१. पठमवग्गो

१. तिणकट्ठसुत्तवण्णना

१२४. उपसग्गो समासविसये ससाधनं किरियं दस्सेतीति वुत्तं ‘‘ञाणेन अनुगन्त्वापी’’ति. वस्ससतं वस्ससहस्सन्ति निदस्सनमत्तमेतं, ततो भिय्योपि अनुगन्त्वा अनमतग्गो एव संसारो. अग्ग-सद्दो इध मरियादवचनो, अनुद्देसिकञ्चेतं वचनन्ति आह ‘‘अपरिच्छिन्नपुब्बापरकोटिको’’ति. अञ्ञथा अन्तिमभविकपरिच्छिन्नकतविमुत्तिपरिपाचनीयधम्मादीनं वसेन अपरिच्छिन्नपुब्बापरकोटि न सक्का वत्तुं. संसरणं संसारो. पच्छिमापि न पञ्ञायति अन्धबालानं वसेनाति अधिप्पायो. तेनाह भगवा ‘‘दीघो बालान संसारो’’ति (ध. प. ६०). वेमज्झेयेव पन सत्ता संसरन्ति पुब्बापरकोटीनं अलब्भनीयत्ता. अत्थो परित्तो होति यथाभूतावबोधाभावतो. बुद्धसमयेति सासनेति अत्थो. अत्थो महा यथाभूतावबोधिसम्भवतो, अत्थस्स विपुलताय तंसदिसा उपमा नत्थीति परित्तंयेव उपमं आहरन्तीति अधिप्पायो. इदानि वुत्तमेवत्थं ‘‘पाळियं ही’’तिआदिना समत्थेति. मातु मातरोति मातु मातामहियो. तस्सेवाति दुक्खस्सेव. तिब्बन्ति दुक्खपरियायोति.

तिणकट्ठसुत्तवण्णना निट्ठिता.

२. पथवीसुत्तवण्णना

१२५. महापथविन्ति अविसेसेन अनवसेसपरियादायिनीति आह ‘‘चक्कवाळपरियन्त’’न्ति. परिकप्पवचनञ्चेतं.

पथवीसुत्तवण्णना निट्ठिता.

३. अस्सुसुत्तवण्णना

१२६. कन्दनं ससद्दं, रोदनं पन केवलमेवाति आह ‘‘कन्दन्तानन्ति ससद्दं रुदमानान’’न्ति. पवत्तन्ति सन्दनवसेन पवत्तं. ‘‘सिनेरुरस्मीहि परिच्छिन्नेसू’’ति सङ्खेपेन वुत्तमत्थं विवरन्तो ‘‘सिनेरुस्सा’’तिआदिमाह. मणिमयन्ति इन्दनीलमणिमयं. सिनेरुस्स पुब्बदक्खिणकोणसमपदेसा ‘‘पुब्बदक्खिणपस्सा’’ति अधिप्पेता. तेहि निक्खन्तरजतरस्मियो इन्दनीलरस्मियो च एकतो हुत्वा. तासं रस्मीनं अन्तरेसूति तासं चतूहि कोणेहि निक्खन्तरस्मीनं चतूसु अन्तरेसु. चत्तारोति दक्खिणादिभेदा चत्तारो महासमुद्दा होन्ति. विअसनन्ति विसेसेन खेपनं. किं पन तन्ति आह ‘‘विनासोति अत्थो’’ति.

अस्सुसुत्तवण्णना निट्ठिता.

४. खीरसुत्तवण्णना

१२७. मातुथञ्ञन्ति पीतं मातुया थनतो निब्बत्तखीरं बहुतरन्ति वेदितब्बं.

खीरसुत्तवण्णना निट्ठिता.

५. पब्बतसुत्तवण्णना

१२८. ‘‘अनमतग्गस्स संसारस्स दीघतमत्ता न सुकरं नसुकर’’न्ति अट्ठकथापाठो. कथं नच्छिन्दतीति कथं न परियोसापेति, कायचिपि गहणतायाति अधिप्पायो. तयो कप्पासंसूति तयो एककप्पासंसू. येहि नं फुट्ठं, ततोपि सुखुमतरं सासपमत्तं खीयेय्य पब्बतं सब्बभागेहि अतिचिरवेलं परिमज्जन्ते.

पब्बतसुत्तवण्णना निट्ठिता.

६. सासपसुत्तवण्णना

१२९. नगरन्ति नगरसङ्खेपेन पाकारेन परिक्खित्ततं सन्धाय वुत्तं. अन्तो पन सब्बसो विचित्तसासपेहि एव पुण्णं, एवं चुण्णिकाबद्धं. तेनाह ‘‘न पन…पे… दट्ठब्ब’’न्ति.

सासपसुत्तवण्णना निट्ठिता.

७. सावकसुत्तवण्णना

१३०. तस्स ठितट्ठानतोति भिक्खुनो अनुस्सरित्वा ठितट्ठानतो, तेन अनुस्सरितस्स सतसहस्सकप्पस्स अनन्तरकप्पतो पट्ठायाति अत्थो. एवन्ति वुत्तप्पकारेन. चत्तारोपि भिक्खू अभिञ्ञालाभिनो. चत्तारि कप्पसतसहस्सानि दिवसे दिवसे अनुस्सरेय्युन्ति परिकप्पनवसेन वदन्ति.

सावकसुत्तवण्णना निट्ठिता.

८. गङ्गासुत्तवण्णना

१३१. एतस्मिं अन्तरेति एतस्मिं पभवसमुद्दपदेसपरिच्छिन्ने आयामतो पञ्चयोजनसतिके अतिरेकयोजनसतिके वा ठाने.

गङ्गासुत्तवण्णना निट्ठिता.

९. दण्डसुत्तवण्णना

१३२. नवमे खित्तोति पुनप्पुनं खित्तो. एकवारञ्हि खित्तो मूलादीसु एकेनेव निपतेय्य. तथा सति अधिप्पेतो पातस्स अनियमो न निदस्सितो सिया. तत्थ च धम्मं सुणन्ता भिक्खू मनुस्सलोके, ते सन्धाय ‘‘अस्मा लोका’’ति आह, तदञ्ञं सन्धाय ‘‘परलोक’’न्ति. तस्स तस्स वा पुग्गलस्स यथाधिप्पेतो अयं लोको, तदञ्ञो परलोको.

दण्डसुत्तवण्णना निट्ठिता.

१०. पुग्गलसुत्तवण्णना

१३३. समट्ठिकालोति समेन आकारेन लद्धब्बअट्ठिकालो. गिरिपरिक्खेपेति पञ्चहि गिरीहि परिक्खित्तत्ता ‘‘गिरिपरिक्खेपो’’ति लद्धनामे राजगहे.

पुग्गलसुत्तवण्णना निट्ठिता.

पठमवग्गवण्णना निट्ठिता.