समुट्ठानसीसो

पठमपाराजिकसमुट्ठानवण्णना

२५८. किमत्थं ‘‘मेथुनं सुक्कसंसग्गो’’तिआदिवचनं वुत्तन्ति आह ‘‘इदानी’’तिआदि. तत्थ तत्थाति ‘‘मेथुनं सुक्कसंसग्गो’’तिआदिवचने. समुट्ठानसीसन्ति समुट्ठानानं, समुट्ठानेसु वा सीसं. सेसानीति पठमपाराजिकतो सेसानि पञ्चसत्तति सिक्खापदानि. तेनाति पठमपाराजिकेन. ‘‘सुक्कसंसग्गो’’तिआदिवचनं संवण्णेन्तो आह ‘‘तत्था’’तिआदि. तत्थ तत्थाति ‘‘सुक्कसंसग्गो’’तिआदिवचने.

खुद्दकवण्णनावसानेति खुद्दकट्ठकथाय अवसाने.

लिङ्गविपरियायोति लिङ्गविपल्लासो. कायमानसिका कताति एत्थ कायमानसेसु पवत्ता कायमानसिकाति वुत्ते समुट्ठानाति आह ‘‘कायचित्तसमुट्ठाना कता’’ति.

दुतियपाराजिकसमुट्ठानवण्णना

२५९. इदं समुट्ठानं एकं समुट्ठानसीसन्ति सम्बन्धो. ‘‘अदिन्नादान’’न्ति इमिना अदिन्नन्ति एत्थ समुदायनामे एकदेसवोहारोति दस्सेति. सेसानीति दुतियपाराजिकतो सेसानि एकूनसत्तति सिक्खापदानि. तेनाति दुतियपाराजिकेन. तत्थाति ‘‘विग्गहुत्तरी’’तिआदिवचने. विग्गहुत्तरीतिआदिपदानं ब्यञ्जने आदरमकत्वा अत्थमेव दस्सेतुं वुत्तं ‘‘मनुस्सविग्गहउत्तरिमनुस्सधम्मसिक्खापदानी’’ति. अनियता दुतियिकाति आपत्तिं अपेक्खित्वा पाळियं इत्थिलिङ्गवसेन वुत्तं, अट्ठकथायं पन सिक्खापदं अपेक्खित्वा नपुंसकलिङ्गवसेन दुतियन्ति वुत्तं.

समुट्ठाना तिका कताति एत्थ ‘‘तिकसमुट्ठाना’’ति वत्तब्बे पदविपरियायवसेन ककारस्स दीघवसेन समुट्ठाना तिकाति वुत्तन्ति दस्सेन्तो आह ‘‘तिकसमुट्ठाना कता’’ति.

सञ्चरित्तसमुट्ठानवण्णना

२६०. ‘‘सञ्चरी’’ति इदं ताव सञ्चरित्तं नाम एकसमुट्ठानसीसं, सेसानि तेन सदिसानि.

विभङ्गे आगतेन ‘‘रिञ्चन्ती’’ति (पारा. ५७६) पदेन एळकलोमधोवापनसिक्खापदं उपलक्खित्वा वुत्तन्ति आह ‘‘विभङ्गे रिञ्चन्ति उद्देसन्ति आगत’’न्ति.

‘‘याव द्वारकोसा अग्गळट्ठपनाय’’ इति (पाचि. १३५-१३६) च ‘‘अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं ददेय्य’’इति (पाचि. १६९) च ‘‘चीवरं सिब्बेय्य’’इति (पाचि. १७६-१७७) च वुत्तसिक्खापदत्तयन्ति योजना.

‘‘समणचीवरेन चा’’ति एवं वचनं वुत्तन्ति सम्बन्धो. ‘‘समणचीवरं ददेय्या’’ति इदं (पाचि. ९१७) वचनं सन्धायाति सम्बन्धो.

समनुभासनासमुट्ठानवण्णना

२६१. भेदन्ति इदं समनुभासनं नाम एकं समुट्ठानसीसं, सेसानि तेन सदिसानि.

