२. एळकलोमवग्गो

१. कोसियसिक्खापदवण्णना

कोसियमिस्सकन्ति ‘‘कोसकारका’’ति लद्धवोहारानं पाणकानं कोसतो निब्बत्तं अंसु कोसियं, तेन मिस्सं कोसियमिस्सकं. तेन पन कोसियेन अप्पकेनापि मिस्सितं कोसियमिस्सकमेव, न इदं अब्बोहारिकन्ति वत्तुं लब्भा. तेनाह ‘‘एकेनापी’’तिआदि. कोसियंसुनाति किमिकोससम्भवेन अंसुना. ‘‘अन्तमसो’’तिआदिकं पन इमस्स सिक्खापदस्स अचित्तकत्ता वुत्तं. सन्थतं नाम सन्थरित्वा कतं अवायिमं. तेनाह ‘‘समे भूमिभागे’’तिआदि. इमस्सेव वचनस्स अनुसारेनाति इमस्सेव पठमसन्थतस्स निस्सज्जनविधानवचनानुसारेन. सब्बसन्थतन्ति सब्बसन्थतनिस्सज्जनविधानं.

अञ्ञस्सत्थाय कारापने दुक्कटत्ता अत्तनो अत्थाय कारापनवसेन ‘‘साणत्तिक’’न्ति वुत्तं. अत्तना विप्पकतपरियोसापननयेनाति ‘‘अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं. अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं. परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं. परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति (पारा. ५४५) इमिना नयेन. वितानादिकरणेति वितानभूमत्थरणसाणिपाकारभिसिबिब्बोहनकरणे. यथा च वितानादिकरणे, एवं तेनाकारेन परिभोगेपि अनापत्ति. ‘‘अवायिम’’न्ति (पारा. ५४४) वुत्तत्ता वायित्वा करोन्तस्सापि अनापत्ति.

कोसियसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

२. सुद्धकाळकसिक्खापदवण्णना

काळकानन्ति सभावेन वा रजनेन वा काळकानं. यथाह ‘‘काळकं नाम द्वे काळकानि जातिया काळकं वा रजनकाळकं वा’’ति. अञ्ञेहि अमिस्सितानन्ति अञ्ञेहि अमिस्सितकाळकानन्ति अत्थो. ‘‘यथा पठमे ‘एकेनापि कोसियंसुना’ति (कङ्खा. अट्ठ. कोसियसिक्खापदवण्णना) वुत्तं, तथा इधापि ‘एकेनापि अञ्ञेन अमिस्सेत्वा’ति अवुत्तत्ता अञ्ञेन पन मिस्सकभोगेपि अपञ्ञायमानरूपकं चे ‘सुद्धकाळक’मिच्चेव वुच्चती’’ति (वजिर. टी. पाराजिक ५४७) वदन्ति.

एत्थ च ‘‘इदं मे, भन्ते, सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थत’’न्तिआदिना (पारा. ५४९) निस्सज्जनविधानं वेदितब्बं. सेसन्ति पुब्बपयोगदुक्कटचतुक्कपाचित्तियादिकं. अङ्गेसु पन ‘‘सुद्धकाळकभावो’’ति अयं विसेसो.

सुद्धकाळकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

३. द्वेभागसिक्खापदवण्णना

गहेतब्बाति यथा काळका अधिका न होन्ति, तथा गहेतब्बा. ठपेत्वा चेत्थ काळकओदाते अवसेसा गोचरियेसुयेव सङ्गहं गच्छन्तीति (सारत्थ. टी. २.५५२) दट्ठब्बं. एत्थ च द्वे भागाति उक्कट्ठपरिच्छेदो काळकानं अधिकग्गहणस्स पटिक्खेपवसेन सिक्खापदस्स पञ्ञत्तत्ता. तस्मा काळकानं भागद्वयतो अधिकं न वट्टति, ऊनकं वट्टति. तेनाह ‘‘एकस्सापी’’तिआदि. एकस्सापि काळकलोमस्स अतिरेकभावेति तुलाय धारयित्वा ठपितेसु अन्तमसो वातवेगेनपि पहितस्स एकस्सापि काळकलोमस्स अधिकभावे सतीति अत्थो. ‘‘ततियं ओदातानं, चतुत्थं गोचरियान’’न्ति इदं पन हेट्ठिमपरिच्छेदो तेसं अधिकग्गहणे पटिक्खेपाभावतो. तस्मा तेसं वुत्तप्पमाणतो अधिकम्पि वट्टति.

