१७९. कप्पियभूमिअनुजाननकथा

२९५. बहारामकोट्ठकेति एत्थ समीपत्थे भुम्मवचनन्ति आह ‘‘बहारामकोट्ठकसमीपेति आरामकोट्ठकस्स बहि समीपेति अत्थो’’ति. अच्छन्तीति वसन्ति. एतन्ति ‘‘पच्चन्तिम’’न्ति एतं वचनं. धुरविहारोपीति पधानविहारोपि. तत्थ तत्थाति तस्मिं तस्मिं ठाने. अनुपगेयेवाति पातोयेव. ओरवसद्दन्ति उच्चरवसङ्खातं सद्दं. कपिलसुत्तपरियोसानेति सुत्तनिपाते (सु. नि. अट्ठ. २.कपिलसुत्तवण्णना) सङ्गहितस्स कपिलसुत्तस्स परियोसाने. पञ्चसतानं केवट्टपुरिसानन्ति सम्बन्धो.

उस्सावनन्तिकादीसु एवं विनिच्छयो वेदितब्बोति योजना. यो विहारो करियतीति सम्बन्धो. भूमिया गति विय गति एतेसन्ति भूमिगतिका. पतिट्ठापेन्तेहि बहूहि भिक्खूहि पतिट्ठापेतब्बोति सम्बन्धो. निच्छारेन्तेहि भिक्खूहीति योजना. सयन्ति भिक्खु. तं पनाति ‘‘सङ्घस्स कप्पियकुटिं अधिट्ठामी’’ति वचनं पन. अवत्वापीति पिसद्दो तथा ‘‘वत्वापी’’ति अत्थं सम्पिण्डेति. अट्ठकथासूति महाअट्ठकथादीसु तीसु अट्ठकथासु. एत्थाति उस्सावनन्तिककुटियं. ‘‘समकालं वट्टती’’ति वचनं दळ्हीकरोन्तो आह ‘‘सचे ही’’तिआदि. वचनेति ‘‘कप्पियकुटिं करोमा’’ति वचने. तस्मिन्ति थम्भे. तेनेवाति अकतभावेनेव. हीति सच्चं. एत्थाति बहूसु.

यतोति इट्ठकसिलामत्तिकापिण्डतो. वुत्तनयेनेवाति ‘‘बहूहि सम्परिवारेत्वा कप्पियकुटिं करोमा’’ति वुत्तनयेनेव. इट्ठकादयोति ‘‘कप्पियकुटिं करोमा’’ति अधिट्ठातब्बइट्ठकादयो. अन्धकट्ठकथायं वुत्तन्ति सम्बन्धो. तथाति यथा अन्धकट्ठकथायं वुत्तं, तथा. थम्भादीनि उक्खिपित्वा पतिट्ठापनञ्च ‘‘कप्पियकुटिं करोमा’’ति सावनञ्च अन्तं परियोसानमेतिस्साति उस्सावनन्तिका.

तासूति द्वीसु गोनिसादिकासु. यत्थाति कुटियं. नेव आरामो परिक्खित्तो होतीति सम्बन्धो. पुन यत्थाति कुटियं. अयन्ति कुटि. उभयत्थापीति आरामविहारगोनिसादिकासु द्वीसुपि. बहुतरं परिक्खित्तोपि परिक्खित्तोयेव नामाति योजना. एत्थाति उपड्ढपरिक्खित्तबहुतरपरिक्खित्तआरामे. गावो पविसित्वा यथासुखं निसीदन्ति एत्थाति गोनिसादा गोसाला. गोनिसादा वियाति गोनिसादिका कुटि.

मनुस्सा वदन्तीति सम्बन्धो. एसाति कुटि. वुत्तेपीति पिसद्दे, ‘‘कप्पियकुटिं देमा’’ति वाक्यं अपेक्खति. अन्धकट्ठकथायं वुत्तन्ति सम्बन्धो. यस्मा वट्टति, तस्माति योजना. तेसन्ति सेससहधम्मिकदेवमनुस्सानं. तेहीति सेससहधम्मिकदेवमनुस्सेहि. पुनपि वुत्तं, किं वुत्तन्ति आह ‘‘भिक्खुस्स…पे… होती’’ति. अपीति तदञ्ञेसं. तन्ति वचनं. हीति सच्चं, यस्मा वा. सङ्घस्स सन्तकमेव वा भिक्खुस्स सन्तकमेव वाति योजना. इति तस्मा सुवुत्तन्ति सम्बन्धो. गहपतीनं सन्तकं गहपति कुटि. ‘‘कम्मवाचं सावेत्वा’’ति इदं उपलक्खणमत्तं कम्मवाचमवत्वा अपलोकनेनपि कप्पियत्ता. कम्मवाचाय वा अपलोकनेन वा सम्मनितब्बाति सम्मुति कुटि. इतिसद्दो परिसमापनत्थो.

