१४. परिक्खारहारवण्णना

‘‘सब्बधम्ममूलपरियाय’’न्ति एत्थ सब्बधम्मा नाम परियापन्नधम्मा, ते कुसलाकुसलाब्याकतभेदेन तिविधा. तेसु कुसलानं योनिसोमनसिकारो अलोभादयो च हेतू, अकुसलानं अयोनिसोमनसिकारो लोभादयो च हेतू, अब्याकतेसु विपाकानं यथासकं कम्मं, इतरेसं भवङ्गमावज्जनसमन्नाहारादि च हेतू. एत्थ च सप्पुरिसूपनिस्सयादिको पच्चयो हेतुम्हि एव समवरुळ्हो, सो तत्थ आदि-सद्देन सङ्गहितोति दट्ठब्बो. ‘‘मूल’’न्ति वुत्तानं मञ्ञनानं हेतुभावो पाळियं वुत्तो एव. मञ्ञनासु पन तण्हामञ्ञनाय अस्सादानुपस्सना हेतु. ‘‘सञ्ञोजनियेसु धम्मेसु अस्सादानुपस्सिनो तण्हा पवड्ढती’’ति (सं. नि. २.५२) हि वुत्तं. मानमञ्ञनाय दिट्ठिविप्पयुत्तलोभो हेतु केवलं संसग्गवसेन ‘‘अहमस्मी’’ति पवत्तनतो. दिट्ठिमञ्ञनाय एकत्तनयादीनं अयाथावग्गाहो हेतु, अस्सुतभावो पुथुज्जनभावस्स हेतु, सो अरियानं अदस्सनसीलताय, सा अरियधम्मस्स अकोविदताय, सा अरियधम्मे अविनीतताय हेतु, सब्बा चायं हेतुपरम्परा पथवीआदीसु ‘‘एतं मम, एसोहमस्मि, एसो मे अत्ता’’ति तिस्सन्नं मञ्ञनानं हेतु, सेक्खारहादिभावा पन मत्तसो सब्बसो च मञ्ञनाभावस्स हेतूति. अयं परिक्खारो हारो.