३. उदायिवग्गो
१-२. बोधायसुत्तादिवण्णना
२०२-२०३. कित्तकेन नु खो कारणेन बुज्झनकअङ्गा नाम वुच्चन्ति बुज्झनकस्स पुग्गलस्स अङ्गाति वत्तब्बतं लभन्ति. मिस्सकबोज्झङ्गा कथिता सहविपस्सना मग्गबोज्झङ्गा कथिताति कत्वा. धम्मपरिच्छेदो कथितो गणनामत्तेन परिच्छिन्दित्वा वुत्तत्ता न भूमन्तरपरिच्छेदो, विपस्सनादिपरिच्छेदो वा.
३-५. ठानियसुत्तादिवण्णना
२०४-२०६. कामरागेन गधितब्बट्ठानभूता कामरागट्ठानियाति आह ‘‘आरम्मणधम्मान’’न्ति. ‘‘मनसिकारबहुलीकारा’’ति वुत्तत्ता ‘‘आरम्मणेनेव कथित’’न्ति वुत्तं. वुत्तपरिच्छेदोति एतेन न केवलं आरम्मणवसेनेव, अथ खो उपनिस्सयवसेनपेत्थ अत्थो लब्भतीति दस्सेति. पठमवग्गस्स हि दुतिये सुत्ते उपनिस्सयवसेनेव अत्थो दस्सितो. मिस्सकबोज्झङ्गा कथिता अविभागेनेव कथितत्ता. अपरिहानियेति तीहि सिक्खाहि अपरिहानावहे.
६-७. तण्हक्खयसुत्तादिवण्णना
२०७-२०८. ‘‘सो मं पुच्छिस्सती’’ति अधिप्पायेन भगवता ओसापितदेसनं. पत्थटत्ता भावनापारिपूरिया वित्थारितं गतत्ता. महन्तभावन्ति भावनावसेनेव महत्तं गतत्ता. ततो एव वड्ढिप्पमाणा. नीवरणविगमे सम्भवतो पच्चयतो ब्यापादो विगतो होतीति आह – ‘‘नीवरणानं दूरीभावेन ब्यापादविरहितत्ता’’ति. तण्हामूलकन्ति तण्हापच्चयं. यञ्हि तण्हासहगतं असहगतम्पि तण्हं उपनिस्साय निप्फन्नं, सब्बं तं तण्हामूलकं. पहीयति अनुप्पादप्पहानेन. तण्हादीनंयेव खया, न तेसं सङ्खारानं खया. एतेहि तण्हक्खयादिपदेहि.
८. निब्बेधभागियसुत्तवण्णना
२०९. निब्बिज्झन्तीति निब्बेधा, निब्बिज्झनधम्मा धम्मविनयादयो, तप्परियापन्नताय निब्बेधभागे गतो निब्बेधभागियो, तं निब्बेधभागियं. तेनाह ‘‘निब्बिज्झनकोट्ठासिय’’न्ति. भावेत्वा ठितेन चित्तेन. विपस्सनामग्गम्पि गहेत्वा ‘‘मग्गबोज्झङ्गा मिस्सका’’ति वुत्ता. तेहीति बोज्झङ्गेहि भावितं चित्तं. ते वा बोज्झङ्गे भावेत्वा ठितं चित्तं नाम फलचित्तं, तस्मा निब्बत्तितलोकुत्तरमेव. तम्पीति फलचित्तम्पि मग्गानन्तरताय मग्गनिस्सितं कत्वा मिस्सकमेव कथेतुं वट्टति ‘‘बोधाय संवत्तन्ती’’ति वुत्तत्ता.
९. एकधम्मसुत्तवण्णना
२१०. संयोजनसङ्खाता विनिबन्धाति कामरागादिसंयोजनसञ्ञिता बन्धना. परिनिट्ठपेत्वा गहणाति गिलित्वा विय परिनिट्ठपेत्वा गहणाकारा.
१०. उदायिसुत्तवण्णना
२११. बहुकतं वुच्चति बहुकारो बहुमानो, नत्थि एतस्स बहुकतन्ति अबहुकतो, अकतबहुमानो. धम्मो उप्पज्जमानो उक्कुज्जन्तो विय निरुज्झमानो अवकुज्जन्तो विय होतीति वुत्तं ‘‘उक्कुज्जं वुच्चति उदयो, अवकुज्जं वयो’’ति. परिवत्तेन्तोति अनिच्चातिपि दुक्खातिपि अनत्तातिपि. ‘‘एसो हि ते उदायि मग्गो पटिलद्धो, यो ते…पे… तथत्ताय उपनेस्सती’’ति परियोसाने भगवतो वचनञ्चेत्थ साधकं दट्ठब्बं. तेन तेनाकारेन विहरन्तन्ति येन सम्मसनाकारेन विपस्सनाविहारेन विहरन्तं. तथाभावायाति खीणासवभावपच्चवेक्खणाय. तेनाह – ‘‘खीणा जातीति…पे… तं दस्सेन्तो एवमाहा’’ति.
उदायिवग्गवण्णना निट्ठिता.