२१४. भण्डागारसम्मुतिआदिकथा

३४३. यो विहारो वा यो अड्ढयोगो वा होति, सो विहारादिको सम्मनितब्बोति योजना. ‘‘आरामिकसामणेरादीही’’ति पदं विवित्तत्थे अपादानं, करणम्पि युज्जति. पच्चन्तसेनासनं पन न सम्मनितब्बं चोरादिउपद्दवत्ता. विहारमज्झेयेवाति भण्डागारविहारमज्झेयेव.

यस्साति भण्डागारस्स. इदं पदं ‘‘छदनादीसू’’ति पदे सामी, ‘‘नत्थी’’ति पदे सम्पदानं. यस्स पनाति भण्डागारस्स पन. यत्थ कत्थचीति यस्मिं कस्मिंचि ठाने. येनाति पतितहेतुना. मूसित्वा खादतीति मूसिको. आदिसद्देन गोधामङ्गुसादयो सङ्गण्हाति. उप भुसं, उपगुहित्वा वा चिनन्तीति उपचिका. तन्ति ओवस्सनादिं. हीति सच्चं, यस्मा वा. एवन्तिआदि निगमनं.

चीवरपटिग्गाहकादीहीति आदिसद्देन चीवरनिदहकभण्डागारिके सङ्गण्हाति. तत्थाति तेसु. चीवरपटिग्गाहकेन न गण्हितब्बन्ति सम्बन्धो. तावाति चीवरनिदहकभण्डागारिकानं, तेहि वा पठमं. यं यन्ति चीवरं. तथेवाति यथा विसुं विसुं कत्वा गण्हति, तथेव. चीवरनिदहकेनापीति पिसद्दो न केवलं पटिग्गाहकेनेव, अथ खो निदहकेनपीति सम्पिण्डेति. तथेवाति यथा निदहको आचिक्खति, तथेव. ततोति तेहि चीवरेहि, विभत्तअपादानं, तेसु चीवरेसु वा निद्धारणं. तदेवाति सङ्घेन वुत्तचीवरमेव.

इतीतिआदि निगमनं. भगवता अनुञ्ञातोति सम्बन्धो. भण्डागारन्ति भण्डस्स ठपनोकासं अगारं. भण्डागारिकोति भण्डागारे नियुत्तो. बाहुल्लिकतायाति पच्चयबाहुल्लेन नियुत्तभावत्थं. एवं सन्ते किमत्थाय अनुञ्ञातोति आह ‘‘अपि चा’’तिआदि. अनुग्गहाय अनुञ्ञातोति सम्बन्धो. हीति वित्थारो. नेव जानेय्युन्ति योजना. द्वे द्वे वा चीवरेति सम्बन्धो. सङ्गहं कातुन्ति सङ्घेन सङ्गहं कातुं.

न वुट्ठापेतब्बोति एत्थ अत्थुद्धारवसेन अञ्ञेपि अवुट्ठापनीये दस्सेन्तो आह ‘‘अञ्ञेपी’’तिआदि. हीति वित्थारो. तत्थाति चतूसु. सङ्घो पन देतीति सम्बन्धो. उपकारताय चाति सङ्घस्स उपकारताय च. एत्थ च पुरिमेसु तीसु एकोयेव हेतु, पच्छिमे पन द्वे हेतवोति दट्ठब्बं.

सम्मुखीभूतेनाति अञ्ञमञ्ञस्स मुखे संविज्जमानो, सन्निपतितो वा सम्मुखो, सम्मुखो हुत्वा भूतो सम्मुखीभूतो. भूसद्दयोगत्ता अकारस्सीकारो होति, अन्तोउपचारसीमायं ठितो सङ्घो. तमत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘अन्तोउपचारसीमायं ठितेना’’ति. कोलाहलन्ति बहुजनेहि सन्निपतित्वा एकतो कतं अब्यत्तसद्दं. तदाकारं दस्सेन्तो आह ‘‘अम्हाक’’न्तिआदि. ‘‘चीवरभाजकेसू’’तिआदिना अगतिगमनाकारं दस्सेति, तं सुविञ्ञेय्यमेव. तुलाभूतोति तुलाय सदिसो हुत्वा भूतो, तुलाय सदिसभावं पत्तो वा. मज्झत्तोति मज्झे ठितो अत्ता सभावो एतस्साति मज्झत्तो.

इदन्ति चीवरं. घनन्ति निरन्तरं. तनुकन्ति विरळं. एत्थ ‘‘उच्चिनित्वा’’ति इमिना वत्थस्स पमाणेन उच्चिननं दस्सेति. ‘‘तुलयित्वा’’ति इमिना अग्घेन तुलनं दस्सेति. वण्णावण्णं कत्वाति वण्णञ्च अवण्णञ्च खुद्दकञ्च पमाणं, महन्तञ्च पमाणं कत्वाति अत्थो. एकच्चानि चीवरानि अप्पग्घानि होन्ति, एकच्चानि महग्घानीति वुत्तं होति. दसदसअग्घनकन्ति दसहि दसहि कहापणेहि अग्घनकं. यन्ति चीवरं, बन्धित्वाति नवग्घनकं एकग्घनकेन, अट्ठग्घनकञ्च द्विअग्घनकेन बन्धित्वाति अत्थो. समे पटिवीसेति समपमाणे पटिवीसे ठपेत्वा, इमिना ‘‘वण्णावण्ण’’न्ति एत्थ वण्णसद्दो पमाणत्थोति दीपेति. दस दस भिक्खूति इदं उपलक्खणवसेन वुत्तं अञ्ञेनाकारेनापि गणेतुं सक्कुणेय्यत्ता. भण्डिकन्ति चीवरभण्डेन नियुत्तं पुटं. कुसोति सलाकदण्डो.

