मूलसिक्खा

गन्थारम्भकथा

नत्वा नाथं पवक्खामि, मूलसिक्खं समासतो;

भिक्खुना नवकेनादो, मूलभासाय सिक्खितुं.

१. पाराजिकनिद्देसो

१. सं निमित्तं पवेसन्तो, भिक्खु मग्गत्तये चुतो;

पवेसनट्ठितुद्धार-पविट्ठे चेपि सादियं.

२. अदिन्नं मानुसं भण्डं, थेय्यायेकेन आदियं;

पञ्चवीसावहारेसु, गरुकं चे चुतो भवे.

३. आदियन्तो हरन्तोव-हरन्तोपिरियापथं;

विकोपेन्तो तथा ठाना, चावेन्तोपि पराजिको.

४. तत्थ नानेकभण्डानं, पञ्चकानं वसा पन;

अवहारा दसञ्चेति, विञ्ञातब्बा विभाविना.

५. साहत्थाणत्तिको चेव, निस्सग्गो चात्थसाधको;

धुरनिक्खेपनञ्चेव, इदं साहत्थपञ्चकं.

६. पुब्बसहप्पयोगो च, संविधाहरणम्पि च;

सङ्केतकम्मं निमित्तं, पुब्बप्पयोगपञ्चकं.

७. थेय्यापसय्हपरिकप्प-प्पटिच्छन्नकुसादिका;

अवहारा इमे पञ्च, विञ्ञातब्बा विभाविना.

८. मनुस्सपाणं पाणोति, जानं वधकचेतसा;

जीविता यो वियोजेति, सासना सो पराजितो.

९. झानादिभेदं हदये असन्तं,

अञ्ञपदेसञ्च विनाधिमानं;

मनुस्सजातिस्स वदेय्य भिक्खु,

ञातक्खणे तेन पराजिको भवेति.

२. गरुकापत्तिनिद्देसो

१०. मोचेतुकामचित्तेन, उपक्कम्म विमोचयं;

सुक्कमञ्ञत्र सुपिना, समणो गरुकं फुसे.

११. कायसंसग्गरागेन, मनुस्सित्थिं परामसं;

इत्थिसञ्ञी उपक्कम्म, समणो गरुकं फुसे.

१२. दुट्ठुल्लवाचस्सादेन, मग्गं वारब्भ मेथुनं;

ओभासन्तो मनुस्सित्थिं, सुणमानं गरुं फुसे.

१३. वण्णं वत्वात्तनोकाम-पारिचरियाय मेथुनं;

इत्थिं मेथुनरागेन, याचमानो गरुं फुसे.

१४. सन्देसं पटिग्गण्हित्वा, पुरिसस्सित्थियापि वा;

वीमंसित्वा हरंपच्चा, समणो गरुकं फुसे.

१५. चावेतुकामो चोदेन्तो, अमूलन्तिमवत्थुना;

चोदापयं वा समणो, सुणमानं गरुं फुसे.

१६. लेसमत्तं उपादाय, अमूलन्तिमवत्थुना;

चावेतुकामो चोदेन्तो, सुणमानं गरुं फुसेति.

३. निस्सग्गियनिद्देसो

१७. विकप्पनमधिट्ठान-मकत्वा कालचीवरं;

दसाहमतिमापेति, तस्स निस्सग्गियं सिया.

१८. भिक्खुसम्मुतियाञ्ञत्र, तिचीवरमधिट्ठितं;

एकाहमतिमापेति, निस्सग्गि समयं विना.

१९. अञ्ञातिका भिक्खुनिया, पुराणचीवरं पन;

धोवापेति रजापेति, आकोटापेति तं सिया.

२०. अञ्ञातिका भिक्खुनिया, हत्थतो किञ्चि मूलकं;

अदत्वा चीवरादाने, निस्सग्गियमुदीरितं.

२१. अप्पवारितमञ्ञातिं, विञ्ञापेन्तस्स चीवरं;

अञ्ञत्र समया तस्स, निस्सग्गियमुदीरितं.

२२. रजतं जातरूपं वा, मासकं वा कहापणं;

गण्हेय्य वा गण्हापेय्य, निस्सग्गि सादियेय्य वा.

