७. सेखियकण्डं
१. परिमण्डलवग्ग-अत्थयोजना
सिक्खितसिक्खेन तीसु सिक्खासु चतूहि मग्गेहि सिक्खितसिक्खेन तादिना अट्ठहि लोकधम्मेहि अकम्पियट्ठेन तादिना, इट्ठानिट्ठेसु वा अविकारट्ठेन तादिना भगवता यानि सिक्खापदानि ‘‘सेखियानी’’ति भासितानि, दानि तेसम्पि सिक्खापदानं अयम्पि वण्णनाक्कमो भवतीति योजना.
५७६. तत्थाति सेखियसिक्खापदेसु, अत्थो एवं वेदितब्बोति योजना. ‘‘समन्ततो’’तिइमिना परित्यूपसग्गस्सत्थं दस्सेति. ‘‘नाभिमण्डलं जाणुमण्डल’’न्ति एत्थ उद्धंसद्दो च अधोसद्दो च अज्झाहरितब्बोति आह ‘‘उद्ध’’न्तिआदि. अट्ठङ्गुलमत्तन्ति भावनपुंसकं, निवासेतब्बन्ति सम्बन्धो. ततोति अट्ठङ्गुलमत्ततो. यथा पटिच्छन्नं होति, एवं निवासेन्तस्साति योजना. तत्रिदं पमाणन्ति तस्स निवासनस्स इदं पमाणं. तादिसस्साति दीघतो मुट्ठिपञ्चकस्स तिरियं अड्ढतेय्यहत्थस्स निवासनस्स. जाणुमण्डलं पटिच्छादनत्थं वट्टतीति योजना. तत्थाति चीवरेसु. न तिट्ठतीति विरळत्ता न तिट्ठति. तिट्ठतीति घनत्ता तिट्ठति.
निवासेन्तस्स चातिएत्थ चसद्दो अवधारणत्थो, निवासेन्तस्सेवाति अत्थो. केवलं एवं निवासेन्तस्सेव दुक्कटं न होति, अथ खो तथा निवासेन्तस्सापि दुक्कटमेवाति योजना. ये पन निवासनदोसाति सम्बन्धो. अञ्ञेति पुरतो च पच्छतो च ओलम्बेत्वा निवसनतो अञ्ञे. ते सब्बेति सब्बे ते निवासनदोसा. एत्थाति इमस्मिं विभङ्गे. तत्थेवाति खन्धकेयेव.
असञ्चिच्च निवासेन्तस्स अनापत्तीति सम्बन्धो. एसेव नयो ‘‘असतिया’’ति एत्थापि. अजानन्तस्साति एत्थ अजाननं दुविधं निवासनवत्तस्स अजाननं, आरूळ्होरूळ्हभावस्स अजाननन्ति. तत्थ आरूळ्होरूळ्हभावस्स अजाननं सन्धाय वुत्तं ‘‘अजानन्तस्सा’’ति दस्सेन्तो आह ‘‘अजानन्तस्साति एत्था’’तिआदि. हीति सच्चं. तस्साति निवासनवत्तस्स. अस्साति भिक्खुनो. तं पनाति आपत्तितो अमोक्खनं पन. तस्माति यस्मा युज्जति, तस्मा. योति भिक्खु. कुरुन्दियं वुत्तन्ति सम्बन्धो. सुक्खा जङ्घा इमस्साति सुक्खजङ्घो. महन्तं पिण्डिकमंसं इमस्साति महापिण्डिकमंसो. तस्साति भिक्खुस्स.
वणोति अरु. तञ्हि वणति गत्तविचुण्णनं करोतीति वणोति वुच्चति. वाळमिगा वा चोरा वाति एत्थ वासद्दो अवुत्तसम्पिण्डनत्थो, तेन अञ्ञापि उदकचिक्खल्लादयो आपदा सङ्गय्हन्ति.
