२. परिवासकथा

१०२. तस्साति पटिच्छन्नमानत्तस्स. समोधानेत्वाति इधेव परिवासकथायं समोधानेत्वा. इधेव परिवासकथायं दस्सयिस्सामाति योजना. इधेवसद्दो हि पुब्बापरापेक्खो.

इध अधिप्पेतं परिवासं वित्थारेत्वा दस्सेन्तो आह ‘‘अयं ही’’तिआदि. इध अधिप्पेतो परिवासो नाम तिविधो होतीति योजना. तत्थाति तिविधेसु परिवासेसु. ‘‘यथापटिच्छन्नाय आपत्तिया’’ति वचनं वित्थारेन्तो आह ‘‘कस्सचि ही’’तिआदि. यथा उदायित्थेरस्स एकाहपटिच्छन्ना अयं आपत्ति होति, तथा कस्सचि एकाहपटिच्छन्ना आपत्ति होतीति योजना. यथा च परतो आगता उदायित्थेरस्सेव आपत्ति होति, तथा कस्सचि द्विहादिपटिच्छन्ना आपत्ति होतीति योजना. इमिना वुत्तनयानुसारेन परतोपि नयो नेतब्बो. तस्माति यस्मा एकाहादिपटिच्छन्ना एकादिआपत्ति होति, तस्मा जानितब्बोति योजना.

पटिच्छन्नभावं वित्थारेन्तो आह ‘‘अयं ही’’तिआदि. तत्थाति ‘‘दसहाकारेही’’ति पाठे. आपत्तिइति सञ्ञा एतस्साति आपत्तिसञ्ञी . पहु चाति समत्थो च. पपुब्बो हूधातु समत्थत्थे होति.

तत्थाति तस्सं मातिकायं. यन्ति आपत्तिं. सोपि चाति भिक्खुपि च. तत्थाति तस्सं आपत्तियं. अयन्ति भिक्खु. तत्थाति आपत्तियं. अलज्जिपक्खे तिट्ठतीति ‘‘सञ्चिच्च आपत्तिं परिगूहती’’ति (परि. ३५९) वुत्तपक्खे ठितत्ता अलज्जिपक्खे तिट्ठति.

पकतत्तोति एत्थ ‘‘पाराजिकं अनज्झापन्नो’’ति अत्थं पटिक्खिपन्तो आह ‘‘तिविधं उक्खेपनीयकम्मं अकतो’’ति. एतन्ति अप्पटिच्छन्नभावं, ‘‘आपज्जति…पे… कुसलेहि चिन्तिता’’ति वचनं वा.

गाथाय ‘‘सावसेस’’न्ति इमिना पाराजिकं निवत्तेति. गरुकन्ति एत्थ सङ्घादिसेसमेव अधिप्पेतन्ति दस्सेति. अनादरियन्ति सिक्खापदे अनादरियं. वज्जन्ति दुक्कटं. उक्खित्तकेन करणभूतेन.

यस्साति भिक्खुस्स, नत्थीति सम्बन्धो. भीरुकजातिकतायाति भीरुकसभावताय. पब्बतविहारे वसन्तस्स यस्स भिक्खुनोति योजना. पब्बतविहारेति पब्बतस्स तले, अन्तरे वा कारिते विहारे. एतस्मिन्ति एतादिसे. अन्तराये सतियेवाति योजना. तस्स अच्छन्नाव होतीति योजना. अनन्तरायिकसञ्ञाय छादयतो अच्छन्नावाति अनन्तरायिकसञ्ञाय छादेन्तस्सापि एकन्तेन अन्तरायिकत्ता अच्छन्नावाति अधिप्पायो.

अस्साति भिक्खुस्स. हनुकवातोति हनुकस्स गेलञ्ञकरो वातो. विज्झतीति हनुकं विज्झति. इमिनाति भिक्खुना. पहुसञ्ञिनो छादितापि एकन्तेन अपहुत्ता अच्छादिताव होति.

