति एव. तेनाह ‘‘तस्सेव तं अकप्पिय’’न्ति. तस्स पन सब्बपयोगेसु, परिभोगेसुपि दुक्कटं. केचि पन ‘‘धञ्ञपरिभोगे एव आपत्ति, न पुब्बपयोगे’’ति वदन्ति, तं न युत्तं, येन मिननरक्खणादिपयोगेन पच्छा धञ्ञपरिभोगे आपत्ति होति, तस्स पयोगस्स करणे अनापत्तिया अयुत्तत्ता. परियायकथाय पन सब्बत्थ अनापत्ति. तेनेव ‘‘एत्तकेहि वीहीहि इदञ्चिदञ्च आहरथा’’ति नियमवचने अकप्पियं वुत्तं, कहापणविचारणेपि एसेव नयो. वत्थु च एवरूपं नाम संविज्जति, कप्पियकारको नत्थीति वत्तब्बन्तिआदिवचनञ्चेत्थ साधकं.
वनं दम्मि…पे… वट्टतीति एत्थ निवासट्ठानत्ता पुग्गलस्सापि सुद्धचित्तेन गहेतुं वट्टति. सीमं देमाति विहारसीमादिसाधारणवचनेन वुत्तत्ता ‘‘वट्टती’’ति वुत्तं.
‘‘वेय्यावच्चकर’’न्तिआदिना वुत्तेपि पुग्गलस्सपि दासं गहेतुं वट्टति ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, आरामिक’’न्ति (पारा. ६१९; महाव. २७०) विसेसेत्वा अनुञ्ञातत्ता, तञ्च खो पिलिन्दवच्छेन गहितपरिभुत्तक्कमेन, न गहट्ठानं दासपरिभोगक्कमेन. खेत्तादयो पन सब्बे सङ्घस्सेव वट्टन्ति पाळियं पुग्गलिकवसेन गहेतुं अननुञ्ञातत्ताति दट्ठब्बं. विहारस्स देमाति सङ्घिकविहारं सन्धाय वुत्तं, ‘‘खेत्तवत्थुपटिग्गहणा पटिविरतो होती’’तिआदिना (दी. नि. १.१०, १९४) सुत्तन्तेसु आगतपटिक्खेपो भगवता आपत्तियापि हेतुभावेन कतोति भगवतो अधिप्पायं जानन्तेहि सङ्गीतिमहाथेरेहि खेत्तपटिग्गहणादिनिस्सितो अयं सब्बोपि पाळिमुत्तविनिच्छयो वुत्तोति गहेतब्बो. कप्पियकारकस्स निद्दिट्ठभावो, दूतेन अप्पितता, ततुत्तरि वायामो, तेन पटिलाभोति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि.
राजसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
निट्ठितो चीवरवग्गो पठमो.