५७७. इधाति इमस्मिं विभङ्गे, सिक्खापदे वा. उभो कण्णेति पुरतो च पच्छतो च निग्गते द्वे कण्णे. अविसेसेनाति ‘‘अन्तरघरे’’ति च ‘‘आरामे’’ति च विसेसं अकत्वा सामञ्ञेन. विहारेपीति सङ्घसन्निपातबुद्धुपट्ठानथेरुपट्ठानादिकालं सन्धाय वुत्तं.
५७८. कायेकदेसे कायसद्दो वत्ततीति आह ‘‘जाणुम्पि उरम्पी’’ति. ‘‘न सीसं पारुतेना’’तिइमिना ‘‘सुप्पटिच्छन्नेना’’तिपदस्स अतिब्यापितदोसं पटिक्खिपति. गण्ठिकन्ति पासो. सो हि गन्थेति बन्धतीति वा, गन्थेति बन्धति एत्थाति वा कत्वा गन्थिकोति वुच्चति. न्थकारस्स वाण्ठकारे कते गण्ठिको, तं गण्ठिकं पटिमुञ्चित्वा. उभो कण्णेति चीवरस्स द्वे कोणे. गलवाटकतोति एत्थ गलोति कण्ठो. सो हि खज्जभोज्जलेय्यपेय्यसङ्खातं चतुब्बिधं असनं गलति पन्नो हुत्वा कुच्छियं पतति इतोति गलोति वुच्चति. आवाटोयेव खुद्दकट्ठेन आवाटको, खुद्दकत्थे को. गले ठितो आवाटको गलवाटको. अकारतो हि आकारस्स लोपो ‘‘पप’’न्तिआदीसु (जा. १.१.२) विय. एत्थ हि पआपन्ति पदच्छेदो, अकारतो आकारस्स च लोपो. पवद्धं आपं पपं, महन्तं उदकन्ति अत्थो. सीसं विवरित्वाति सम्बन्धो.
५७९. वासं उपगतोति वा वासेन उपगतोति वा अत्थं पटिक्खिपन्तो आह ‘‘वासत्थाय उपगतस्सा’’ति.
५८०. हत्थपादे अकीळन्तो सुसंवुतो नामाति दस्सेन्तो आह ‘‘हत्थं वा पादं वा अकीळापेन्तो’’ति.
५८२. ओक्खित्तचक्खूति एत्थ ओसद्दो हेट्ठापरियायोति आह ‘‘हेट्ठा खित्तचक्खू’’ति. ‘‘हुत्वा’’तिइमिना किरियाविसेसनभावं दस्सेति. युगयुत्तकोति युगे युत्तको. दमियित्थाति दन्तो. आभुसो जानाति कारणाकारणन्ति आजानेय्यो. एत्तकन्ति चतुहत्थपमाणं. यो गच्छति, अस्स भिक्खुनो दुक्कटा आपत्ति होतीति योजना. ‘‘परिस्सयभाव’’न्ति च ‘‘परिस्सयाभाव’’न्ति च द्वे पाठा युज्जन्तियेव.
५८४. इत्थम्भूतलक्खणेति इमं पकारं इत्थं चीवरुक्खिपनं, भवति गच्छतीति भूतो, भिक्खु. लक्खीयति अनेनाति लक्खणं, चीवरं. इत्थं भूतो इत्थम्भूतो, तस्स लक्खणं इत्थम्भूतलक्खणं, तस्मिं. करणवचनं दट्ठब्बन्ति योजना. इत्थम्भूतलक्खणं नाम किरियाविसेसनस्स सभावोति आह ‘‘एकतो वा…पे… हुत्वाति अत्थो’’ति. अन्तोइन्दखीलतोति गामस्स अन्तोइन्दखीलतोति. पठमो वग्गो.
