सोळसमहावारवण्णना
पञ्ञत्तिवारवण्णना
१-२. सीलसमाधिपञ्ञाविमुत्तिविमुत्तिञाणदस्सनसङ्खातस्स धम्मक्खन्धसरीरस्स सासनेति अत्थो. परिवारोति सङ्गहं यो समारुळ्हो, तस्स परिवारस्स. विनयभूता पञ्ञत्ति विनयपञ्ञत्ति. ‘‘पञ्ञत्तिकालं जानता’’ति दुकनयवसेन वत्वा पुन सुत्तन्तनयेन वत्तुं ‘‘अपिच पुब्बेनिवासादीही’’ति वुत्तं. तत्थ पस्सनं नाम दस्सनत्ता दिब्बचक्खुना योजितं पटिवेधञाणदस्सनं. देसनापञ्ञाय पस्सताति आसयानुसयादिके. पुच्छायाति सत्तमी. पुनपि एत्थाति पुच्छाविस्सज्जने. मिच्छादिट्ठीति नत्थिकदिट्ठि अन्तग्गाहिकदिट्ठि. ‘‘आजीवहेतु पञ्ञत्तानी’’ति वचनतो इमानि छ सिक्खापदानि ठपेत्वा सेसा आचारविपत्ति नामाति वेदितब्बं. कायेन पन आपत्तिं आपज्जतीति एत्थ ‘‘पुब्बभागे सेवनचित्तमङ्गं कत्वा कायद्वारसङ्खातं विञ्ञत्तिं जनयित्वा पवत्तचित्तुप्पादसङ्खातं आपत्तिं आपज्जति, किञ्चापि चित्तेन समुट्ठापिता विञ्ञत्ति, तथापि चित्तेन अधिप्पेतस्स अत्थस्स विञ्ञत्तिया साधितत्ता ‘कायद्वारेन आपज्जती’ति वुत्त’’न्ति इममत्थं सन्धाय वुत्तं, न भण्डनादित्तयवूपसमं. आपाणकोटिकन्ति जीवितपरियन्तं कत्वा. पोराणकेहि महाथेरेहीति सीहळदीपे महाथेरेहि पोत्थकं आरोपितकाले ठपिताति अत्थो. ‘‘चतुत्थसङ्गीतिसदिसा पोत्थकारुळ्हसङ्गीति अहोसी’’ति वुत्तं.
महाविभङ्गे पञ्ञत्तिवारवण्णना निट्ठिता.
कतापत्तिवारादिवण्णना
१६६. कतापत्तिवारे ‘‘सङ्घिकं मञ्चं वा’’तिआदि अज्झोकासत्ता विहारब्भन्तरेपि आपज्जनतो लेड्डुपातातिक्कमवसेन वुत्तं. दुतिये सेय्यं सन्थरित्वाति अब्भन्तरे सन्थरितभावतो विहारतो बहिगमनेपि तंदिवसानागमे आपज्जनतो ‘‘परिक्खेपं अतिक्कामेती’’ति वुत्तं.
१७१. सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेन्तो चतस्सो आपत्तियोति एत्थ किञ्चापि तस्मिं सिक्खापदे तिरच्छानगतपाणोव अधिप्पेतो, अथ खो पाणोति वोहारसामञ्ञतो अत्थुद्धारवसेन ‘‘चतस्सो’’ति वुत्तं. एस नयो अञ्ञेसुपि एवरूपेसु ठानेसु.
१७३. विकाले गामप्पवेसने ‘‘पठमं पादं परिक्खेपं अतिक्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्सा’ति वुत्तत्ता उपचारे नापज्जति, परिक्खेपं अतिक्कमित्वाव आपज्जतीति सिद्धमेवा’’ति वदन्ति.
१९३. पच्चयवारे पुरिमवारतो विसेसो अत्थियेव, ‘‘मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो कति आपत्तियो आपज्जती’’ति वुत्ते जतुमट्ठकस्सोकासो न जातो, इध पन ‘‘मेथुनं धम्मं पटिसेवनपच्चया’’ति वुत्ते पुग्गलनिद्देसाभावा जतुमट्ठकञ्च पविट्ठं, एवं विसेसो अत्थि. तथा एवरूपेसु ठानेसु.
महाविभङ्गे च भिक्खुनिविभङ्गे सोळसमहावारवण्णना निट्ठिता.