६. वत्तादिकण्डनिद्देसवण्णना

९६. इदानि वत्तं दस्सेतुं ‘‘उपज्झाचरियवत्त’’न्ति वुत्तं. तत्थ उपज्झायवत्तञ्च आचरियवत्तञ्च गमिकवत्तञ्च आगन्तुकवत्तञ्च सेनासनादिवत्तञ्च पियसीलेन भिक्खुना कातब्बन्ति सम्बन्धो. गमिकागन्तुकन्ति गमिकं आगन्तुकन्ति छेदो, गमिकवत्तं आगन्तुकवत्तञ्चाति अत्थो.

९७. दातुकामो हत्थपासे ठितो किञ्चि गहितब्बं एकेन पुरिसेन गहितब्बं उक्खिपनक्खमं वत्थुं तिधा तीसु पकारेसु एकेनाकारेन ददेय्य, गहेतुकामो भिक्खु द्विधा द्वीसु एकेन गण्हेय्य, अयं पञ्चङ्गो पटिग्गहोति अत्थो.

९८-१००. दूरे ठितं चीवरं ठपितोकासं सल्लक्खेत्वा ‘‘एत’’न्ति वत्तब्बं. हत्थपासे ठितं हत्थेन आमसित्वा ‘‘इम’’न्ति वत्तब्बं. ‘‘एतं अधिट्ठामि, इमं अधिट्ठामी’’ति इमेसं पदानं मज्झे सङ्घाटिआदीसु पच्चेकं योजेत्वा तिचीवरं अधिट्ठेय्य. कथं? ‘‘एतं सङ्घाटिं अधिट्ठामि, इमं सङ्घाटिं अधिट्ठामी’’ति अधिट्ठेय्य. एवं सेसेसु च चीवरेसु. यथा चीवरादिं विधानं एवं पत्तेपि अधिट्ठेय्य पच्चुद्धरेय्याति अत्थो.

१०१. सञ्चरित्तं ठपेत्वा सेसा गरुका च पाराजिका च सचित्तकाति सम्बन्धो. अन्तिमाति पाराजिका. अच्छिन्नसिक्खापदं, परिणतसिक्खापदञ्चाति इमं द्वयं ठपेत्वा सेसं निस्सग्गियं अचित्तकन्ति अत्थो.

१०२-३. गामप्पवेसनन्तेतेति गामप्पवेसनं इति एते. पाचित्तीसु एते पदसोधम्मादयो गामप्पवेसनन्ता सत्तरस सिक्खापदा अचित्तका.

१०४-५. पकिण्णकेसु उद्दिस्सकतं ठपेत्वा अञ्ञमंसकं सेसमंसं अचित्तकन्ति अत्थो. एत्थ पकिण्णकेसु अञ्ञमंसादिकं पत्तहत्थो कवाटकन्तं तेरसविधं इदं सिक्खापदं अचित्तकं, सेसं सब्बं सचित्तकन्ति अत्थो.

१०६. आचरिया वीतिक्कमनचित्तेन सचित्तकं अचित्तकन्ति वदन्ति, पञ्ञत्तिजाननेन चित्तेन तथा सचित्तकं अचित्तकन्ति आचरिया वदन्तीति अत्थो. तथा-सद्देन ‘‘सचित्तकं अचित्तक’’न्ति इदं गहितं.

१०७-९. पुब्बकरणादिकन्ति एत्थ आदि-सद्दो पुब्बकिच्चं सङ्गण्हाति. तत्थ –

‘‘सम्मज्जनी पदीपो च, उदकं आसनेन च;

उपोसथस्स एतानि, पुब्बकरणन्ति वुच्चति.

‘‘छन्दपारिसुद्धिउतुक्खानं, भिक्खुगणना च ओवादो;

उपोसथस्स एतानि, पुब्बकिच्चन्ति वुच्चती’’ति. –

एवं पुब्बकरणादिकं नवधा दीपितं सब्बं उपोसथप्पवारणं पियसीलिना कातब्बन्ति अत्थो.

११२. यथाक्कमन्ति एत्थायमधिप्पायो – गणो पारिसुद्धिउपोसथं करेय्य, पुग्गलो अधिट्ठानउपोसथं करेय्य, सङ्घो सुत्तुद्देसउपोसथं करेय्याति.

११३. चातुद्दसो पन्नरसो, सामग्गी दिनतो तिधाति चातुद्दसो उपोसथो, पन्नरसो उपोसथो, सामग्गीउपोसथोति दिनतो तिधा होन्ति. दिनतो पुग्गलतो कत्तब्बाकारतो ते उपोसथा नव इति ईरिताति अत्थो.

११४. तेवाची द्वेकवाचीति तेवाचिका पवारणा, द्वेवाचिका पवारणा, एकवाचिका पवारणा इति नव पवारणा वुत्ता.

११५. तस्साति फग्गुनमासस्स. ततो सेसन्ति आसाळ्हिअन्तिमपक्खम्हा याव कत्तिकपुण्णमा वस्सकालन्ति अत्थो. एत्थ हि एकस्मिं संवच्छरे चतुवीसतिउपोसथा होन्ति.

११६. एतेसूति एतेसु तीसु चतूसु एकेकस्मिं उतुम्हि ततियपक्खा सत्तमपक्खा. चातुद्दसाति छ चातुद्दसाति अत्थो. सेसानि उत्तानत्थानेवाति.

वत्तादिकण्डनिद्देसवण्णना निट्ठिता.

निगमनकथा

एत्तावता समारद्धा, मूलसिक्खत्थवण्णना;

निट्ठिता या समासेन, अड्ढमासस्स अच्चये.

अधुनूपसम्पन्नानं, हितत्थाय समासतो;

इमं अत्थं वण्णयता, यं पुञ्ञंधिगतं मया.

तेन पुञ्ञेनयं लोको, सुखाय पटिपत्तिया;

पापुणातु विसुद्धाय, निब्बानं अजरं पदं.

नानातरुगणाकिण्णे, नानाकुसलकामिनो;

रम्मे युद्धानपतिनो, विहारे वसता सता.

सासने सिद्धिपत्तस्स, सिद्धिना ञाणसिद्धिना;

पण्डितेन कता एसा, मूलसिक्खत्थवण्णना.

मूलसिक्खा-टीका समत्ता.