२. उज्जग्घिकवग्ग-अत्थयोजना
५८६. उच्चासद्दं कत्वा जग्घनं हसनं उज्जग्घो, सोयेव उज्जग्घिका, ताय. इति इममत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘महाहसितं हसन्तो’’ति. एत्थाति ‘‘उज्जग्घिकाया’’तिपदे.
५८८. कित्तावताति कित्तकेन पमाणेन, एवं निसिन्नेसु थेरेसूति सम्बन्धो, निद्धारणे चेतं भुम्मवचनं. ववत्थपेतीति इदञ्चीदञ्च कथेतीति ववत्थपेति. एत्तावताति एत्तकेन पमाणेन.
५९०. निच्चलं कत्वा कायस्स उजुट्ठपनं कायपग्गहो नामाति आह ‘‘निच्चलं कत्वा’’तिआदि. एसेव नयो बाहुपग्गहसीसपग्गहेसुपीति. दुतियो वग्गो.
३. खम्भकतवग्ग-अत्थयोजना
५९६. खम्भो कतो येनाति खम्भकतो. खम्भोति च पटिबद्धो. कत्थ पटिबद्धोति आह ‘‘कटियं हत्थं ठपेत्वा’’ति. ससीसं अवगुण्ठयति परिवेठतीति ओगुण्ठितोति आह ‘‘ससीसं पारुतो’’ति.
६००. उद्धं एका कोटि इमिस्सा गमनायाति उक्कुटिकाति दस्सेन्तो आह ‘‘उक्कुटिका वुच्चती’’तिआदि. एत्थाति ‘‘उक्कुटिकाया’’तिपदे.
६०१. हत्थपल्लत्थीकदुस्सपल्लत्थीकेसु द्वीसु दुस्सपल्लत्थिके आयोगपल्लत्थीकापि सङ्गहं गच्छतीति आह ‘‘आयोगपल्लत्थिकापि दुस्सपल्लत्थिका एवा’’ति.
६०२. सतिया उपट्ठानं सक्कच्चन्ति आह ‘‘सतिंउपट्ठपेत्वा’’ति.
६०३. पिण्डपातं देन्तेपीति पिण्डपातं पत्ते पक्खिपन्तेपि. पत्ते सञ्ञा पत्तसञ्ञा, सा अस्सत्थीति पत्तसञ्ञी. ‘‘कत्वा’’ तिइमिना किरियाविसेसनभावं दस्सेति.
६०४. समसूपकं पिण्डपातन्ति एत्थ सूपपिण्डपातानं समउपड्ढभावं आसङ्का भवेय्याति आह ‘‘समसूपको नामा’’तिआदि. यत्थाति पिण्डपाते. भत्तस्स चतुत्थभागपमाणो सूपो होति, सो पिण्डपातो समसूपको नामाति योजना. ओलोणी च साकसूपेय्यञ्च मच्छरसो च मंसरसो चाति द्वन्दो. तत्थ ओलोणीति एका ब्यञ्जनविकति. साकसूपेय्यन्ति सूपस्स हितं सूपेय्यं, साकमेव सूपेय्यं साकसूपेय्यं. इमिना सब्बापि साकसूपेय्यब्यञ्जनविकति गहिता. मच्छरसमंसरसादीनीति एत्थ आदिसद्देन अवसेसा सब्बापि ब्यञ्जनविकति सङ्गहिता. तं सब्बं रसानं रसो रसरसोति कत्वा ‘‘रसरसो’’ति वुच्चति.
६०५. समपुण्णं समभरितन्ति वेवचनमेव. थूपं कतो थूपीकतोति अत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘थूपीकतो नामा’’तिआदि.