एत्थ च ‘‘इदं मे, भन्ते, सन्थतं अनादियित्वा द्वे तुले सुद्धकाळकानं एळकलोमानं, तुलं ओदातानं, तुलं गोचरियानं सन्थतं कारापितं निस्सग्गिय’’न्ति (पारा. ५५४) इमिना नयेन निस्सज्जनविधानं वेदितब्बं. आदाय च वुत्तपरिच्छेदेन अनादाय च करणतो किरियाकिरियं. सेसन्ति पुब्बपयोगदुक्कटचतुक्कपाचित्तियादिकं. अयं पन विसेसो – तुलं ओदातानं तुलं गोचरियानं आदियित्वा करणे, बहुतरं ओदातानं बहुतरं गोचरियानं आदियित्वा करणे, सुद्धं ओदातानं सुद्धं गोचरियानं आदियित्वा करणे च अनापत्तीति.

अङ्गेसु पन पठमङ्गं काळकानं द्वेभागतो अतिरेकभावोति दट्ठब्बं. इमानि तीणि न केवलं अनिस्सट्ठानेव परिभुञ्जितुं न वट्टन्तीति आह ‘‘इमानि पना’’तिआदि. ‘‘परिभुञ्जितुं न वट्टन्ती’’ति इमिना यदि परिभुञ्जति, दुक्कटन्ति दस्सेति.

द्वेभागसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४. छब्बस्ससिक्खापदवण्णना

यं सन्थतसम्मुतिं देतीति सम्बन्धो. गिलानस्स भिक्खुनोति यस्स विना सन्थता न फासु होति, न सक्कोति च सन्थतं आदाय पक्कमितुं, एवंभूतस्स गिलानस्स भिक्खुनो. सन्थतसम्मुतिं देतीति ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो, अयं इत्थन्नामो भिक्खु गिलानो न सक्कोति सन्थतं आदाय पक्कमितु’’न्तिआदिना (पारा. ५६०) पदभाजने वुत्ताय ञत्तिदुतियकम्मवाचाय सन्थतसम्मुतिं देति.

साति सन्थतसम्मुति. वूपसन्तो वा पुन कुप्पतीति वूपसन्तो वा सो आबाधो पुन कुप्पति, अनुवस्सम्पि कातुं वट्टति, पुन सम्मुतिदानकिच्चं नत्थीति अधिप्पायो. न केवलं तस्मिंयेव रोगे कुप्पिते, अथ खो अञ्ञस्मिं रोगे कुप्पितेपि गतगतट्ठाने अनुवस्सं कातुं लभति. तेनेव हि समन्तपासादिकायं ‘‘सचे अरोगो हुत्वा पुन मूलब्याधिनाव गिलानो होति, सोयेव परिहारो, नत्थञ्ञं ‘सम्मुतिकिच्च’न्ति फुस्सदेवत्थेरो आह. उपतिस्सत्थेरो पन सो वा ब्याधि पटिकुप्पतु, अञ्ञो वा, सकिं ‘गिलानो’ति नामं लद्धं लद्धमेव, पुन ‘सम्मुतिकिच्चं नत्थी’ति आहा’’ति (पारा. अट्ठ. २.५५७) उपतिस्सत्थेरवादो पच्छा वुत्तो.