छादेतुकामो चाति एत्थ इदं चतुक्कं वेदितब्बं छादेतुकामो छादेति, छादेतुकामो नच्छादेति, अच्छादेतुकामो छादेति, नच्छादेतुकामो नच्छादेतीति. तत्थ पठमपदं सन्धाय वुत्तं ‘‘इदं उत्तानत्थमेवा’’ति. एवं सेसासुपि मातिकासु चतुक्कं वेदितब्बं. चतूसु चतुक्केसु पठमपदे एव छन्ना होति, न सेसपदेसु. अनुत्तानत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘सचे पना’’तिआदि. पुरेभत्ते वाति पुरेभत्तं वा, भत्ततो, भत्तस्स वा पुरेति पुरेभत्तं. अब्ययीभावसमासे सत्तमीविभत्तिया अमितिकारियस्स अनिच्चभावतो वुत्तं ‘‘पुरेभत्ते’’ति. एसेव नयो ‘‘पच्छाभत्ते’’ति एत्थापि. दुतियपदस्स अत्थं दस्सेत्वा ततियपदस्स अत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘यस्स पना’’तिआदि. अभिक्खुके ठाने वसन्तस्स यस्स भिक्खुस्साति योजना. आगमेन्तस्स गच्छन्तस्साति अनादरे चेतानि सामिवचनानि.

चतुत्थपदस्स अत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘यो पना’’तिआदि. तत्थ यो पनाति भिक्खु पन, आवि करोतीति सम्बन्धो. सभागन्ति अवेरिं. अयन्ति भिक्खु. उपज्झायो इति वा आचरियो इति वाति योजना. लज्जायाति लज्जनिमित्तं, लज्जकारणा, लज्जहेतु वा. हीति सच्चं, यस्मा वा, इधाति आपत्तिआरोचनट्ठाने. अवेरिसभागस्साति अवेरी हुत्वा सभागस्स.

पकासेतुकामोति अञ्ञेसं पकासेतुकामो. उपज्झायस्सापीति पिसद्देन अञ्ञस्स सन्तिके का नाम कथाति दस्सेति. तत्थाति आपत्तिआरोचनट्ठाने. सभागसङ्घादिसेसन्ति वत्थुसभागसङ्घादिसेसं. सुद्धस्साति वत्थुसभागसङ्घादिसेसतो सुद्धस्स. आविकरणाकारं दस्सेन्तो आह ‘‘आविकरोन्तो चा’’तिआदि. इति इमानीतिआदि निगमनं.

ततोति जानितब्बतो, परन्ति सम्बन्धो. एकाहपटिच्छन्नाति एकाहेन पटिच्छन्ना. याव चुद्दस दिवसानि, ताव दिवसवसेन योजना कातब्बाति योजना. पक्खपटिच्छन्नन्ति पक्खेन पटिच्छन्नं. अतिरेकपक्खपटिच्छन्नन्ति पक्खतो अतिरेकेन पटिच्छन्नं.

संवच्छरपटिच्छन्नन्ति संवच्छरेन पटिच्छन्नं. ततो वाति अतिरेकसट्ठिसंवच्छ रतो वा. भिय्योपीति अतिरेकम्पि.

ततोति तीहि आपत्तीहि. परन्ति अतिरेकं. गणनवसेनाति आपत्तिगणनवसेन. वत्थुकित्तनवसेन वाति आपत्तीनं वत्थुकित्तनवसेन वा. नाममत्तवसेन वाति ‘‘सङ्घादिसेसापत्तियो’’ति एवं नामस्सेव वसेन वा. एत्थ हि मत्तसद्दो अवधारणत्थो, तेन वत्थुं निवत्तेति.

तत्थाति ‘‘नाममत्तवसेना’’ति पदे. सजातिसाधारणन्ति सस्स अत्तनो जाति सजाति, ताय साधारणं सजातिसाधारणं. सब्बेसं, सब्बेहि वा आपत्तीहि साधारणं सब्बसाधारणं. तत्थाति दुविधेसु नामेसु. सब्बसाधारणनामवसेनापीति एत्थ पिसद्दो ‘‘अहं भन्ते सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपज्जिं एकाहपटिच्छन्नायो’’ति एवं सजातिसाधारणनामवसेनपि ‘‘अहं भन्ते सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जिं एकाहपटिच्छन्नायो’’ति एवं उभयसाधारणवसेनपि वत्तुं वट्टतीति दस्सेति. हीति सच्चं. सब्बम्पि परिवासादिकं इदं विनयकम्मन्ति योजना. वसति आपत्ति एत्थ तदायत्तवुत्तितायाति वत्थु. गो वुच्चति वचनं वा ञाणं वा, तं तायतीति गोत्तं.