तत्थाति ‘‘थूपीकत’’न्तिआदिवचने. तेसन्ति अभयत्थेरतिपिटकचूळनागत्थेरानं. इति पुच्छिंसु, तेसञ्च थेरानं वादं आरोचेसुन्ति योजना. थेरोति चूळसुमनत्थेरो. एतस्साति तिपिटकचूळनागत्थेरस्स. सत्तक्खत्तुन्ति सत्त वारे. कुतोति कस्साचरियस्स सन्तिका. तस्माति यस्मा यावकालिकेन परिच्छिन्नो, तस्मा. आमिसजातिकं यागुभत्तं वा फलाफलं वाति योजना. तञ्च खोति तञ्च समतित्थिकं. इतरेन पनाति नाधिट्ठानुपगेन पत्तेन पन. यं पूवउच्छुखण्डफलाफलादि हेट्ठा ओरोहति, तं पूवउच्छुखण्डफलाफलादीति योजना. पूववटंसकोति एत्थ वटंसकोति उत्तंसो. सो हि उद्धं तसीयते अलङ्करीयतेति वटंसोति वुच्चति उकारस्स वकारं, तकारस्स च टकारं कत्वा, सोयेव वटंसको, मुद्धनि पिलन्धितो एको अलङ्कारविसेसो. पूवमेव तंसदिसत्ता पूववटंसको, तं. पुप्फवटंसको च तक्कोलकटुकफलादिवटंसको चाति द्वन्दो, ते.
इधाति इमस्मिं सिक्खापदे. ननु सब्बथूपीकतेसु पटिग्गहणस्स अकप्पियत्ता परिभुञ्जनम्पि न वट्टतीति आह ‘‘सब्बत्थ पना’’तिआदि. तत्थ सब्बत्थाति सब्बेसु थूपीकतेसूति. ततियो वग्गो.
४. सक्कच्चवग्ग-अत्थयोजना
६०८. तत्थ तत्थाति तस्मिं तस्मिं ठाने. ओधिन्ति अवधिं मरियादं.
६१०. थूपकतोति थूपमेव थूपकं, ततो थूपकतोति दस्सेन्तो आह ‘‘मत्थकतो’’ति.
६११. माघातसमयादीसूति ‘‘पाणे मा घातेथा’’ति राजानो भेरिं चरापेन्ति एत्थाति माघातो, सोयेव समयो माघातसमयो. आदिसद्देन अञ्ञं पटिच्छन्नकारणं गहेतब्बं.
६१५. तेसन्ति मयूरण्डकुक्कुटण्डानन्ति. चतुत्थो वग्गो.
५. कबळवग्ग-अत्थयोजना
६१७. ‘‘मुखद्वार’’न्ति कम्मस्स ‘‘अनाहटे’’ति च ‘‘विवरिस्सामी’’ति च द्वीसु किरियासु सम्बन्धभावं दस्सेतुं वुत्तं ‘‘अनाहरिते मुखद्वार’’न्ति.
६१८. सकलं हत्थन्ति पञ्चङ्गुलिं सन्धाय वुत्तं.
६१९. सकबळेनाति एत्थ कबळसद्देन वचनस्स अपरिपुण्णकारणं सब्बम्पि गहेतब्बं.
६२०. पिण्डुक्खेपकन्तिआदीसु विच्छत्थे कपच्चयोति आह ‘‘पिण्डं उक्खिपित्वा उक्खिपित्वा’’ति. त्वासद्देन किरियाविसेसनभावं दस्सेति.
६२४. ‘‘अवकिरित्वा’’ति इमिना सित्थावकारकन्ति एत्थ अवपुब्बो किरधातुयेव, न करधातूति दस्सेति.
६२६. ‘‘चपुचपू’’ति एवं सद्दन्ति ‘‘चपुचपू’’ति एवं अनुकरणरवन्ति. पञ्चमो वग्गो.
