२. गरुकापत्तिनिद्देसवण्णना

१०. इदानि सङ्घादिसेसं पकासेतुं ‘‘मोचेतुकामचित्तेना’’तिआदिमारद्धं. तत्थ मोचेतुं कामेतीति मोचेतुकामं, मोचेतुकामञ्च तं चित्तञ्चाति मोचेतुकामचित्तं, तेन, मोचनस्सादचित्तेनाति अत्थो. एकादसन्नञ्हि रागानं एकेन मोचनस्सादेन आपत्ति होतीति वुत्तं होति.

तत्रिमे एकादस अस्सादा मोचनस्सादो मुच्चनस्सादो मुत्तस्सादो मेथुनस्सादो फस्सस्सादो कण्डूवनस्सादो दस्सनस्सादो निसज्जस्सादो वाचस्सादो गेहसितपेमं वनभङ्गियन्ति. तत्थ मोचनस्सादचेतनाय चेतेन्तो चेव अस्सादेन्तो च उपक्कमति, मुच्चति, सङ्घादिसेसो, न मुच्चति चे, थुल्लच्चयं. सचे पन सयनकाले रागपरियुट्ठितो हुत्वा ऊरुना वा मुट्ठिना वा अङ्गजातं गाळ्हं पीळेत्वा मोचनत्थाय सउस्साहो सुपति, सुपन्तस्स चस्स असुचि मुच्चति, सङ्घादिसेसो. मुच्चनस्सादे अत्तनो धम्मताय मुच्चमानं अस्सादेति, न उपक्कमति, मुच्चति, अनापत्ति. मुत्तस्सादे अत्तनो धम्मताय मुत्ते ठाना चुते असुचिम्हि पच्छा अस्सादेन्तस्स विना उपक्कमेन मुच्चति, अनापत्ति. मेथुनस्सादे मेथुनरागेन मातुगामं गण्हाति, तेन असुचि मुच्चति, अनापत्ति, दुक्कटं पन आपज्जति. फस्सस्सादो दुविधो अज्झत्तिको बाहिरो चाति. तत्थ अत्तनो निमित्तं ‘‘थद्धं, मुदुकन्ति जानिस्सामी’’ति वा लोलभावेन वा कीळापयतो असुचि मुच्चति, अनापत्ति. बाहिरफस्सस्सादे पन कायसंसग्गरागेन इत्थिं फुसतो, आलिङ्गतो च असुचि मुच्चति, अनापत्ति, कायसंसग्गसङ्घादिसेसं पन आपज्जति.

कण्डूवनस्सादे दद्दुकच्छुपिळकपाणकादीनं अञ्ञतरेन खज्जमानं निमित्तं कण्डूवनस्सादेन कण्डूवतो असुचि मुच्चति, अनापत्ति. दस्सनस्सादे इत्थिया अनोकासं उपनिज्झायतो असुचि मुच्चति, अनापत्ति, दुक्कटं पन होति. निसज्जस्सादे मातुगामेन सद्धिं रहो निसिन्नस्स मुत्तेपि अनापत्ति, रहोनिसज्जापत्ति पन होति. वाचस्सादे मातुगामं मेथुनप्पटिसंयुत्ताहि वाचाहि ओभासन्तस्स मुत्तेपि अनापत्ति, दुट्ठुल्लवाचासङ्घादिसेसं पन आपज्जति. गेहसितपेमे मातादीनं मातादिपेमेन आलिङ्गनादिं करोन्तस्स मुत्तेपि अनापत्ति. वनभङ्गं सन्थवकरणत्थाय इत्थिया पेसितपुप्फादिवनभङ्गसञ्ञितं पण्णाकारं ‘‘इत्थन्नामाय इमं पेसित’’न्ति अस्सादेन आमसन्तस्स मुत्तेपि अनापत्तीति. एवमेतेसु मोचनस्सादेन आपत्ति होतीति दस्सेतुं ‘‘मोचेतु…पे… ना’’ति वुत्तं. अथ वा मोचेतुकामं चित्तं यस्स सोयं मोचेतुकामचित्तो, तेन, इत्थम्भूते करणवचनं, मोचेतुकामचित्तो हुत्वाति अत्थो.

उपक्कम्माति हत्थादीसु येन केनचि निमित्ते उपक्कमित्वाति अत्थो. विमोचयन्ति यं अन्तमसो एका खुद्दकमक्खिका पिवेय्य, तत्तकम्पि विमोचेन्तोति अत्थो. सुक्कन्ति नीलपीतलोहितोदाततक्कतेलदकखीरदधिसप्पिवण्णसङ्खातेसु दसविधेसु सुक्केसु यं किञ्चि सुक्कं. अञ्ञत्र सुपिनाति या सुपिनन्ते सुक्कविस्सट्ठि होति, तं ठपेत्वाति अत्थो. समणोति यो कोचि उपसम्पन्नो. गरुकन्ति सङ्घादिसेसं. फुसेति आपज्जेय्याति अत्थो. चेतना उपक्कमो मुच्चनन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानीति. सुक्कविस्सट्ठिसिक्खापदं.