तत्थाति वत्थादीसु चतुब्बिधेसु. तत्थाति तेसु वचनेसु. सुक्कविस्सट्ठिं कायसंसग्गन्तिआदिना वचनेनापीति एत्थ आदिसद्देन दुट्ठुल्लादिवचनानि सङ्गण्हाति. इध पनाति इमस्मिं पन ठाने. यो योति तिस्सो वा फुस्सो वा आपन्नो होति.

एवं आरोचेतब्बन्ति एवं वक्खमाननयेन आरोचेतब्बन्ति योजना. किं आरोचेतब्बं? ‘‘अहं भन्ते…पे… सङ्घो धारेतु’’ इति आरोचेतब्बन्ति योजना.

वेदयामहन्ति वेदयामि अहं. मम पारिवासिकभावं सङ्घं, सङ्घस्स वा जानापेमीति अत्थो. वेदयतीति मन्ति वेदयति इति मं. पारिवासिकभावं सङ्घं, सङ्घस्स वा जानापेतीति मं सङ्घो धारेतूति अत्थो. एत्थ बहूसु अट्ठकथापोत्थकेसु ‘‘तिण्णं वा अतिरेकानं वा आरोचेन्तेन आयस्मन्तो धारेन्तू’’ति पाठो अत्थि. केसुचि अट्ठकथापोत्थकेसु ‘‘तिण्णं आरोचेन्तेन आयस्मन्तो धारेन्तू’’ति एत्तकोयेव पाठो अत्थि. हेट्ठा मानत्तकथायम्पि एवमेव अत्थि. तत्थ ‘‘अतिरेकान’’न्ति इमिना तीहि अतिरेकानं आरोचेन्तेन सङ्घं अपेक्खित्वा सचे एकवचनवसेन वत्तुकामो होति, ‘‘मं सङ्घो धारेतू’’ति वत्तब्बं. अथ सम्बहुले भिक्खू अपेक्खित्वा सचे बहुवचनवसेन वत्तुकामो होति, यथा तिण्णं, एवं ‘‘मं आयस्मन्तो धारेन्तू’’ति वत्तब्बन्ति दस्सेति. इदञ्च सद्दसत्थवसेनेव वुत्तं, न विनयकम्मविपत्तिवसेनाति दट्ठब्बं.

‘‘विहारेयेव रत्तिपरिग्गहो’’ति इमिना अन्तोउपचारसीमायम्पि परिवसितब्बभावं दस्सेति. उपचारसीमन्ति परिक्खित्तस्स विहारस्स परिक्खेपं, अपरिक्खित्तस्स परिक्खेपारहट्ठानं. एसाति पारिवासिको भिक्खु. अस्साति आगतस्स भिक्खुनो.

ततोति आपत्तिपटिच्छन्नदिवसतो. कुक्कुच्चविनोदनत्थायाति आपत्तिपटिच्छन्नदिवसेन समं परिवसितब्बं नुखो, न नुखोति कुक्कुच्चस्स विनोदनत्थाय. परिवुत्थत्ताति परिवसितत्ता. सोति परिवुत्थो भिक्खु. इदन्ति दातब्बमानत्तं. तन्ति पटिच्छन्नमानत्तं. छारत्तन्ति छरत्तियो समाहटाति छारत्तं, समाहारे दिगु. ‘‘छरत्त’’न्ति वत्तब्बे सुखुच्चारणत्थं छकारस्स दीघं कत्वा एवं वुत्तं, अच्चन्तसंयोगे चेतं उपयोगवचनं.

अप्पटिच्छन्नापत्तिं दातुं वट्टतीति सम्बन्धो. इमिना हेट्ठा वुत्तं पटिच्छन्नमानत्तं इमस्मिं पटिच्छन्नमानत्ते समोधानेत्वापि दातुं वट्टतीति दस्सेति. एवं सन्तेपि मूलमानत्तं पटिच्च पटिच्छन्नमानत्तन्ति वुच्चति. कथं दातुं वट्टतीति योजना.

अस्साति मानत्तं याचन्तस्स. तदनुरूपन्ति तस्स याचनस्स अनुरूपं. सचे पटिच्छन्ना द्वेति एत्थ द्वेति निदस्सनमत्तं ततो अतिरेकम्पि गहेतब्बत्ता. सब्बत्थाति सब्बेसु एकबहूसु. तदनुरूपमे वाति तस्स मानत्तदानस्स अनुरूपमेव. इध पनाति पटिच्छन्नमानत्ते पन. इतीतिआदि निगमनं. यं मानत्तं दिय्यतीति योजना. एत्थाति पटिच्छन्नमानत्ते.