६. सुरुसुरुवग्ग-अत्थयोजना
६२७. ‘‘सुरुसुरू’’ति एवं सद्दन्ति ‘‘सुरुसुरू’’ति एवं अनुकरणरवं. दवनं कीळनन्ति इमिना वचनत्थेन परिहासो दवो नामाति आह ‘‘दवोति परिहासवचन’’न्ति. तन्ति सो दवो. लिङ्गविपल्लासो हेस. न कातब्बं न कातब्बोति सम्बन्धो. सिलकबुद्धोति सिलाय कतो, सिलेन नियुत्तो वा बुद्धो. अपटिबुद्धोति अपटिविद्धो बुद्धो, परिहासवचनमेतं. गोधम्मोति गुन्नं धम्मो. अजधम्मोति अजानं धम्मो. मिगसङ्घोति मिगानं सङ्घो. पसुसङ्घोति पसूनं सङ्घो.
६२८. ‘‘भुञ्जन्तेना’’ति पदं ‘‘निल्लेहितु’’न्ति पदे भावकत्ता.
६३१. एवंनामकेति ‘‘कोकनुद’’न्ति एवं नामं अस्स पासादस्साति एवंनामको, पासादो, तस्मिं. ‘‘पदुमसण्ठानो’’ति इमिना पासादस्स सदिसूपचारेन ‘‘कोकनुदो’’ति नामलभनं दस्सेति. तेनाति पदुमसण्ठानत्ता. अस्साति पासादस्स. पुग्गलिकम्पीति परपुग्गलसन्तकं गहेतब्बं ‘‘अत्तनो सन्तकम्पी’’ति अत्तपुग्गलसन्तकस्स विसुं गय्हमानत्ता. सङ्खम्पीति पानीयसङ्खम्पि. सरावम्पीति पानीयसरावम्पि. थालकम्पीति पानीयथालकम्पि.
६३२. ‘‘उद्धरित्वा’’ति सामञ्ञतो वुत्तवचनस्स कम्मापादानानि दस्सेतुं वुत्तं ‘‘सित्थानि उदकतो’’ति. भिन्दित्वाति चुण्णविचुण्णानि कत्वा. बहीति अन्तरघरतो बहि.
६३४. सेतच्छत्तन्ति एत्थ सेतसद्दो पण्डरपरियायोति आह ‘‘पण्डरच्छत्त’’न्ति. वत्थपलिगुण्ठितन्ति वत्थेहि समन्ततो वेठितं. सेतं छत्तं सेतच्छत्तं. किळञ्जेहि कतं छत्तं किळञ्जच्छत्तं. पण्णेहि कतं छत्तं पण्णच्छत्तं. मण्डलेन बद्धं मण्डलबद्धं. सलाकाहि बद्धं सलाकबद्धं. तानीति तीणि छत्तानि. हीति सच्चं. यम्पि एकपण्णच्छत्तन्ति योजना. एतेसूति तीसु छत्तेसु. अस्साति यस्स कस्सचि गहट्ठस्स वा पब्बजितस्स वा. सोति यो कोचि गहट्ठो वा पब्बजितो वा. छत्तपादुकाय वाति छत्तदण्डनिक्खेपनाय पादुकाय वा. एत्थाति इमस्मिं सिक्खापदे.
६३५. मज्झिमस्साति पमाणमज्झिमस्स. ‘‘चतुहत्थप्पमाणो’’तिइमिना चतुहत्थतो ऊनातिरेको दण्डो न दण्डो नामाति दस्सेति. दण्डो पाणिम्हि अस्साति वचनत्थं अतिदिसन्तो आह ‘‘वुत्तनयेनेवा’’ति.
६३६. ‘‘सत्थपाणिम्ही’’ति एत्थ असि एव अधिप्पेतोति आह ‘‘असि’’न्ति. असिन्ति खग्गं.
६३७. ‘‘आवुधं नाम चापो कोदण्डो’’ति पाळियं वुत्तवचनं उपलक्खणमेवाति दस्सेन्तो आह ‘‘आवुधपाणिस्साति एत्था’’तिआदि. सब्बापि धनुविकति आवुधन्ति वेदितब्बाति योजना. यथा असिं सन्नहित्वा ठितो सत्थपाणीति सङ्ख्यं न गच्छति, एवं धनुं कण्ठे पटिमुक्को आवुधपाणीति आह ‘‘सचे पना’’तिआदि, इमिना आवुधो पाणिना गहितोयेव आवुधपाणि नामाति दस्सेतीति. छट्ठो वग्गो.
