चोदनाकण्डं
अनुविज्जककिच्चवण्णना
३६०-१. इदानि आरद्धन्ति सम्बन्धो. एको भिक्खु एकेन मातुगामेनाति योजना. सोति पस्सन्तो भिक्खु. तन्ति निक्खमन्तं पविसन्तं वा भिक्खुं. इतरोति चुदितको. तस्साति चोदकस्स. न उपेतीति न उपगच्छति. न पटिजानातीति न पटिस्सवं करोति. एत्थाति मातुगामेन निक्खमन्तपविसन्तट्ठाने. यन्ति कम्मं. तेनाति चोदकेन. तस्साति चोदकस्स वचनेनाति सम्बन्धो. इतरोति चुदितको. असुद्धपरिसङ्कितोति असुद्धाय अट्ठाने उप्पन्नाय परिसङ्काय परिसङ्कितो. तदत्थं दस्सेति ‘‘अमूलकपरिसङ्कितो’’ति इमिना. तस्स पुग्गलस्साति चुदितकस्स पटिञ्ञायाति सम्बन्धो. सब्बत्थाति सब्बेसु अनुविज्जककिच्चेसु.
इति अनुविज्जककिच्चवण्णनाय योजना समत्ता.
चोदकपुच्छाविस्सज्जना
३६२-३. सच्चे च अकुप्पे चाति पधानं सम्बन्धट्ठानं दस्सेन्तो आह ‘‘पतिट्ठातब्ब’’न्ति. ‘‘य’’न्तिआदिना सच्चे पतिट्ठातब्बभावं दस्सेति. यन्ति कम्मं. ‘‘न चा’’तिआदिना अकुप्पे पतिट्ठातब्बभावं दस्सेति. ओतिण्णञ्चाति विनिच्छयं ओतिण्णञ्च. ‘‘वचन’’न्ति इमिना ओतिण्णानोतिण्णसरूपं दस्सेति. तत्राति पुरिमवचनापेक्खं. ‘‘ओतिण्णानोतिण्णं जानितब्ब’’न्ति वचनेति हि अत्थो. चोदकस्स पमाणन्ति ‘‘धम्मो’’ति वा ‘‘अधम्मो’’ति वा ‘‘बालो’’ति वा ‘‘पण्डितो’’ति वा चोदकस्स पमाणं. चुदितकस्स पमाणन्ति धम्मचुदितको नु खो, नोति चुदितकस्स पमाणं. अनुविज्जकस्स पमाणन्ति सक्का नु खो विनिच्छितुं, नोति अनुविज्जकस्स पमाणं. अनुविज्जको वत्तब्बोति सम्बन्धो. येन धम्मेनातिआदीसु धम्मादीनं सरूपं दस्सेन्तो आह ‘‘धम्मोति भूतं वत्थू’’तिआदि. एतेन धम्मेन च एतेन विनयेन च एतेन सत्थुसासनेन चाति योजना. तस्मा अनुविज्जकेन वूपसमेतब्बन्ति सम्बन्धो. एत्थाति अनुविज्जकस्स पटिपज्जितब्बट्ठाने.
अवञ्ञन्ति अवजाननं. इमेति थेरा. ‘‘खतत्ता’’ति इमिना अत्तनाव अत्ता खञ्ञतीति खतोति वचनत्थं दस्सेति. उपहनियन्तीति उपहतानि, उपहतानि इन्द्रियानि अनेनाति उपहतिन्द्रियो. ‘‘पञ्ञाय अभावतो’’ति इमिना दुम्मेधोति एत्थ दुसद्दो अभावत्थो, मेधासद्दो पञ्ञापरियायोति दस्सेति. नत्थि मेधा एतस्साति दुम्मेधोति निब्बचनं कातब्बं. खतो…पे… दुम्मेधो सो अनुविज्जको उपगच्छतीति योजना. तस्माति यस्मा उपगच्छति, तस्मा वुत्तन्ति सम्बन्धो. तस्साति पाठस्स, गाथाय वा. वित्थारं दस्सेन्तो आह ‘‘चुदितकचोदकेसु ही’’तिआदि. उभोपेतेति उभोपि एते आमिसपुग्गलनिस्सये. धम्मोति सासनधम्मो. इतीति अयमत्थो.
उपकण्णकं जप्पतीति एत्थ कण्णस्स समीपं उपकण्णं, तदेव उपकण्णकन्ति दस्सेन्तो आह ‘‘एवं कथेही’’तिआदि. ‘‘कण्णमूले’’ति इमिना उपकण्णकन्ति एत्थ उपसद्दस्स समीपत्थं दस्सेति. मन्तेतीति कथेति. इमिना जप्पधातुया कथनत्थं दस्सेति. जिम्हं पेक्खतीति एत्थ जिम्हसद्दो कुटिलवाचको, कुटिलं नाम अत्थतो इध दोसोति आह ‘‘दोसमेवा’’ति.
कथानुसन्धीति चुदितकअनुविज्जकानं कथाय अनुसन्धि. विनिच्छयानुसन्धीति अनुविज्जकेन कतस्स आपत्तानापत्तिविनिच्छयस्स अनुसन्धि. सब्बत्थाति चोदनाकण्डे.
इति चोदनाकण्डवण्णनाय योजना समत्ता.