अवसेसाति अप्पटिच्छन्नपरिवासपटिच्छन्नपरिवासेहि अवसेसा. तत्थाति अवसेसेसु द्वीसु परिवासेसु. अधम्मिकमानत्तचारावसाने अनुञ्ञातपरिवासोति सम्बन्धो. किस्मिं वत्थुस्मिं अनुञ्ञातोति आह ‘‘इमस्मिं वत्थुस्मि’’न्ति. एसाति सुद्धन्तो, दातब्बोति सम्बन्धो. एतन्ति जाननाजाननं.

तत्थाति द्वीसु सुद्धन्तेसु, चूळसुद्धन्तोति वुच्चतीति सम्बन्धो. योति भिक्खु, वदतीति सम्बन्धो. आरोचितदिवसतोति आपत्तिआरोचितदिवसतो.

तन्ति चूळसुद्धन्तं, परिवसन्तेन परिवसितब्बन्ति सम्बन्धो. अग्गहेसीति परिवासं अग्गहेसि. अञ्ञन्ति गहितमासतो अञ्ञं. ‘‘परिवासदानकिच्चं नत्थी’’ति इमिना परिवासगहणकिच्चम्पि नत्थीति दस्सेति गण्हन्तस्सेव दातब्बत्ता, देन्तस्सेव गहेतब्बत्ता वा. उद्धम्पि आरोहतीति परिवासगहणकालतो अञ्ञम्पि कालं परिवसितब्बत्ता उद्धम्पि आरोहति. हेट्ठापि ओरोहतीति परिवासगहणकालतो ऊनम्पि कालं परिवसितब्बत्ता हेट्ठापि ओरोहति. इदन्ति आरोहनोरोहनं. तस्साति सुद्धन्तपरिवासस्स. एकमेव पटिच्च द्वे, तिस्सो, सम्बहुला वा भवन्तीति आह ‘‘एकं विना सम्बहुलानं अभावतो’’ति.

एवं चूळसुद्धन्तं दस्सेत्वा महासुद्धन्तं दस्सेन्तो आह ‘‘यो पना’’तिआदि. तन्ति महासुद्धन्तं. याव यत्तको उपसम्पददिवसो होति, ताव तत्तकं कालन्ति योजना. उद्धं नारोहतीति उद्धं आरोहनकालस्स अभावतो उद्धं न आरोहति. एत्थाति सुद्धन्तपरिवासे. अयं सुद्धन्तपरिवासो नामाति निगमनं.

तत्थाति तिविधेसु समोधानपरिवासेसु. ‘‘ओधुनित्वा समोदहित्वा दातब्बपरिवासो’’ति इमिना ओधुनित्वा समोधानेत्वा दातब्बो परिवासो ओधानसमोधानोति वचनत्थं दस्सेति, ‘‘परिवासो’’ति इमिना तद्धितणपच्चयस्स सरूपं दस्सेति. एत्थ च अवधुनियते, अवधुनितब्बन्ति वा ओधानं, सं एकतो ओदहीयते सम्पिण्डीयते, उदहियति सम्पिण्डियतीति वा समोधानन्ति अवयववचनत्थो कातब्बो. ‘‘मक्खेत्वा’’ति इमिना धुधातुया पप्पोटनधंसनधोवनानि दस्सेति. सोति ओधानसमोधानो, आगतोति सम्बन्धो.

एत्थाति ओधानसमोधाने. योति भिक्खु, पटिच्छादेतीति सम्बन्धो. परिवसन्तो वा मानत्तारहो वा मानत्तं चरन्तो वा अब्भानारहो वा यो भिक्खूति योजना. ‘‘पुरिमाय आपत्तिया’’ति पदं ‘‘समा वा’’ति पदे सहादियोगो. ‘‘ऊनतरा’’तिपदे विभत्तिअपादानं, अनुमेय्यविसयअपादानं वा. ‘‘अदिवसे कत्वा’’ति इमिना ओधुनित्वाति एत्थ धुधातुया यथावुत्तत्थेयेव दस्सेति. ऊनकपक्खपटिच्छन्नाति पक्खतो ऊनकेन पटिच्छन्ना. एतेनुपायेनाति पक्खे वुत्तेन एतेन उपायेन.

