३. सीहविक्कीळितनयवण्णना

तथा वुत्तनयेन सरूपतो परियायतो च गहितेसु तण्हाविज्जातप्पक्खियधम्मेसु विसेसतो तण्हादिट्ठीनं वसेन असुभे ‘‘सुभ’’न्ति, दुक्खे ‘‘सुख’’न्ति च विपल्लासा, अविज्जादिट्ठीनं वसेन अनिच्चे ‘‘निच्च’’न्ति, अनत्तनि ‘‘अत्ता’’ति च विपल्लासा वेदितब्बा. तेसं पटिपक्खतो मञ्ञनापटिक्खेपपरिञ्ञागहणादिसिद्धेहि सतिवीरियसमाधिपञ्ञिन्द्रियेहि चत्तारि सतिपट्ठानानि सिद्धानेव होन्ति. तत्थ चतूहि इन्द्रियेहि चत्तारो पुग्गला निद्दिसितब्बा. कथं? दुविधो हि तण्हाचरितो मुदिन्द्रियो तिक्खिन्द्रियोति, तथा दिट्ठिचरितो. तेसं पठमो असुभे ‘‘सुभ’’न्ति विपरियासग्गाही सतिबलेन यथाभूतं कायसभावं सल्लक्खेन्तो तं विपल्लासं समुग्घाटेत्वा सम्मत्तनियामं ओक्कमति. दुतियो असुखे ‘‘सुख’’न्ति विपरियासग्गाही ‘‘उप्पन्नं कामवितक्कं नाधिवासेती’’तिआदिना (दी. नि. ३.३१०; म. नि. १.२६; अ. नि. ४.१४, ११४; अ. नि. ६.५८) वुत्तेन वीरियसंवरभूतेन वीरियबलेन तं विपल्लासं विधमेन्तो सम्मत्तनियामं ओक्कमति. ततियो अनिच्चे ‘‘निच्च’’न्ति अयाथावग्गाही समाधिबलेन समाहितचित्तो सङ्खारानं खणिकभावसल्लक्खणेन तं विपल्लासं समुग्घाटेन्तो अरियभूमिं ओक्कमति. चतुत्थो सन्ततिसमूहकिच्चारम्मणघनवञ्चितताय फस्सादिधम्मपुञ्जमत्ते अनत्तनि ‘‘अत्ता’’ति मिच्छाभिनिवेसी चतुकोटिकसुञ्ञतामनसिकारेन तं मिच्छाभिनिवेसं विद्धंसेन्तो सामञ्ञफलं सच्छिकरोति.

इधापि सुभसञ्ञासुखसञ्ञाहि चतूहिपि वा विपल्लासेहि समुदयसच्चं, तेसं अधिट्ठानारम्मणभूता पञ्चुपादानक्खन्धा दुक्खसच्चन्तिआदिना सच्चयोजना वेदितब्बा. फलं पनेत्थ चत्तारि सामञ्ञफलानि, चतूहि चित्तविपल्लासेहि चतुरासवोघ-योग-कायगन्थ-अगति-तण्हुप्पाद-सल्लुपादान-विञ्ञाणट्ठिति-अपरिञ्ञादिवसेन अकुसलपक्खो नेतब्बो. तथा चतूहि सतिपट्ठानेहि चतुब्बिधझान-विहाराधिट्ठान-सुखभागियधम्म-अप्पमञ्ञा-सम्मप्पधान-इद्धिपादा- दिवसेन वोदानपक्खो नेतब्बोति. अयं सीहविक्कीळितस्स नयस्स भूमि.