२३. परिवत्तेय्य निस्सग्गि, रजतादि चतुब्बिधं;

कप्पियं कप्पियेनापि, ठपेत्वा सहधम्मिके.

२४. विकप्पनमधिट्ठान-मकत्वान पमाणिकं;

दसाहमतिमापेति, पत्तं निस्सग्गियं सिया.

२५. पञ्चबन्धनतो ऊन-पत्ते सति परं पन;

विञ्ञापेति नवं पत्तं, तस्स निस्सग्गियं सिया.

२६. पटिग्गहेत्वा भुञ्जन्तो, सप्पितेलादिकं पन;

सत्ताहमतिमापेति, तस्स निस्सग्गियं सिया.

२७. भिक्खुस्स चीवरं दत्वा, अच्छिन्दन्तस्स तं पुन;

सकसञ्ञाय निस्सग्गि, अच्छिन्दापयतोपि वा.

२८. अप्पवारितमञ्ञातिं, सुत्तं याचिय चीवरं;

वायापेन्तस्स निस्सग्गि, विना ञातिप्पवारिते.

२९. जानन्तो भिक्खु सङ्घस्स, लाभं परिणतं पन;

अत्तनो परिणामेति, तस्स निस्सग्गियं सियाति.

४. पाचित्तियनिद्देसो

३०. सम्पजानमुसावादे, पाचित्तियमुदीरितं;

भिक्खुञ्च ओमसन्तस्स, पेसुञ्ञहरणेपि च.

३१. ठपेत्वा भिक्खुनिं भिक्खुं, अञ्ञेन पिटकत्तयं;

पदसोधम्मं भणन्तस्स, पाचित्तियमुदीरितं.

३२. अनुपसम्पन्नेनेव, सयित्वान तिरत्तियं;

पाचित्ति सहसेय्याय, चतुत्थत्थङ्गते पुन.

३३. इत्थिया एकरत्तम्पि, सेय्यं कप्पयतोपि वा;

देसेन्तस्स विना विञ्ञुं, धम्मञ्च छप्पदुत्तरिं.

३४. दुट्ठुल्लं भिक्खुनो वज्जं, भिक्खुसम्मुतिया विना;

अभिक्खुनो वदन्तस्स, पाचित्तियमुदीरितं.

३५. खणेय्य वा खणापेय्य, पथविञ्च अकप्पियं;

भूतगामं विकोपेय्य, तस्स पाचित्तियं सिया.

३६. अज्झोकासे तु मञ्चादिं, कत्वा सन्थरणादिकं;

सङ्घिकं याति पाचित्ति, अकत्वापुच्छनादिकं.

३७. सङ्घिकावसथे सेय्यं, कत्वा सन्थरणादिकं;

अकत्वापुच्छनादिं यो, याति पाचित्ति तस्सपि.

३८. जानं सप्पाणकं तोयं, पाचित्ति परिभुञ्जतो;

अञ्ञातिका भिक्खुनिया, ठपेत्वा पारिवत्तकं.

३९. चीवरं देति पाचित्ति, चीवरं सिब्बतोपि च;

अतिरित्तं अकारेत्वा, पवारेत्वान भुञ्जतो.

४०. भिक्खुं आसादनापेक्खो, पवारेति पवारितं;

अनतिरित्तेन भुत्ते तु, पाचित्तियमुदीरितं.

४१. सन्निधिभोजनं भुञ्जे, विकाले यावकालिकं;

भुञ्जतो वापि पाचित्ति, अगिलानो पणीतकं.

४२. विञ्ञापेत्वान भुञ्जेय्य, सप्पिभत्तादिकम्पि च;

अप्पटिग्गहितं भुञ्जे, दन्तकट्ठोदकं विना.

४३. तित्थियस्स ददे किञ्चि, भुञ्जितब्बं सहत्थतो;

निसज्जं वारहो कप्पे, मातुगामेन चेकतो.

४४. सुरामेरयपानेपि, पाचित्तियमुदीरितं;

अङ्गुलिपतोदके चापि, हसधम्मेपि चोदके.

४५. अनादरेपि पाचित्ति, भिक्खुं भीसयतोपि वा;

भयानकं कथं कत्वा, दस्सेत्वा वा भयानकं.

