५०. मातुघातकादिवत्थुकथा

११२. निक्खन्तिन्ति एत्थ ‘‘इमस्स पापकम्मस्सा’’ति छट्ठीयोगत्ता भावत्थे तिपच्चयोति आह ‘‘निक्खमन’’न्ति. अपवाहनन्ति अपायपटिसन्धिवहनतो अपगमनं. येनाति मनुस्सभूतेन येन जीविता वोरोपिताति सम्बन्धो. मनुस्सित्थिभूताति मनुस्सित्थी हुत्वा भूता, मनुस्सित्थीभावं वा भूता पत्ता. इमिना तिरच्छानगतित्थिआदयो निवत्तेति. ‘‘जनिका’’ति इमिना पोसावनिकमातादयो निवत्तेति. सयम्पीति एत्थ पिसद्दो न केवलं मातायेव, अथ खो पुत्तेनापीति दस्सेति. सताति सन्तेन. मनुस्सजातिकेनेव सता मनुस्सजातिको एव हुत्वा वोरोपिताति योजना. अनन्तरे भवे फलं निब्बत्तेतीति आनन्तरियं, मातुघातककम्मं, तेन जातिसामञ्ञम्पि अजनिकं घातेन्तो च जनिकम्पि जातिभेदं घातेन्तो च न अनन्तरिको होति, तस्स पब्बज्जा च उपसम्पदा च न वारिताति दस्सेन्तो आह ‘‘येन पना’’तिआदि. तत्थ पोसेति वद्धेतीति पोसापनिया, सा एव पोसावनिका पकारस्स वकारं, यकारस्स च ककारं कत्वा, पोसावनिका च सा माता चेति पोसावनिकमाता. अस्साति पुत्तस्स. इदं पदं पुब्बापरापेक्खं. तत्थ पुब्बपदे भावसम्बन्धो, पच्छिमपदे सामिसम्बन्धो. सब्बथा एसेव नयो होतीति आह ‘‘सचेपी’’तिआदि. वेसियाति उपलक्खणवसेन वुत्तं. याय कायचि इत्थिया पुत्तस्सापि गहेतब्बत्ता. ‘‘अयं मे पिता’’ति अजाननमेव हि पमाणं. अनेनाति इमिना पुत्तेन. ‘‘पितुघातकोत्वेव सङ्ख्यं गच्छती’’ति इमिना मातुघातकेपि ‘‘अयं मे माता’’ति अजानित्वा घातेन्तोपि मातुघातकोत्वेव सङ्ख्यं गच्छतीति दस्सेति.

११४. सङ्खेपेन वुत्तमत्थं वित्थारेन दस्सेन्तो आह ‘‘मनुस्सजातियं ही’’तिआदि. अपब्बजितन्ति गिहिभूतं. पब्बज्जा चस्साति एत्थ चसद्देन उपसम्पदापि वारिताति दस्सेति. अस्साति अरहन्तघातकस्स. अवसेसन्ति अरहन्ततो अवसेसं. अस्साति अरियघातकस्स. आनन्तरियो न होति तिरच्छानगतत्ता पनस्स पब्बज्जा वारिताति अत्थो नेतब्बो. एत्थाति मातुघातकादिकम्मेसु. वधायाति तदत्थे चतुत्थीति आह ‘‘वधत्थाया’’ति. ‘‘मारेतु’’न्ति इमिना ‘‘वधत्थाया’’ति एत्थ हनधातु हिंसनत्थोति दस्सेति. ‘‘नीयन्ती’’ति इमिना ओनीयन्तीति एत्थ ओत्यूपसग्गो धात्वत्थानुवत्तकोति दस्सेति. यं पन वचनं वुत्तन्ति सम्बन्धो. तस्स वचनस्स अत्थोति योजना. ‘‘सचा च इति अयं निपातो वुत्तो’’ति इमिना भयपीळितत्ता च निरुत्तीसु अकुसलत्ता च दवाभणनेन रवाभणनेन अयं निपातो चोरेहि वुत्तोति दस्सेति. ‘‘सचे च इच्चेव वा पाठो’’ति इमिना तेहि तथा वुत्तेपि सङ्गीतिकाले वा पोत्थकारूळ्हकाले वा यथाभूतं सङ्गीतत्ता, पोत्थकारूळ्हत्ता च यथाभूतो पाठो अत्थीति दस्सेति. तत्थाति तेसु पदेसु. निद्धारणे भुम्मं. तस्साति ‘‘सचज्ज मय’’न्ति पाठस्स. ‘‘सचे अज्ज मय’’न्ति इमिना एकारलोपसन्धिं दस्सेति. ‘‘सचेज्ज मय’’न्ति अकारलोपसन्धिनापि पाठो अत्थि.

११५. पकतत्तन्ति पकतिया सीलसङ्खातो अत्ता सभावो एतिस्साति पकतत्ता, तं. कायसंसग्गेन भिक्खुनीनं पाराजिकत्ता वुत्तं ‘‘सीलविनासं पापेती’’ति. अनिच्छमानंयेव भिक्खुनिन्ति सम्बन्धो.

इच्छमानन्ति ओदातवत्थवसनं इच्छमानं. यस्मा अभिक्खुनी होति, तस्मा भिक्खुनीदूसको न होतीति योजना. सीलविपन्नं भिक्खुनिन्ति सम्बन्धो.

यो देवदत्तो सङ्घं भिन्दति विय, भिन्दतीति योजना. उद्धम्मन्ति धम्मतो विरहितं. उब्बिनयन्ति विनयतो विरहितं. चतुन्नं कम्मानन्ति अपलोकनादीनं चतुन्नं कम्मानं.

यो देवदत्तो लोहितं उप्पादेति विय, उप्पादेतीति योजना. दुट्ठचित्तेनाति एत्थ न यंकिञ्चि दुट्ठचित्तं दुट्ठचित्तं नाम, अथ खो वधकचित्तन्ति आह ‘‘वधकचित्तेना’’ति. सरीरेति सरीरब्भन्तरे. तथागतस्स हि अभेज्जकायत्ता परूपक्कमेन चम्मच्छेदं कत्वा लोहितस्स उप्पादनं नाम नत्थि. यो पन जीवको फासुं करोति विय, फासुं करोतीति योजना. लोहितञ्चाति पूतिलोहितञ्च.