अत्तिस्सराति अत्तनाव अत्तानं इस्सरा. अञ्ञेसं वत्तपटिपत्तिन्ति सम्बन्धो. उपड्ढभागोति भिक्खूनं लद्धभागतो उपड्ढो भागो. ये पनाति सामणेरा पन. समभागोति भिक्खूनं भागेन समो भागो. इदञ्चाति ‘‘उपड्ढपटिवीस’’न्ति वचनञ्च, कथितन्ति सम्बन्धो. समकमेवाति भिक्खुसामणेरानं समपमाणमेव. तत्रुप्पादवस्सावासिकन्ति तस्मिं विहारे उप्पादेन मूलेन उप्पादितं वस्सावासिकं. फातिकम्मन्ति वड्ढनकम्मं ‘‘यत्तकेन विनयागतेन सम्मुञ्जनिबन्धनादिना हत्थकम्मेन विहारस्स ऊनता न होति, तत्तकं कत्वाति अत्थो. एतन्ति फातिकम्मं कत्वा गहणं. हीति सच्चं. एत्थाति तत्रुप्पादवस्सावासिकगहणे. सब्बेसन्ति अखिलानं भिक्खुसामणेरानं. भण्डागारिकचीवरेपीति भण्डागारे ठपिते अकालचीवरेपि. पिसद्देन तत्रुप्पादवस्सावासिकमपेक्खति. सामणेरा उक्कुट्ठिं करोन्तीति सम्बन्धो. अपहरितकन्ति हरितविरहितं. रङ्गछल्लिन्ति रजनच्छविं. एतन्ति उक्कुट्ठिकरणतो समभागदानं, वुत्तन्ति सम्बन्धो. ये चाति सामणेरा च. विरज्झित्वा करोन्तीति कत्तब्बकालेसु अकत्वा यथिच्छितक्खणे करोन्ति. तेति सामणेरे. समपटिवीसो दातब्बोति ‘‘करिस्सामा’’ति पटिञ्ञातमत्तेन समो पटिवीसो दातब्बो.

‘‘सकं भागं दातु’’न्ति इदं वुत्तन्ति सम्बन्धो. किं सन्धाय वुत्तन्ति आह ‘‘भण्डागारतो…पे… सन्धाया’’ति. पहतायाति पहरितब्बाय, पहनितब्बाय वा. तस्माति यस्मा सन्धाय वुत्तं, तस्मा. अनीहटेसूति भण्डागारतो अनीहरितेसु. इमस्स भिक्खुनोति उत्तरितुकामस्स इमस्स भिक्खुनो. तुलायाति मानेन.

तेसूति साटकेसु, एको साटकोति योजना. सब्बेसु पातितेसूति सम्बन्धो. एत्तकेनाति द्वादसग्घनकेन. तं सुत्वाति भिक्खूनं तं वचनं सुत्वा. सब्बत्थाति सब्बस्मिं सङ्घगणसन्तके. अनुप्पदानेन खिपियति पक्खिपियतीति अनुक्खेपन्ति दस्सेन्तो आह ‘‘अनुक्खेपं नामा’’तिआदि. यत्तकं अग्घन्ति सम्बन्धो. तत्तकेन अग्घेन अग्घनकेति योजना. विकल्लकाति विकलस्स भावो विकल्लं, चीवरपुग्गलानं अपहोनकभावो, तदेव विकल्लका. ‘‘तत्था’’ति पाठसेसो, तेसु द्वीसु विकल्लकेसूति अत्थो. अत्थीति संविज्जन्ति, निपातोयं. छिन्दन्तेहि च दातब्बानीति सम्बन्धो. दातब्बानीति च छिन्दितब्बानि. दासद्दो हि अवखण्डनत्थो. दातुन्ति अवखण्डितुं. एवन्तिआदि निगमनं. एत्थाति एतेसु विकल्लकेसु. तन्ति चीवरं. अथाति तोसिततो परं. तत्थाति एकस्स भिक्खुनो कोट्ठासे. सामणकन्ति समणस्स अनुरूपं. योति भिक्खु. तेनाति परिक्खारेन. इदम्पीति अञ्ञं सामणकस्स परिक्खारस्स ठपनम्पि. पिसद्देन पुरिमं वत्थछिन्दनमपेक्खति.

वग्गन्ति समूहं. अट्ठ वा नव वा भिक्खू होन्तीति योजना. तेसन्ति अट्ठन्नं वा नवन्नं वा. एवन्तिआदि निगमनं. अयं अपहोनकभावोति योजना. पुन चीवरस्सेव विकल्लकभावं दस्सेन्तो आह ‘‘अथवा’’तिआदि. एत्थ पुरिमनये चीवरस्स च पुग्गलस्स च विकल्लकं होति, पच्छिमे चीवरस्सेवाति अयमेतेसं विसेसो.