यं आमिसं वुत्थं, सब्बं तं आमिसन्तियोजना. अकप्पियभूमियं सहसेय्यपहोनके गेहे वुत्थं ठपितन्ति सम्बन्धो. यं पन सङ्घिकं वा पुग्गलिकं वा अत्थीति योजना. तेसंयेवाति भिक्खुभिक्खुनीनमेव. एकरत्तम्पि ठपितं यं सन्तकं अत्थीति योजना. तन्ति सङ्घिकादि. तत्थाति अकप्पियभूमियं सहसेय्यपहोनकगेहे. एतन्ति अन्तोवुत्थअन्तोपक्कसङ्खातं यावयामकालिकं, ‘‘न कप्पती’’ति ब्यतिरेकस्स अन्वयं दस्सेन्तो आह ‘‘सत्ताहकालिकं पना’’तिआदि.

तत्राति पुरिमवचनापेक्खं. तत्र वचनेति हि अत्थो. सामणेरो देतीति सम्बन्धो. यंकिञ्चि तण्डुलादिकं आमिसन्ति योजना. मुखसन्निधि नामाति आपत्तिया मुखो उपायो सन्निधि नामाति अत्थो. तत्थाति महापच्चरियं, मुखसन्निधिअन्तोवुत्थेसु वा. भिक्खु पचित्वा परिभुञ्जतीति सम्बन्धो. आमिससंसट्ठन्ति आमिसेन संसग्गं.

जहितवत्थुकाति जहितं वत्थु एतासन्ति जहितवत्थुका. उस्सावनन्तिका कताति सम्बन्धो. साति उस्सावनन्तिका. यो योति थम्भो वा भित्तिपादो वा. इट्ठकादीहि कता उस्सावनन्तिकाति योजना. चयस्साति अधिट्ठानस्स. येहि पन इट्ठकादीहीतिआदिसद्देन थम्भसिलामत्तिकायो सङ्गण्हाति. तदञ्ञेसूति तेहि अधिट्ठितइट्ठकादीहि अञ्ञेसु.

पाकारादिपरिक्खेपेति उपचारसीमापरिच्छिन्नस्स आरामस्स पाकारादिना परिक्खेपे कते. पाकारादीति आदिसद्देन वतिं सङ्गण्हाति. कप्पियकुटिं लद्धुं वट्टतीति गोनिसादिकाय अभावेन सेसासु तीसु कप्पियकुटीसु यंकिञ्चि कप्पियकुटिं लद्धुं वट्टतीति अत्थो. तत्थ तत्थाति तस्मिं तस्मिं ठाने. इतरा पनाति उस्सावनन्तिकगोनिसादिकाहि अञ्ञा. द्वेति उभो गहपतिसम्मुतियो, जहितवत्थुकाव होन्तीति सम्बन्धो. पक्खपासकमण्डलन्ति द्वे पक्खे अपतनत्थाय पसति बन्धतीति पक्खपासको, मण्डलन्ति छदनकोटिगोपानसीनं उपरि ठपितकट्ठविसेसो, पक्खपासको च मण्डलञ्च पक्खपासकमण्डलं.

यत्राति यस्मिं ठाने. अनुपसम्पन्नस्स दत्वाति अनपेक्खविस्सज्जनेन अनुपसम्पन्नस्स दत्वा. चीवरविकप्पनं विय सापेक्खविस्सज्जनम्पि वट्टतीति वदन्ति. तत्राति पुरिमवचनापेक्खं. सोति करवीकतिस्सत्थेरो, पस्सित्वा पुच्छीति सम्बन्धो. थेरोति महासिवत्थेरो. लूखदिवसेति असिनिद्धदिवसे. ततोति ब्रवनतो, परन्ति सम्बन्धो. नन्ति महासिवत्थेरं. पमुखेति गब्भस्स पमुखे. तन्ति सब्बिकुम्भिं. बहीति विहारस्स बहि. सोति महासिवत्थेरो.