तत्थाति मूलापत्तितो अतिरेकपटिच्छन्ने. आवि कारापेत्वाति मूलापत्तितो अन्तरापत्तिया पटिच्छन्नभावं आवि कारापेत्वा. एत्थाति आपत्तिपटिच्छन्ने. पमाणन्ति कारणं. याति आपत्ति. तत्थाति मूलभावेन कत्तब्बायं मूलिआपत्तियं. इतरन्ति मूलिभावेन कत्तब्बं मूलापत्तिं. समोधायाति समोदहित्वा. पक्खिपित्वाति अत्थो.

एका वा या आपत्ति सब्बचिरपटिच्छन्ना होतीति योजना. सब्बचिरपटिच्छन्नायोति सब्बासं आपत्तीनं चिरेन पटिच्छन्नायो. तासन्ति आपत्तीनं. अग्घेनाति परिच्छेदेन. अग्घसद्दो हेत्थ परिच्छेदत्थवाचको. अभिधाने (अभिधानप्पदीपिकायं १०४८ गाथायं) वुत्तं ‘‘अग्घो मुल्ये च पूजने’’ति. एत्थ ‘‘मुल्ये चा’’ति पदस्स मूलपरिच्छेदेति अत्थो दट्ठब्बो. तमेवत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘तासं रत्तिपरिच्छेदवसेना’’ति. इमेहि पदेहि अग्घेन रत्तिपरिच्छेदेन समोधानेत्वा दातब्बो परिवासो अग्घसमोधानोति वचनत्थं दस्सेति. एत्थ च ‘‘सब्बचिरपटिच्छन्नायो’’ति वुत्तत्ता किञ्चापि कोटिअत्थवाचको ततियक्खरेन पाठो युत्तो विय दिस्सति. तथापि सो पाठो न गहेतब्बो. कस्मा? बहूसु पाळिपोत्थकेसु, अट्ठकथापोत्थकेसु च अलिखितत्ता. बहूसु हि पोराणपोत्थकेसु चतुत्थक्खरेन पाठोयेव लिखितो, तस्मा सो पाठोयेव गहेतब्बो, न अञ्ञोति दट्ठब्बं. सोति अग्घसमोधानो. आगतोयेवाति सम्बन्धो.

यस्स पनाति भिक्खुस्स, पटिच्छन्नाति सम्बन्धो. सब्बन्ति सकलं. आपत्तिसहस्सगाथाय –

दससतं आपत्तियो रत्तिसतं छादयित्वानाति योजना. इमिना नयेनपि अग्घसमोधानोति एत्थ अग्घसद्दस्स चतुत्थक्खरेन पाठस्स युत्तभावो वेदितब्बो. अग्घेन दसरत्तिपरिच्छेदेन समोधाय दातब्बो अग्घसमोधानो.

यो परिवासो नानावत्थुकायो आपत्तियो एकतो कत्वा दिय्यति, अयं परिवासो मिस्सकसमोधानो नामाति योजना. एत्थ वत्थुवसेन मिस्सका आपत्तियो समोधानेत्वा दातब्बो परिवासो मिस्सकसमोधानोति वचनत्थो कातब्बो. तत्राति मिस्सकसमोधाने. तदनुरूपायाति तस्स याचनस्स अनुरूपाय.

एत्थ चाति मिस्सकसमोधाने च, कातुं वट्टतीति सम्बन्धो.

‘‘पक्खमानत्तञ्च …पे… कथयिस्सामा’’ति यं वचनं वुत्तं, तस्स वचनस्स ओकासोति योजना. तं पनाति पक्खमानत्तं पन. ‘‘अड्ढमासमेव दातब्ब’’न्ति इमिना पक्खमेव दातब्बं मानत्तं पक्खमानत्तन्ति वचनत्थं दस्सेति. हीति सच्चं. तं पनाति पक्खमानत्तं पन, दातब्बन्ति सम्बन्धो. अत्तनो सीमन्ति अत्तनो विहारसीमं, महासीमन्ति अत्थो. सोधेत्वाति सब्बासं हत्थपासनयनवसेन, छन्दारहानं छन्दनयनवसेन, सीमतो बहिकरणवसेन च सोधेत्वा. चतुवग्गगणन्ति चतुवग्गसङ्घं. गणोति चेत्थ सङ्घोयेवाधिप्पेतो.