एत्थ च ‘‘इदं मे, भन्ते, सन्थतं ऊनकछब्बस्सानि कारापितं अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया निस्सग्गिय’’न्ति (पारा. ५६२) इमिना नयेन निस्सज्जनविधानं वेदितब्बं. ‘‘सेसं पठमसदिसमेवा’’ति इमिना ‘‘अत्तना कतं परेहि परियोसापेती’’तिआदिकं अतिदिट्ठं. अयं पन विसेसो – परिपुण्णे छब्बस्से वा अतिरेकछब्बस्से वा अनापत्ति. अङ्गेसु च छब्बस्सानं अन्तोभावो नानात्तं.

छब्बस्ससिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. निसीदनसिक्खापदवण्णना

निसीदनसन्थतन्ति ‘‘निसीदनं नाम सदसं वुच्चती’’ति एत्थ पदभाजनियं (पारा. ५६८) वुत्तत्ता सदसं सन्थतं, एत्थ च निसीदनग्गहणं सन्थते चीवरसञ्ञानिवारणत्थं, यतो ते भिक्खू कम्बलचीवरसञ्ञाय सन्थतं छड्डेत्वा धुतङ्गानि समादियिंसु. सयनासनप्पयोजनत्ता सन्थतस्स ‘‘पुराणसन्थतं नामा’’तिआदि वुत्तं. यत्थाति यस्मिं सन्थते. विदत्थिमत्तन्ति सुगतविदत्थिमत्तं. उक्कट्ठपरिच्छेदो चायं ‘‘अनापत्ति अलभन्तो थोकतरं आदियित्वा करोती’’ति (पारा. ५७०) पदभाजने वुत्तत्ता. एकदेसेति इदानि कत्तब्बनवसन्थतस्स एकप्पदेसे. विजटेत्वाति विद्धंसेत्वा. अनादाति य-कारलोपेनायं निद्देसोति आह ‘‘सति पुराणसन्थते अग्गहेत्वा’’ति.

एत्थ च ‘‘इदं मे, भन्ते, निसीदनसन्थतं अनादियित्वा पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिं कारापितं निस्सग्गिय’’न्ति (पारा. ५६८) इमिना नयेन निस्सज्जनविधानं वेदितब्बं. सन्थतविस्सज्जनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तन्ति भगवता सन्थतानि विप्पकिण्णानि दिस्वा ‘‘सद्धादेय्यविनिपातने कारणं नत्थि, परिभोगुपायं नेसं दस्सेस्सामी’’ति (पारा. अट्ठ. २.५६६) सन्थतविस्सज्जनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं. किरियाकिरियत्ता इमस्स सिक्खापदस्स ‘‘सेसं ततियसदिसमेवा’’ति वुत्तं, द्वेभागसिक्खापदसदिसमेवाति अत्थो. अयं पन विसेसो – पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिया आदाय करणे, अलभन्तस्स थोकतरं आदाय करणे, सब्बथा अलभन्तस्स अनादाय करणे च अनापत्तीति. अङ्गेसु पनेत्थ पठमङ्गपुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिअनादियनाति दट्ठब्बं.

निसीदनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

६. एळकलोमसिक्खापदवण्णना

अद्धानमग्गप्पटिपन्नस्साति अद्धानमेव मग्गो अद्धानमग्गो, तं पटिपन्नस्साति अत्थो. तेनाह ‘‘अद्धानसङ्खात’’न्तिआदि. अद्धानसद्देन विसेसितत्ता पन ‘‘दीघमग्ग’’न्ति वुत्तं. अद्धानगमनसमयस्स विभङ्गे ‘‘अद्धयोजनं गच्छिस्सामीति भुञ्जितब्ब’’न्तिआदिवचनतो (पाचि. २१८) अद्धयोजनम्पि अद्धानमग्गो होति. एळकलोमानि चेतानि अद्धानमग्गतो अञ्ञत्थ उप्पन्नानि पटिग्गहेतुं न वट्टन्ति, यतो ‘‘अद्धानमग्गप्पटिपन्नस्सा’’तिआदिकं वुत्तन्ति अनुयोगं सन्धायाह ‘‘सब्बञ्चेत’’न्तिआदि. तत्थ सब्बञ्चेतन्ति ‘‘भिक्खुनो पनेव अद्धानमग्गप्पटिपन्नस्स एळकलोमानि उप्पज्जेय्यु’’न्तिआदिकं एतं सब्बं. वत्थुमत्तदीपनमेवाति ‘‘तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्तस्स अन्तरामग्गे एळकलोमानि उप्पज्जिंसू’’तिआदिकस्स (पारा. ५७१) वत्थुमत्तस्स दीपनमेव. यत्थ कत्थचीति अद्धानतो अञ्ञत्थापि यत्थ कत्थचि ठानेसु. सहत्थाति करणत्थे निस्सक्कवचनन्ति आह ‘‘सहत्थेना’’ति. लक्खणवचनञ्चेतं, तस्मा येन केनचि सरीरावयवेनाति अत्थो दट्ठब्बो. तेनाह ‘‘अत्तना हरितब्बानीति अत्थो’’ति. असन्ते हारकेति एत्थ पदानं अन्तोगधावधारणतो अवधारणत्थो लब्भतीति आह ‘‘असन्तेयेवा’’तिआदि.

एत्थ च ‘‘इमानि मे, भन्ते, एळकलोमानि तियोजनं अतिक्कामितानि निस्सग्गियानी’’तिआदिना (पारा. ५७३) निस्सज्जनविधानं वेदितब्बं. तिकपाचित्तियन्ति अतिरेकतियोजने अतिरेकतियोजनसञ्ञिवेमतिकऊनकसञ्ञीनं वसेन तीणि पाचित्तियानि. वासाधिप्पायेन गन्त्वा ततो परं हरणेति यत्थ गतो, तत्थ उद्देसपरिपुच्छादीनं वा पच्चयादीनं वा अलाभेन ततो परं अञ्ञत्थ हरणे, ततोपि अञ्ञत्थाति एवं योजनसतम्पि हरणे अनापत्ति. अच्छिन्नं वा निस्सट्ठं वाति चोरेहि अच्छिन्नं वा विनयकम्मकतं वा. कतभण्डन्ति कतं भण्डं कम्बलकोजवसन्थतादि यं किञ्चि अन्तमसो सुत्तकेन बद्धमत्तम्पि. तेनाह ‘‘अन्तमसो’’तिआदि. यो पन तनुकपत्तत्थविकन्तरे (पारा. अट्ठ. २.५७५) वा आयोगअंसबद्धककायबन्धनादीनं अन्तरेसु वा पिप्फलिकादीनं मलरक्खणत्थं सिपाटिकायं वा अन्तमसो वाताबाधिको कण्णच्छिद्देपि लोमानि पक्खिपित्वा गच्छति, आपत्तियेव. सुत्तकेन पन बन्धित्वा पक्खित्तं कतभण्डट्ठाने तिट्ठति, वेणिं कत्वा हरति, इदं निधानमुखं नाम, आपत्तियेव.

पठमप्पटिलाभोति अत्तनो अत्थाय एळकलोमानं पठमुप्पत्ति. एतेन अच्छिन्ननिस्सट्ठप्पटिलद्धानं पटिक्खेपो. अञ्ञस्स अजानन्तस्स याने पक्खिपित्वाति (पारा. अट्ठ. २.५७२) गच्छन्ते रथादिके वा हत्थिपिट्ठिआदीसु वा सामिकस्स अजानन्तस्सेव ‘‘हरिस्सती’’ति पक्खिपित्वा. अगच्छन्तेपि एसेव नयो. सचे पन अगच्छन्ते रथादिम्हि वा हत्थिपिट्ठिआदीसु वा ठपेत्वा आरोहित्वा सारेति, हेट्ठा वा गच्छन्तो चोदेति, पक्कोसन्तो वा अनुबन्धापेति, ‘‘अञ्ञं हरापेती’’ति (पारा. ५७५) वचनतो अनापत्ति. एत्थ च ‘‘अजानन्तस्स याने’’ति इमिना जानन्तस्स चे याने पक्खिपति, अञ्ञं हरापेति नामाति दस्सेति. अहरणपच्चाहरणन्ति हरणपच्चाहरणानमभावो.

एळकलोमसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७. एळकलोमधोवापनसिक्खापदवण्णना

सक्केसूति ‘‘सक्या वत, भो कुमारा’’ति (दी. नि. १.२६७) उदानं पटिच्च ‘‘सक्या’’ति लद्धनामानं निवासो एकोपि जनपदो रुळ्हिसद्देन ‘‘सक्का’’ति वुच्चति, तस्मिं सक्केसु जनपदे. छब्बग्गिया नाम पण्डुकलोहितकादयो छमूलका, तेसं सिस्सा च.

एळकलोमधोवापनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

८. जातरूपसिक्खापदवण्णना

रजतन्ति न केवलं रूपियमेव इधाधिप्पेतं, अथ खो यं किञ्चि वोहारगमनीयं कहापणादि च एतं अधिप्पेतन्ति आह ‘‘अपिचा’’तिआदि. तत्थ कहापणोति (पारा. अट्ठ. २.५८३-५८४) सुवण्णमयो वा रूपियमयो वा पाकतिको वा. लोहमासको नाम तम्बलोहादीहि कतमासको. दारुमासको नाम सारदारुना वा वेळुपेसिकाय वा अन्तमसो तालपण्णेनपि रूपं छिन्दित्वा कतमासको. जतुमासको नाम लाखाय वा निय्यासेन वा रूपं समुट्ठापेत्वा कतमासको. ‘‘ये वोहारं गच्छन्ती’’ति इमिना पन पदेन यो यो यत्थ यत्थ जनपदे यदा यदा वोहारं गच्छति, अन्तमसो अट्ठिमयोपि चम्ममयोपि रुक्खफलबीजमयोपि समुट्ठापितरूपोपि असमुट्ठापितरूपोपि सब्बो सङ्गहितो. तदेवाति जातरूपरजतमेव. हिरञ्ञं नाम कहापणो.

‘‘सादियती’’ति वुत्तमेवत्थं विभावेति ‘‘गण्हितुकामो होती’’ति. न केवलं कायवाचाहि पटिक्खित्तमेव पटिक्खित्तं होति, अथ खो मनसापि पटिक्खित्तं पटिक्खित्तमेव होतीति आह ‘‘कायवाचाही’’तिआदि. सचे पन कायवाचाहि अप्पटिक्खिपित्वा चित्तेन अधिवासेति, कायवाचाहि कत्तब्बस्स पटिक्खेपस्स अकरणतो अकिरियसमुट्ठानं कायवचीद्वारे आपत्तिं आपज्जति. मनोद्वारे पन आपत्ति नाम नत्थि.