११. इदानि कायसंसग्गं दस्सेतुं ‘‘कायसंसग्गरागेना’’तिआदिमारद्धं. भिक्खु मनुस्सित्थिया मनुस्सित्थिसञ्ञी हुत्वा कायसंसग्गरागेन उपक्कमित्वा मनुस्सित्थिं परामसन्तो सङ्घादिसेसं आपज्जेय्याति योजना. तत्थ कायसंसग्गरागेनाति हत्थग्गहणादिकायसम्फस्सेन रागेन कायमिस्सरागेन. मनुस्सित्थिन्ति तदहुजातम्पि जीवमानकमनुस्सित्थिं. परामसन्ति परामसन्तो, इत्थीति सञ्ञा इत्थिसञ्ञा, सा अस्स अत्थीति इत्थिसञ्ञी, इत्थिसञ्ञी हुत्वाति अत्थो. मनुस्सित्थी, इत्थिसञ्ञिता, कायसंसग्गरागो, तेन रागेन वायामो, हत्थग्गाहादिसमापज्जनन्ति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. कायसंसग्गसिक्खापदं.

१२. इदानि दुट्ठुल्लं दस्सेतुं ‘‘दुट्ठुल्लवाचस्सादेना’’तिआदि आरद्धं. तत्थ दुट्ठुल्लवाचस्सादेनाति वच्चमग्गपस्सावमग्गमेथुनधम्मप्पटिसंयुत्तवाचस्सादरागेन. मग्गं वारब्भ मेथुनन्ति वच्चमग्गपस्सावमग्गानं अञ्ञतरं मग्गं वा मेथुनं वा आरब्भाति अत्थो. ओभासन्तोति अवभासन्तो. मनुस्सित्थिन्ति विञ्ञुं पटिबलं सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं सल्लक्खणसमत्थं मनुस्सित्थिं. सुणमानन्ति सुणन्तिं. इमिना पटिबलायपि इत्थिया अविञ्ञत्तिपथे ठिताय दूतेन वा पण्णेन वा आरोचेन्तस्स दुट्ठुल्लवाचापत्ति न होतीति दीपितं होति. मनुस्सित्थी, इत्थिसञ्ञिता, दुट्ठुल्लवाचस्सादरागो, तेन रागेन ओभासनं, तङ्खणविजाननन्ति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. दुट्ठुल्लवाचस्सादसिक्खापदं.

१३. इदानि अत्तकामपारिचरियं दस्सेतुं ‘‘वण्ण’’न्त्यादि वुत्तं. तत्थ यो भिक्खु अत्तनो कामपारिचरियाय वण्णं वत्वा मेथुनरागेन इत्थिं मेथुनं याचमानो गरुं फुसेति सम्बन्धो. वण्णं वत्वाति गुणं आनिसंसं पकासेत्वा. अत्तनोकामपारिचरियायाति मेथुनधम्मसङ्खातेन कामेन पारिचरिया कामपारिचरिया, अत्तनो अत्थाय कामपारिचरिया अत्तनोकामपारिचरिया, अलुत्तसमासोयं. अथ वा अत्तनोति कत्वत्थे सामिवचनं, अत्तनो कामिता इच्छिताति अत्तनोकामा, सयं मेथुनरागवसेन पत्थिताति अत्थो, अत्तनोकामा च सा पारिचरिया चाति अत्तनोकामपारिचरिया, ताय अत्तनोकामपारिचरियाय, ‘‘एतदग्गं, भगिनि, पारिचरियानं, या मादिसं सीलवन्तं कल्याणधम्मं ब्रह्मचारिं एतेन धम्मेन परिचरेय्या’’ति एवं वण्णं वत्वाति अत्थो. याचधातुनो द्विकम्मिकत्ता ‘‘इत्थिं मेथुनं याचमानो’’ति वुत्तं. तत्थ इत्थिन्ति दुट्ठुल्लोभासने वुत्तप्पकारं इत्थिं. मनुस्सित्थी, इत्थिसञ्ञिता, अत्तकामपारिचरियाय रागो, तेन रागेन वण्णभणनं, तङ्खणविजाननन्ति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. अत्तकामपारिचरियसिक्खापदं.