तत्राति ‘‘योजना कातब्बा’’ति वचने. मुखमत्तदस्सनन्ति उपायमत्तदस्सनं, आदिमत्तदस्सनं वा. ‘‘आपन्नाय भिक्खुनिया’’ति पदं ‘‘एवमस्स वचनीयो’’ति पदे कत्ता, ‘‘याचापेत्वा’’ति पदे कारितकम्मं. ‘‘ब्यत्ताय भिक्खुनिया’’ति पदं ‘‘ञापेतब्बो’’ति पदे कारितकत्ता, ‘‘सङ्घो’’ति पदं तत्थेव कारितकम्मं. ‘‘एतं कारण’’न्ति धातुकम्मं अज्झाहरितब्बं. तब्बपच्चयेन कारितकम्ममेव वुत्तं. ञापेतब्बाकारं दस्सेन्तो आह ‘‘सुणातु मे’’तिआदि.

निक्खित्तवत्तन्ति करणत्थे चेतं उपयोगवचनं. निक्खित्तवत्तेनाति हि अत्थो. तत्थेवाति माळकसीमायमेव. हीति सच्चं, यस्मा वा. अस्साति मानत्तचारिकाय भिक्खुनिया. तत्राति तस्मा कत्तब्बविनयकम्मभावतोति अत्थो. नोति अम्हाकं, सन्तिकन्ति सम्बन्धो. चतूहि पकतत्तभिक्खुनीहि निसीदितब्बन्ति सम्बन्धो. गामूपचारतो द्वे लेड्डुपाते अतिक्कमित्वाति इदं भिक्खुनीविहारूपचारातिक्कमं सन्धाय वुत्तं. विहारूपचारतोपीति भिक्खुविहारूपचारतोपि. तत्थाति भिक्खुनीनं निसिन्नट्ठानं. कुरुन्दिमहापच्चरीसु पन वुत्तन्ति सम्बन्धो. विहारस्स चाति भिक्खुविहारस्स च. गामस्स उपचारं मुञ्चितुं वट्टतीति न वुत्तन्ति योजना. तस्मा गामूपचारेपि निसीदितुं वट्टतीति अधिप्पायो.

ताय भिक्खुनिया आरोचेतब्बन्ति सम्बन्धो.

तत्थेवाति भिक्खुनीनं निसीदनट्ठानेयेव. ठानन्ति भिक्खूनं ठानं. एतीति आगच्छति. पगेवाति पातोयेव. तायाति मानत्तचारिनिया.

अनिक्खित्तवत्ताय पन भिक्खुनियाति सम्बन्धो. अजाननपच्चयाति अजाननकारणा. तन्ति वचनं. पारिवासिकवत्तादीनन्ति आदिसद्देन आगन्तुकवत्तपूरणनिस्सयपटिप्पस्सद्धादयो सङ्गण्हाति. युत्ततरं दिस्सतीति युत्ततरं हुत्वा दिस्सति. इमिना अनिक्खित्तवत्तभिक्खुना विय भिक्खुनियापि अन्तोउपचारसीमगतानंयेव आरोचेतब्बं, न गामे ठितानम्पि गन्त्वा आरोचेतब्बन्ति दीपेति. उपोसथेति उपोसथदिवसे. एसेव नयो पवारणायपि. देवसिकन्ति दिवसे दिवसे. तस्मिं गामेति भिक्खुनीनं वसनगामे. अञ्ञत्राति भिक्खुनीनं वसनगामतो अञ्ञस्मिं गामे. तत्राति भिक्खुनीनं वसनगामं. दस्सेत्वाति भिक्खुनीनं दस्सेत्वा. तायाति मानत्तचारिनिया. विहारन्ति भिक्खूनं विहारं. उपचारसीमायाति उपचारसीमतो बहीति सम्बन्धो. अयन्ति मानत्तचारिनी.

वीसति गणो इमस्साति वीसतिगणो, सङ्घो, तस्मिं. मानत्तं चरमाना भिक्खुनीति योजना. इदं पक्खमानत्तं नामाति इदं पुब्बवचनस्स निगमवसेन परवचनस्स कथनत्थाय वुत्तन्ति दट्ठब्बं.

तत्थाति तिविधेसु मानत्तेसु. यदेतं मानत्तं अनुञ्ञातन्ति सम्बन्धो. परतोति परस्मिं. परिवासं परिवसन्तस्स मूलायपटिकस्सितस्स उदायित्थेरस्स अनुञ्ञातन्ति सम्बन्धो. आपज्जित्वाति आपज्जनतो. इदन्ति मानत्तं वुच्चतीति सम्बन्धो. हीति सच्चं, यस्मा वा. ओधानसमोधानन्ति एत्थ वचनत्थो हेट्ठा वुत्तोयेव. तम्पीति कुरुन्दियं वुत्तवचनम्पि.

