९. चम्पेय्यक्खन्धकं

२३४. कस्सपगोत्तभिक्खुवत्थुकथा

३८०. चम्पेय्यक्खन्धके गग्गराय पोक्खरणियाति एत्थ गग्गरसद्दस्स नामसद्दभावं दस्सेन्तो आह ‘‘गग्गरनामिकाय इत्थिया’’ति. इमिना गग्गरसद्दो गग्गरइति नामं पवत्तिनिमित्तं कत्वा इत्थिदब्बं वदतीति दस्सेति. तन्तिपटिबद्धोति तन्तिया पटिबद्धो. ‘‘उस्सुक्कम्पि अकासि यागुया’’तिआदीसु एवं विनिच्छयो वेदितब्बोति योजना. तस्स भिक्खुनोति कस्सपगोत्तनामकस्स तस्स भिक्खुनो. तत्थेवाति वासभगामेयेव.

३८२. अधम्मेन वग्गकम्मं करोन्तीतिआदीनं नानाकरणन्ति सम्बन्धो.

२३६. ञत्तिविपन्नकम्मादिकथा

३८५. अञ्ञत्रापि धम्माति एत्थ धम्माति उपयोगत्थे निस्सक्कवचनमेतन्ति आह ‘‘अञ्ञत्र धम्म’’न्ति. ‘‘अञ्ञत्रा’’ति निपातपयोगे दुतियाततियापञ्चमीसु अञ्ञतरस्स सम्भवतो उपयोगवचनम्पि होति. तस्मा वुत्तं ‘‘अयमेव वा पाठो’’ति. ‘‘भूतेन वत्थुना’’ति इमिना धम्मसद्दस्स सच्चत्थं दस्सेति. ‘‘एसेव नयो’’ति इमिना सद्दसभावमेव सन्धाय अतिदिसति, न अत्थं. तेन वुत्तं ‘‘एत्थ पना’’तिआदि. सत्थुसासनन्ति सत्थु आणा. सत्थुआणा नाम ञत्तिअनुसावनानं सम्पदाति आह ‘‘ञत्तिसम्पदा अनुसावनसम्पदा चा’’ति. ‘‘पटिकुट्ठञ्चेव कतञ्चा’’ति इमिना पटिकुट्ठकतन्ति पदस्स द्वन्दवाक्यं दस्सेति. पटिकुसितब्बन्ति पटिकुट्ठं, कत्तब्बन्ति कतं, कम्मं. तमेवत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘यं अञ्ञेसू’’तिआदि. तत्थ यन्ति कम्मं.

३८७. पाळियाति विनयपाळिया. यन्ति कम्मं, न करियतीति सम्बन्धो. एत्थाति अट्ठकथायं. सो च खोति सो च वित्थारो, आगतोति सम्बन्धो. कस्मा ञत्तिदुतियञत्तिचतुत्थकम्मानमेव वसेन आगतो, ननु ञत्तिअपलोकनकम्मवसेनपि आगतेन भवितब्बन्ति आह ‘‘यस्मा पना’’तिआदि. ञत्तिदुतियञत्तिचतुत्थेसु हापनं वा अञ्ञथा करणं वा अत्थि विय ञत्तिकम्मे नत्थीति योजना. ञत्तिकम्मे ञत्तिट्ठपनतो अञ्ञकिच्चस्स असम्भवतो हापनं वा अञ्ञथा करणं वा नत्थीति अधिप्पायो. तानीति ञत्तिकम्मअपलोकनकम्मानि. सब्बेसम्पि कम्मानन्ति सब्बेसम्पि चतुन्नं कम्मानं. परतोति परस्मिं परिवारावसाने (परि. अट्ठ. ४८२).

२३७. चतुवग्गकरणादिकथा

३८८. यदिदं कम्मन्ति योजना. तेसन्ति सङ्घानं. कम्मप्पत्तोति एत्थ कम्मेन, कम्मस्स वा पत्तोति अत्थं पटिक्खिपन्तो आह ‘‘कम्मं पत्तो’’ति. ‘‘सब्बकम्मेसु कम्मपत्तो’’ति पाळिनयेन ‘‘कम्मेसु पत्तो’’ति अत्थोपि युज्जति. लोकवोहारवसेन ‘‘कम्मेन कम्मस्स वा पत्तो’’ति अत्थोपि युज्जतेव.

३८९. परिसतोति परिसकारणा. तत्थाति ‘‘चतुवग्गकरणञ्चे भिक्खवे’’तिआदिपाठे, चतुवीसतिपुग्गलेसु वा. कम्मनानासंवासकोति उक्खेपनीयकम्मकतो. लद्धिनानासंवासकोति उक्खित्तानुवत्तको. ‘‘हुत्वा’’ति इमिना ‘‘भिक्खुनीचतुत्थो’’तिआदीसु चतुवीसतिया ठानेसु किरियाविसेसनभावं दस्सेति. भिक्खुनी चतुत्थी एतस्साति भिक्खुनीचतुत्थो, चतुवग्गो सङ्घोतिआदिना वचनत्थो कातब्बो.

३९३. परिवासादीतिआदिसद्देन मूलायकस्सनमानत्तअब्भानानि सङ्गण्हाति. तेसन्ति परिवासादिकम्मानं. परतोति परस्मिं चूळवग्गे (चूळव. अट्ठ. ७५ आदयो).