७. पादुकवग्ग-अत्थयोजना
६३८. अङ्गुलन्तरन्ति पादङ्गुलविवरं. पादुकन्ति उपाहनविसेसो. सो हि पज्जते इमायाति पादुकाति वुच्चति, सा बहुपटला चम्ममया वा होति कट्ठमया वा. पटिमुञ्चित्वाति पादुकं पटिमुञ्चीत्वा.
६४०. द्वीहि जनेहि गहितोति सम्बन्धो. वंसेनाति वेणुना, याने निसिन्नोति सम्बन्धो. विसङ्खरित्वाति विपत्तिं करित्वा. द्वेपीति धम्मकथिकधम्मपटिग्गाहकसङ्खाता उभोपि जना. वट्टतीति देसेतुं वट्टति.
६४१. सयनगतस्साति सयनं गतस्स, सयने निपन्नस्साति अत्थो. निपन्नस्स देसेतुं न वट्टतीति सम्बन्धो.
६४२. तीसु पल्लत्थिकासु याय कायचि पल्लत्थिकाय निसिन्नस्स धम्मं देसेतुं न वट्टतीति दस्सेन्तो आह ‘‘पल्लत्थिकाया’’तिआदि.
६४३. यथा वेठियमाने केसन्तो न दिस्सति, एवं वेठितसीसस्साति योजना.
६४७. छपकसद्दस्स च चण्डालसद्दस्स च वेवचनत्ता वुत्तं ‘‘चण्डालस्सा’’ति. चण्डालो हि सं सुनखं पचतीति छपकोति वुच्चति सकारस्स छकारं कत्वा. छपकस्स एसा छपकी, चण्डालभरिया. यत्राति एत्थ त्रपच्चयो पच्चत्ते होतीति आह ‘‘यो हि नामा’’ति. यो राजा उच्चे आसने निसीदित्वा मन्तं परियापुणिस्सति नाम, अयं राजा याव अतिविय अधम्मिकोति वुत्तं होति. ‘‘सब्बमिद’’न्ति अयं सद्दो लिङ्गविपल्लासोति आह ‘‘सब्बो अय’’न्ति. ‘‘लोको’’ति इमिना इधसद्दस्स विसयं दस्सेति. चरिमसद्दो अन्तिमपरियायो. अन्तिमोति च लामको. लामकोति च नाम इध विपत्तीति आह ‘‘सङ्कर’’न्ति. सङ्करन्ति विपत्तिं. ‘‘निम्मरियादो’’ति इमिना ‘‘सङ्करं गतो’’ति पदानं अधिप्पायत्थं दस्सेति. चरिमं गतं चरिमगतं, सब्बो अयं लोको चरिमगतोति अत्थो. इध च जातके (जा. १.४.३३) च केसुचि पोत्थकेसु ‘‘चमरिकत’’न्ति पाठो अत्थि, सो अयुत्तोयेव. तत्थेवाति अम्बरुक्खमूलेयेव. तेसन्ति राजब्राह्मणानं.
तत्थाति तिस्सं गाथायं. पाळियाति अत्तनो आचारपकासकगन्थसङ्खाताय पाळिया. न पस्सरेति एत्थ रेसद्दो अन्तिस्स कारियोति आह ‘‘न पस्सन्ती’’ति. यो चायन्ति यो च अयं. अयंसद्दो पदालङ्कारमत्तो, ब्राह्मणोति अत्थो. अधीयतीति अज्झायति, सिक्खतीति अत्थो.