तन्ति अग्घसमोधानमिस्सकसमोधानं, दातब्बन्ति सम्बन्धो. एत्तावताति एतपरिमाणेन वचनक्कमेन, ‘‘अयञ्हि इध अधिप्पेतो परिवासो नामा’’ति (चूळव. अट्ठ. १०२) वचनतो पट्ठाय याव ‘‘योजेत्वा दातब्ब’’न्ति वचनं, ताव वचनक्कमेनाति अत्थो. ‘‘तेन हि भिक्खवे…पे… दस्सेस्सामा’’ति यं वचनं वुत्तन्ति योजना. ‘‘अत्थतो’’ति इमिना सद्दोपि गहेतब्बो अविनाभावतो.

पटिच्छन्नपरिवासकथा

१०२. या पाळि वुत्ताति सम्बन्धो.

१०८. ततोति पाळितो. तं आपत्तिन्ति तं अन्तरापत्तिं. अस्साति भिक्खुस्स. निक्खित्तवत्तो भिक्खूति सम्बन्धो, हुत्वाति वा. सोति भिक्खु, ठितो हुत्वाति सम्बन्धो. तस्सा आपत्तियाति तस्सा अन्तरापत्तिया. पटिच्छन्ना होतीति अन्तरापत्तिपि पटिच्छन्ना होति. तस्मिम्पीति मूलाय पटिकस्सनेपि. मक्खिताति पिसिता, धंसिता वा. मक्खियन्ति पिसियन्ति, धंसियन्तीति वा मक्खिता, परिवुत्थदिवसा. ततोति पाळितो परन्ति सम्बन्धो. परतोपि एसेव नयो. एवन्तिआदि निगमनं. पटिच्छन्नवारे दस्सिता होन्तीति सम्बन्धो.

समोधानपरिवासकथा

१२५. ततोति पटिच्छन्नवारतो, परं दस्सितन्ति सम्बन्धो. एत्थ चाति एतस्मिं वारे च. यस्माति यस्मा कारणा, येन कारणेन वा. तेनेवाति तेनेव कारणेन, तस्मा कारणा वा, ‘‘मूलाय…पे… देतू’’ति वुत्तन्ति योजना. तस्मा सब्बे मक्खिताव होन्तीति योजना. ततोति वारतो परं निट्ठापितन्ति सम्बन्धो.

अग्घसमोधानपरिवासकथा

१३४. ततोति वारतो परं दस्सितोति सम्बन्धो. ततोति वारतो परं पाळि ठपिताति सम्बन्धो. लज्जिधम्मे वा उप्पन्नेति सम्बन्धो. यन्ति कम्मं. ततोति वारतो परं तथेव पाळि ठपिताति सम्बन्धो.

१३८. ततोति वारतो परं पुरिमनयेनेव पाळि ठपिताति सम्बन्धो.

सुद्धन्तपरिवासादिकथा

१५६. ततोति वारतो परं सुद्धन्तपरिवासो दस्सितोति सम्बन्धो.

१६०. ततोति पाळितो परं पाळि ठपिताति सम्बन्धो.

१६५. तत्थाति पाळियं. अन्तरा…पे… अप्पटिच्छन्नायोतिआदीसु अत्थो दट्ठब्बोति सम्बन्धो.

१६६. पच्छिमस्मिं आपत्तिक्खन्धेति एत्थ आपत्तिक्खन्धस्स भेदभावतो किं ‘‘पच्छिमस्मिं आपत्तिक्खन्धे’’ति वुत्तन्ति आह ‘‘एकोव सो आपत्तिक्खन्धो’’ति. अथ कस्मा ‘‘पच्छिमस्मिं आपत्तिक्खन्धे’’ति वुत्तन्ति आह ‘‘पच्छा छादितत्ता पना’’तिआदि. एत्थ पनसद्दो गरहत्थवाचको, तथापीति हि अत्थो. एकोपि आपत्तिक्खन्धो पच्छा छादितत्ता पच्छिमस्मिं आपत्तिक्खन्धेति वुत्तन्ति अधिप्पायो.

१८०. ‘‘ववत्थिता सम्भिन्ना’’ति एतं वचनन्ति योजना.