एको सतं (पारा. अट्ठ. २.५८३-५८४) वा सहस्सं वा पादमूले ठपेति ‘‘तुय्हिदं होतू’’ति, भिक्खु ‘‘नयिदं कप्पती’’ति पटिक्खिपति. उपासको ‘‘परिच्चत्तं मया तुम्हाक’’न्ति गतो, अञ्ञो तत्थ आगन्त्वा पुच्छति ‘‘किं, भन्ते, इद’’न्ति. यं तेन च अत्तना च वुत्तं, तं आचिक्खितब्बं. सो चे वदति ‘‘गोपेस्सामि, भन्ते, गुत्तट्ठानं दस्सेथा’’ति, सत्तभूमिकम्पि पासादं अभिरुहित्वा ‘‘इदं गुत्तट्ठान’’न्ति आचिक्खितब्बं, ‘‘इध निक्खिपाही’’ति न वत्तब्बं. एत्तावता कप्पियञ्च अकप्पियञ्च निस्साय ठितं होति, द्वारं पिदहित्वा रक्खन्तेन वसितब्बं. सचे किञ्चि विक्कायिकभण्डं पत्तं वा चीवरं वा आगच्छति, ‘‘इदं गहेस्सथ, भन्ते’’ति वुत्ते ‘‘उपासक, अत्थि अम्हाकं इमिना अत्थो, वत्थु च एवरूपं नाम संविज्जति, कप्पियकारको नत्थी’’ति वत्तब्बं. सचे सो वदति ‘‘अहं कप्पियकारको भविस्सामि, द्वारं विवरित्वा देथा’’ति, द्वारं विवरित्वा ‘‘इमस्मिं ओकासे ठपित’’न्ति वत्तब्बं, ‘‘इमं गण्हा’’ति न वत्तब्बं. एवञ्च कप्पियञ्च अकप्पियञ्च निस्साय ठितमेव होति. सो चेतं गहेत्वा तस्स कप्पियभण्डं देति, वट्टति. सचे अधिकं गण्हाति, ‘‘न मयं तव भण्डं गण्हाम, निक्खमाही’’ति वत्तब्बो.

सङ्घमज्झेयेव निस्सज्जितब्बन्ति एत्थ यस्मा रूपियं नाम अकप्पियं, तस्मा ‘‘निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा’’ति न वुत्तं. यस्मा पन तं पटिग्गहितमत्तमेव, न तेन किञ्चि कप्पियभण्डं चेतापितं, तस्मा उपायेन परिभोगदस्सनत्थं ‘‘सङ्घमज्झेयेव निस्सज्जितब्ब’’न्ति वुत्तं. आदि-सद्देन तेलादीनं गहणं. सोति यो गहट्ठो ‘‘सप्पि वा तेलं वा वट्टति उपासका’’तिआदिना नयेन वुत्तो, सो. अञ्ञेन लभित्वाति भिक्खुना वा आरामिकेन वा अत्तनो वस्सग्गेन लभित्वा. ततो निब्बत्तरुक्खच्छायापीति निस्सग्गियवत्थुना आहटबीजतो निब्बत्तरुक्खपरिच्छेदेन ठितच्छायापि, परिच्छेदातिक्कन्ता पन आगन्तुकत्ता वट्टति. नो चे छड्डेतीति अथ नेव गहेत्वा गच्छति, न छड्डेति, ‘‘किं मय्हं इमिना ब्यापारेना’’ति येनकामं पक्कमति. पञ्चङ्गसमन्नागतो ‘‘यो न छन्दागतिं गच्छेय्य, न दोसागतिं गच्छेय्य, न मोहागतिं गच्छेय्य, न भयागतिं गच्छेय्य, छड्डिताछड्डितञ्च जानेय्या’’ति (पारा. ५८४) एवं वुत्तपञ्चङ्गेहि समन्नागतो. सम्मन्नितब्बोति ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो, यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं रूपियछड्डकं सम्मन्नेय्या’’तिआदिना पदभाजने वुत्ताय ञत्तिदुतियकम्मवाचाय सम्मन्नितब्बो.

अनिमित्तं कत्वा गूथं विय छड्डेतब्बन्ति पतितट्ठानं सल्लक्खणवसेन निमित्तं अकत्वा गूथं विय छड्डेतब्बं, अक्खीनि निमीलेत्वाव नदिया वा पपाते वा वनगहने वा गूथं विय अनपेक्खेन पतितोकासं असमन्नाहरन्तेन पातेतब्बन्ति वुत्तं होति. तेनाह ‘‘गूथं विय छड्डेतब्ब’’न्ति. तिकपाचित्तियन्ति रूपियसञ्ञिवेमतिकअरूपियसञ्ञीनं वसेन तीणि पाचित्तियानि. अरूपिये रूपियसञ्ञिनोति खरपत्तादीसु सुवण्णादिसञ्ञिनो. रतनसिक्खापदनयेनाति ‘‘अज्झारामे वा अज्झावसथे वा’’ति (पाचि. ५०५) एत्थ वुत्तविधिना.

जातरूपसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

९. रूपियसंवोहारसिक्खापदवण्णना

कतादिवसेनाति कतअकतकताकतवसेन. सुवण्णादिचतुब्बिधम्पि निस्सग्गियवत्थु इध रूपियग्गहणेन गहितन्ति आह ‘‘जातरूपरजतपरिवत्तन’’न्ति. इदञ्च उक्कट्ठपरिच्छेदेन वुत्तन्ति दट्ठब्बं. तेनाह ‘‘पुरिमसिक्खापदेन ही’’तिआदि. परिवत्तनन्ति सादितरूपियस्स परिवत्तनं. पुरिमनयानुसारेनाति ‘‘अहं, भन्ते, नानप्पकारकं रूपियसंवोहारं समापज्जिं, इदं मे निस्सग्गिय’’न्तिआदिना (पारा. ५८९).

रूपियसंवोहारवत्थुस्मिन्ति पटिग्गहणस्सेव पटिक्खित्तत्ता पटिग्गहितपरिवत्तने दोसं अदिस्वा रूपियपरिवत्तने. तस्स वाति परिवत्तितस्स वा. धनस्स वाति अत्तनो मूलधनस्स वा. अत्तनो वा हि अरूपियेन परस्स रूपियं चेतापेय्य, अत्तनो वा रूपियेन परस्स अरूपियं, उभयथापि रूपियसंवोहारो कतोव होतीति.

रूपियसंवोहारसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१०. कयविक्कयसिक्खापदवण्णना

रूपियसंवोहारस्स पन हेट्ठासिक्खापदेन गहितत्ता कप्पियभण्डानमेवेत्थ गहणन्ति आह ‘‘चीवरादीन’’न्तिआदि. तत्थ चीवरादीनं कप्पियभण्डानन्ति अन्तमसो दसिकसुत्तं उपादाय चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयानं येसं केसञ्चि कप्पियभण्डानं. कयं नाम परभण्डस्स गहणं. विक्कयं नाम अत्तनो भण्डस्स दानं. तेनाह ‘‘इमिना इमं देही’’तिआदि. परस्साति ठपेत्वा पञ्च सहधम्मिके अञ्ञस्स. एत्थ च ‘‘अहं, भन्ते, नानप्पकारकं कयविक्कयं समापज्जिं, इदं मे निस्सग्गियं, इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामी’’तिआदिना (पारा. ५९५) नयेन निस्सज्जितब्बं. तेनाह ‘‘वुत्तलक्खणवसेना’’तिआदि. ननु चेत्थ चीवरधोवने वा केसच्छेदने वा भूमिसोधनादिनवकम्मे वा परभण्डं अत्तनो हत्थगतं निस्सज्जितब्बं नाम नत्थि, तत्थ किं कातब्बन्ति आह ‘‘असन्ते पाचित्तियं देसेतब्बमेवा’’ति. यथा निस्सग्गियवत्थुम्हि परिभुत्ते वा नट्ठे वा पाचित्तियं देसेति, एवं इधापि देसेतब्बमेवाति अधिप्पायो.

इदं अम्हाकं अत्थीति इदं पटिग्गहितं तेलं वा सप्पि वा अम्हाकं संविज्जति. अम्हाकञ्च इमिना च इमिना च अत्थोति अम्हाकञ्च तदञ्ञेन इमिना च इमिना च अप्पटिग्गहितकेन अत्थो. ‘‘रूपियसंवोहारे वुत्तनयमेवा’’ति इमिना ‘‘तिकपाचित्तियं अकयविक्कये कयविक्कयसञ्ञिनो च वेमतिकस्स च दुक्कट’’न्ति इमं नयमतिदिसति.

कयविक्कयसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

एळकलोमवग्गो दुतियो.