३९४. पटिकुट्ठकतकम्मस्साति पटिकुट्ठस्स हुत्वा कतस्स कम्मस्स. पकतत्तस्साति एत्थ पकतिसीलसङ्खातो अत्ता सभावो एतस्साति पकतत्तोति अत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘अविपन्नसीलस्सा’’ति. सङ्घादिसेसं अनापज्जन्तस्सापि अविपन्नसीलत्ता वुत्तं ‘‘पाराजिकं अनज्झापन्नस्सा’’ति. इमिना सङ्घादिसेसं आपज्जन्तोपि पकतत्तोयेवाति दस्सेति. सोपि हि इध अविपन्नसीलो नाम, अञ्ञत्थ पन सङ्घादिसेसस्स सीलविपत्तिभावतो तं आपज्जन्तोपि विपन्नसीलोयेव नाम. आनन्तरिकस्साति एत्थ अनन्तरसद्दस्स सम्बन्धञ्च णिकपच्चयस्स अत्थञ्च दस्सेन्तो आह ‘‘अत्तनो अनन्तरं निसिन्नस्सा’’ति. तत्थ ‘‘अत्तनो’’ति इमिना अनन्तरसद्दस्स सम्बन्धं दस्सेति. ‘‘निसिन्नस्सा’’ति इमिना णिकपच्चयस्स अत्थं दस्सेति.

२३९. द्वेनिस्सारणादिकथा

३९५. वत्थुतोति वत्थुकारणा. तत्थाति ‘‘द्वेमा भिक्खवे’’तिआदिपाठे. ‘‘सन्धाय वुत्त’’न्ति इमिना ‘‘अप्पत्तो’’तिआदिसुत्तस्स नेय्यत्थभावं दस्सेति. हीति सच्चं, यस्मा वा. तन्ति पब्बाजनीयकम्मं. पुन तन्ति पब्बाजनीयकम्ममेव. एस भिक्खु अप्पत्तोति सम्बन्धो. कस्मा अप्पत्तोति आह ‘‘यस्मा’’तिआदि. आवेणिकलक्खणेनाति अविना हुत्वा पवत्तेन लक्खणेन. अत्तना अविना हुत्वा अत्तनो सन्तकेन विसुं भूतेन लक्खणेनाति वुत्तं होति. यदि अप्पत्तो, कस्मा सुनिस्सारितोति आह ‘‘यस्मा पनस्सा’’तिआदि. अस्साति भिक्खुस्स, करेय्याति सम्बन्धो. तं चे सङ्घो तज्जनीयकम्मादिवसेन निस्सारेति, सुनिस्सारितोति सम्बन्धो. सोति भिक्खु. यस्मा अनुञ्ञाता, तस्मा सुनिस्सारितोति योजना. कित्तकेन अङ्गेन अनुञ्ञाताति आह ‘‘एकेनपि अङ्गेना’’ति.

३९६. ओसारणाति एत्थ ओत्यूपसग्गवसेन सरधातु पवेसनत्थोति आह ‘‘पवेसना’’ति. तत्थाति ‘‘ओसारणा’’तिआदिपाठे. ओसारेतीति एत्थ अब्भानादिवसेन पवेसनं पटिक्खिपन्तो आह ‘‘उपसम्पदकम्मवसेना’’ति. सहस्सक्खत्तुम्पीति पिसद्दो गरहत्थो. एकवारादिके पन का नाम कथाति दस्सेति. सातिसाराति सदोसा. तथाति यथा आचरियुपज्झाया सातिसारा, तथा. सेसो कारकसङ्घो सातिसारोति सम्बन्धो. ‘‘हत्थच्छिन्नादयो पन द्वत्तिंस सुओसारिता’’ति वुत्तत्ता अन्धमूगबधिरानं अपब्बजितानम्पि उपसम्पदा रुहतीति दट्ठब्बं. तेति हत्थच्छिन्नादयो द्वत्तिंस.

३९७. अभूतवत्थुवसेनाति असच्चवत्थुवसेन, असंविज्जमानवत्थुवसेन वा. तत्थाति ‘‘इध पन भिक्खवे’’तिआदिपाठे. पटिनिस्सज्जिताति एत्थ तपच्चयस्स कम्मत्थे पवत्तभावं दस्सेन्तो आह ‘‘पटिनिस्सज्जितब्बा’’ति.

२४१. उपालिपुच्छाकथा

४००. तत्थाति उपालिपञ्हेसु. तस्सपापियसिकादीहि सद्धिं एका पुच्छा कताति योजना. भिक्खूनम्पि वारेति सम्बन्धो. पिसद्देन ‘‘न केवलं उपालिपञ्हेसुयेव योजेतब्बानि, अथ खो भिक्खूनं वारेपी’’ति दस्सेति.

२४२. तज्जनीयकम्मकथा

४०७. ‘‘इध पन भिक्खवे भिक्खु भण्डनकारको’’तिआदि वुत्तन्ति सम्बन्धो. तत्थाति ‘‘इध पन भिक्खवे’’तिआदिपाठे. अनपदानोति एत्थ अपपुब्बो दासद्दो अवखण्डनत्थोति आह ‘‘अपदानं वुच्चति परिच्छेदो’’ति. नत्थि अपदानं अवखण्डनं आपत्तिपरियन्तो एतस्साति अनपदानोति वचनत्थो कातब्बो. सायेव पाळि वुत्ताति सम्बन्धो. तत्थाति तस्सं पाळियं. किञ्चि अत्थविनिच्छयं पाळिअनुसारेन विदितुं न सक्का न होतीति योजना.

इति चम्पेय्यक्खन्धकवण्णनाय योजना समत्ता.