कथिनसमुट्ठानवण्णना

२६२. उब्भतन्ति इदं कथिनसमुट्ठानं नाम एकं समुट्ठानसीसं, सेसानि तेन सदिसानि.

आवसथेन सद्धिन्ति आवसथसद्देन सद्धिं.

एळकलोमसमुट्ठानवण्णना

२६३. ‘‘एळकलोमा’’ति इदं एळकलोमसमुट्ठानं नाम एकं समुट्ठानसीसं. इतोति यथावुत्ततो. पाळिन्ति मातिकापाळिं. विरज्झित्वाति पुब्बापरतो विराधेत्वा. यथाति येनाकारेन. पनसद्दो अनुग्गहत्थो. किञ्चापि लिखन्ति, पन तथापीति योजना. एवन्ति तथाकारेन. अत्थानुक्कमोति अत्थस्स अनुक्कमो.

‘‘अभिक्खुकावा सेन चा’’ति एतं वचनं वुत्तन्ति सम्बन्धो. ‘‘अभिक्खुके आवासे वस्सं वसेय्या’’ति (पाचि. १०४७) इदं वचनं सन्धायाति सम्बन्धो. ‘‘भिक्खुनी’’तिआदिना वुत्तानीति सम्बन्धो. आदिसद्देन ‘‘सिक्खमाना च सामणेरी गिहिनिया’’ति पाठं सङ्गण्हाति.

पदसोधम्मसमुट्ठानवण्णना

२६४. पदन्ति इदं पदसोधम्मसमुट्ठानं नाम एकं समुट्ठानसीसं, सेसानि तेन सदिसानि. ‘‘तथा अत्थङ्गतेन चा’’ति एतं वचनं वुत्तन्ति सम्बन्धो. ‘‘अत्थङ्गते सूरिये ओवदेय्या’’ति (पाचि. १५४-१५५) इदं वचनं सन्धायाति सम्बन्धो. अनोकासो च…पे… सन्धाय वुत्तन्ति (पाचि. १२१९-१२२१) एत्थापि एसेव नयो.

अद्धानसमुट्ठानवण्णना

२६५. अद्धानन्ति इदं अद्धानसमुट्ठानं नाम एकं समुट्ठानसीसं, सेसानि तेन सदिसानि.

थेय्यसत्थसमुट्ठानवण्णना

२६६. थेय्यसत्थन्ति इदं थेय्यसत्थसमुट्ठानं नाम एकं समुट्ठानसीसं, सेसानि तेन सदिसानि. ‘‘ब्यूहेन सत्तमा’’ति इदं वचनं वुत्तन्ति योजना. तदनन्तरमेवाति तस्स सिक्खापदस्स अनन्तरमेव, ‘‘आगत’’इति सम्बन्धो.

धम्मदेसनासमुट्ठानवण्णना

२६७. धम्मदेसनासमुट्ठाने समुट्ठानसीसं नत्थि, सब्बानि एकदस सिक्खापदानि सम्पिण्डेत्वा धम्मदेसनासमुट्ठानानीति वुत्तानि. एवन्तिआदि निगमनं. तेसन्ति तेसं सिक्खापदानं. सम्भिन्नसमुट्ठानन्ति संसग्गसमुट्ठानं. तिविधन्ति भूतारोचनचोरिवुट्ठापनअननुञ्ञातसमुट्ठानवसेन तिप्पकारं. तन्ति नियतसमुट्ठानं, होतीति सम्बन्धो. पुन तन्ति नियतसमुट्ठानं, दस्सेतुन्ति सम्बन्धो. पुन तन्ति वचनं. नेत्तिधम्मानुलोमिकन्ति एत्थ कायवाचं नेति विनेतीति नेत्ति, कायवाचं नेति विनेति एत्थ, एतायाति वा नेत्ति. धम्मोति पाळि. सा हि यस्मा अत्थं धारेति, तस्मा धम्मोति वुच्चति. नेत्तियेव धम्मो नेत्तिधम्मो, तस्स अनुलोमिकं नेत्तिधम्मानुलोमिकं. तेन वुत्तं ‘‘विनयपाळिधम्मस्स अनुलोम’’न्ति.

इति समुट्ठानसीसवण्णनाय योजना समत्ता.