ततोति बोधिसत्तेन वुत्तगाथातो परन्ति सम्बन्धो. तस्साति गाथाय. भोति बोधिसत्तं आमन्तेति. ‘‘भुत्तो’’ति पदस्स कम्मवाचकभावमाविकातुं वुत्तं ‘‘मया’’ति. अस्साति ओदनस्स. इमिना सुचि परिसुद्धं मंसं सुचिमंसं, तेन उपसेचनमस्साति सुचिमंसूपसेचनोति बाहिरत्थसमासं दस्सेति. धम्मेति आचारधम्मे. बद्धो हुत्वाति थद्धो हुत्वा, अयमेव वा पाठो. वण्णसद्दस्स सण्ठानादिके अञ्ञे अत्थे पटिक्खिपितुं वुत्तं ‘‘पसत्थो’’ति. थोमितोति तस्सेव वेवचनं.
अथाति अनन्तरे. नन्ति ब्राह्मणं. तस्साति गाथाद्वयस्स. ब्राह्मणाति पुरोहितं आलपति. सम्पतीति सन्दीट्ठिके. ‘‘या वुत्ति विनिपातेन, अधम्मचरणेन वा’’ति पदानं सम्बन्धं दस्सेतुं वुत्तं ‘‘निप्पज्जती’’ति.
महाब्रह्मेति एत्थ ब्रह्मसद्दो ब्राह्मणवाचकोति आह ‘‘महाब्राह्मणा’’ति. अञ्ञेपीति राजब्राह्मणेहि अपरेपि. ‘‘पचन्ती’’ति वुत्ते अविनाभावतो ‘‘भुञ्जन्ती’’ति अत्थोपि गहेतब्बोति आह ‘‘पचन्ति चेव भुञ्जन्ति चा’’ति. ‘‘न केवल’’न्तिआदिना अञ्ञेपीति एत्थ पिसद्दस्स सम्पिण्डनत्थं दस्सेति, त्वं आचरिस्ससीति सम्बन्धो. पुन त्वन्ति तं, उपयोगत्थे चेतं पच्चत्तवचनं, ‘‘मा भिदा’’तिइमिना सम्बन्धितब्बं. ‘‘पासाणो’’तिइमिना अस्मसद्दो पासाणपरियायोति दस्सेति. तेनाति भिन्दनहेतुना.
६४८. अत्तनो कङ्खाठानस्स पुच्छनं सन्धाय वुत्तं ‘‘न कथेतब्ब’’न्ति.
६४९. समधुरेनाति समं धुरेन, समं मुखेनाति अत्थो.
६५२. यं मूलं वा या साखा वा गच्छतीति योजना. खन्धेति रुक्खस्स खन्धे. निक्खमतीति उच्चारपस्सावो निक्खमति. तिणण्डुपकन्ति तिणेन कतं, तिणमयं वा अण्डुपकं. एत्थाति उच्चारपस्सावखेळेसु.
६५३. अधिप्पेतउदकं दस्सेतुं वुत्तं ‘‘परिभोगउदकमेवा’’ति. सत्तमो वग्गो.
एत्थाति सेखियेसु. सूपब्यञ्जनपटिच्छादनेति सूपब्यञ्जने ओदनेन पटिच्छादेति. समत्ता सेखिया.
८. सत्ताधिकरणसमथ-अत्थयोजना
६५५. सङ्ख्यं परिच्छिज्जतीति सङ्ख्यापरिच्छेदो. तेसन्ति चतुब्बिधानमधिकरणानं. तस्साति तेसं खन्धकपरिवारानं. तत्थेवाति तेसु एव खन्धकपरिवारेसु. सब्बत्थाति सब्बेसु सिक्खापदेसूति.
इति समन्तपासादिकाय विनयसंवण्णनाय
भिक्खुविभङ्गवण्णनाय योजना समत्ता.
जादिलञ्छितनामेन नेकानं वाचितो मया.
साधुं महाविभङ्गस्स, समत्तो योजनानयोति.