१४. इदानि सञ्चरित्तं दस्सेतुं ‘‘सन्देस’’न्त्यादिमारद्धं. तत्थ भिक्खु पुरिसस्स वा सन्देसं, इत्थिया वा सन्देसं पटिग्गहेत्वा वीमंसित्वा पच्चाहरन्तो गरुकं फुसेति सम्बन्धो. तत्थ सन्देसन्ति ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’ति (पारा. ३०५) एवं वुत्तं पुरिसस्स सासनं, ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पुरिसं ब्रूहि ‘अहं तस्स भरिया भविस्सामी’’ति (पारा. ३२६-३२७ थोकं विसदिसं) एवं वुत्तं इत्थिया सासनं. पटिग्गण्हित्वाति ‘‘साधु उपासका’’ति वा ‘‘होतू’’ति वा ‘‘आरोचेस्सामी’’ति वा येन केनचि आकारेन वचीभेदं कत्वा वा सीसकम्पनादीहि वा पटिग्गण्हित्वा सम्पटिच्छित्वाति अत्थो. वीमंसित्वाति वुत्तप्पकारेन सासनं गहेत्वा पुरिसस्स वा इत्थिया वा तेसं अवस्सारोचनकानं मातापिताभाताभगिनिआदीनं वा आरोचेत्वाति अत्थो. हरंपच्चाति एत्थ ‘‘पच्चाहर’’न्ति वत्तब्बे छन्दहानिभया हर-सद्दं पुब्बनिपातं कत्वा वुत्तन्ति दट्ठब्बं. यत्थ पहितेन तत्थ गन्त्वा तेन आरोचिता सा इत्थी ‘‘साधू’’ति सम्पटिच्छतु वा पटिक्खिपतु वा लज्जाय वा तुण्ही होतु, पुन आगन्त्वा तस्स पुरिसस्स हरन्तो एत्तावता इमाय पटिग्गहणारोचनप्पच्चाहरणसङ्खाताय तिवङ्गसम्पत्तिया सो भिक्खु सङ्घादिसेसं आपज्जेय्याति अत्थो. तेसं मनुस्सजातिकता, अलंवचनीयता, पटिग्गण्हनवीमंसनप्पच्चाहरणानीति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. सञ्चरित्तसिक्खापदं.

१५. इदानि अमूलकं पकासेतुं ‘‘चावेतुकामो’’तिआदिमारद्धं. चावेतुकामो भिक्खु अमूलन्तिमवत्थुना अञ्ञं सुणमानं भिक्खुं चोदेन्तो वा चोदापेन्तो वा गरुं फुसेति सम्बन्धो. तत्थ चावेतुकामोति ब्रह्मचरिया चावेतुकामो. चोदेन्तोति ‘‘त्वं पाराजिकं धम्मं आपन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसी’’तिआदीहि वचनेहि सयं चोदेन्तोति अत्थो. एवं चोदेन्तस्स वाचाय वाचाय सङ्घादिसेसो. अमूलन्तिमवत्थुनाति यं चोदकेन चुदितकम्हि पुग्गले अदिट्ठं असुतं अपरिसङ्कितं, इदं एतेसं दस्सनसवनपरिसङ्कितसङ्खातानं मूलानं अभावतो नास्स मूलन्ति अमूलं, अन्तिमं वत्थु यस्स पाराजिकस्स तदिदं अन्तिमवत्थु, अमूलञ्च तं अन्तिमवत्थु चेति अमूलन्तिमवत्थु, तेन अमूलन्तिमवत्थुना, भिक्खुनो अनुरूपेसु एकूनवीसतिया पाराजिकेसु अञ्ञतरेनाति अत्थो. चोदापयन्ति चोदापयन्तो, तस्स समीपे ठत्वा अञ्ञं भिक्खुं आणापेत्वा चोदापेन्तो तस्स आणत्तस्स वाचाय वाचाय गरुं फुसेति अत्थो. सुणमानन्ति इमिना परम्मुखा दूतेन वा पण्णेन वा चोदेन्तस्स न रुहतीति दीपितं होति. परम्मुखा पन सत्तहि आपत्तिक्खन्धेहि वदन्तस्स दुक्कटं. यं चोदेति, तस्स उपसम्पन्नोति सङ्ख्यूपगमनं, तस्मिं सुद्धसञ्ञिता, येन पाराजिकेन चोदेति, तस्स दिट्ठादिवसेन अमूलकता, चावनाधिप्पायेन सम्मुखा चोदना, तस्स तङ्खणविजाननन्ति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. अमूलकसिक्खापदं.

१६. इदानि अञ्ञभागियं दस्सेतुं ‘‘लेसमत्त’’न्तिआदिमाह. तत्थ लेसमत्तमुपादायाति जातिनामगोत्तलिङ्गापत्तिपत्तचीवरूपज्झायाचरियसेनासनलेससङ्खातेसु दससु लेसेसु यो तस्मिं पुग्गले दिस्सति, तं लेसमत्तं उपादाय निस्साय भिक्खुं ब्रह्मचरिया चावेतुकामो अमूलन्तिमवत्थुना सुणमानं भिक्खुं चोदेन्तो गरुं फुसेति अत्थो. कथं? अञ्ञो खत्तियजातिको इमिना चोदकेन पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सो अञ्ञं अत्तनो वेरिं खत्तियजातिकं भिक्खुं पस्सित्वा तं खत्तियजातिलेसं गहेत्वा एवं ‘‘खत्तियो मया दिट्ठो पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो, त्वं खत्तियो पाराजिकं धम्मं आपन्नोसी’’ति वा ‘‘त्वं सो खत्तियो, नाञ्ञो, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसी’’ति वा चोदेति, एवं नामलेसादयोपि वेदितब्बा. अङ्गानि पनेत्थ अनन्तरसदिसानि. अञ्ञभागियसिक्खापदं.

गरुकापत्तिनिद्देसवण्णना निट्ठिता.