४६. ठपेत्वा पच्चयं किञ्चि, अगिलानो जलेय्य वा;

जोतिं जलापयेय्यापि, तस्स पाचित्तियं सिया.

४७. कप्पबिन्दुमनादाय, नवचीवरभोगिनो;

हसापेक्खस्स पाचित्ति, भिक्खुनो चीवरादिकं.

४८. अपनेत्वा निधेन्तस्स, निधापेन्तस्स वा पन;

जानं पाणं मारेन्तस्स, तिरच्छानगतम्पि च.

४९. छादेतुकामो छादेति, दुट्ठुल्लं भिक्खुनोपि च;

गामन्तरगतस्सापि, संविधायित्थिया सह.

५०. भिक्खुं पहरतो वापि, तलसत्तिकमुग्गिरे;

चोदेति वा चोदापेति, गरुकामूलकेनपि.

५१. कुक्कुच्चुप्पादने चापि, भण्डनत्थायुपस्सुतिं;

सोतुं भण्डनजातानं, याति पाचित्तियं सिया.

५२. सङ्घस्स लाभं परिणामितं तु,

नामेति यो तं परपुग्गलस्स;

पुच्छं अकत्वापि च सन्तभिक्खुं,

पाचित्ति गामस्स गते विकालेति.

५. पकिण्णकनिद्देसो

५३. सङ्घिकं गरुभण्डं यो, देति अञ्ञस्स इस्सरो;

थुल्लच्चयं यथावत्थुं, थेय्या पाराजिकादिपि.

५४. कुसादिमयचीरानि, कम्बलं केसवालजं;

समयं विना धारयतो, लूकपक्खाजिनक्खिपं.

५५. सत्थकम्मे वत्थिकम्मे, सं निमित्तञ्च छिन्दतो;

थुल्लच्चयं मनुस्सानं, मंसादिभोजनेपि वा.

५६. कदलेरकक्कदुस्सानि, पोत्थकं सब्बनीलकं;

सब्बपीतादिकञ्चापि, धारयन्तस्स दुक्कटं.

५७. हत्थिस्सुरगसोणानं, सीहब्यग्घच्छदीपिनं;

तरच्छस्स च मंसादिं, उद्दिस्सकतकम्पि च.

५८. अनापुच्छितमंसञ्च, भुञ्जतो दुक्कटं सिया;

यातानुपुब्बं हित्वान, दकतित्थादिकं वजे.

५९. सहसा वुब्भजित्वान, पविसे निक्खमेय्य वा;

वच्चपस्सावकुटिकं, विना उक्कासिकं विसे.

६०. नित्थुनन्तो करे वच्चं, दन्तकट्ठञ्च खादयं;

वच्चपस्सावदोणीनं, बहि वच्चादिकं करे.

६१. खरेन चावलेखेय्य, कट्ठं पातेय्य कूपके;

ऊहतञ्च न धोवेय्य, उक्लापञ्च न सोधये.

६२. दककिच्चं करोन्तस्स, कत्वा ‘‘चपुचपू’’ति च;

अनज्झिट्ठोव थेरेन, पातिमोक्खम्पि उद्दिसे.

६३. अनापुच्छाय पञ्हस्स, कथने विस्सज्जनेपि च;

सज्झायकरणे दीप-जालने विज्झापनेपि च.

६४. वातपानकवाटानि, विवरेय्य थकेय्य वा;

वन्दनादिं करे नग्गो, गमनं भोजनादिकं.

६५. परिकम्मं करे कारे, तिपटिच्छन्नकं विना;

कायं नहायं घंसेय्य, कुट्टे थम्भे तरुम्हि वा.

६६. कुरुविन्दकसुत्तेन, अञ्ञमञ्ञस्स कायतो;

अगिलानो बहारामे, चरेय्य सउपाहनो.

६७. उपाहनं यो धारेति, सब्बनीलादिकम्पि च;

निमित्तं इत्थिया रत्तो, मुखं वा भिक्खदायिया.

६८. उज्झानसञ्ञी अञ्ञस्स, पत्तं वा अत्तनो मुखं;

आदासादिम्हि पस्सेय्य, उच्चासनमहासने.

६९. निसज्जादिं करोन्तस्स, दुक्कटं वन्दनेपि च;