१०. पथवीखणनसिक्खापदवण्णना
दसमे पथविन्ति दुविधा पथवी जातपथवी अजातपथवीति. तत्थ जातपथवी सुद्धमिस्सपुञ्जवसेन तिविधा, तत्थ सुद्धपथवी नाम पकतिया सुद्धपंसु वा सुद्धमत्तिका वा. मिस्सपथवी नाम यत्थ पंसुतो वा मत्तिकातो वा पासाणसक्खरकथलमरुम्बवालुकासु अञ्ञतरस्स ततियभागो होति. पुञ्जपथवी नाम ‘‘अतिरेकचातुमासं ओवट्ठो पंसुपुञ्जो वा मत्तिकापुञ्जो वा’’ति (पाचि. ८६) वुत्तं, वुत्तलक्खणेन पन मिस्सकपुञ्जोपि पिट्ठिपासाणे ठितसुखुमरजम्पि च देवे फुसायन्ते सकिं तिन्तं चतुमासच्चयेन तिन्तोकासो पुञ्जपथविसङ्खमेव गच्छति. तिविधापि चेसा पथवी उद्धनपत्तपचनादिवसेन वा यथा तथा वा अदड्ढा ‘जातपथवी’ति वुच्चति, दड्ढा पन वुत्तप्पमाणतो अधिकतरपासाणादिमिस्सा वा अजातपथवी नाम होति, को पन वादो सुद्धपासाणादिभेदाय. तत्थ या ‘जातपथवी’ति वुत्ता, अयं अकप्पियपथवी. यो भिक्खु तं एवरूपं पथविं सयं खणति, खणनभेदनविलेखनपचनादीहि विकोपेति, तस्स पयोगगणनाय पाचित्तियं. यो पन खणापेति, वुत्तनयेनेव विकोपापेति, तस्स ‘‘इमं पदेस’’न्ति वा ‘‘इमं पथवि’’न्ति वा एवं नियमेत्वा ‘‘खण, भिन्दा’’तिआदिना नयेन आणापेन्तस्स आणत्तिया दुक्कटं, सकिं आणत्ते दिवसम्पि खणन्ते आणापकस्स एकमेव पाचित्तियं, सचे इतरो पुनप्पुनं आणापेति, वाचाय वाचाय पाचित्तियं.
आळवियं आळवके भिक्खू आरब्भ पथविखणनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, साधारणपञ्ञत्ति, साणत्तिकं, पथविया वेमतिकस्स, अपथविया पथविसञ्ञिनो चेव वेमतिकस्स च दुक्कटं. ओकासं अनियमेत्वा ‘‘पोक्खरणिं खण, आवाटं खण, कन्दं खणा’’तिआदीनि भणन्तस्स, आतपेन सुस्सित्वा फलितकद्दमं वा गोकण्टकं वा हेट्ठा पथविया असम्बद्धं भिज्जित्वा पतितनदितटं वा महन्तम्पि नङ्गलच्छिन्नमत्तिकापिण्डन्तिएवमादीनि सब्बञ्च अजातपथविं विकोपेन्तस्स, ‘‘इमस्स थम्भस्स आवाटं जान, मत्तिकं देहि, मत्तिकं आहर, पंसुना मे अत्थो, मत्तिकं कप्पियं करोही’’ति भणन्तस्स, असञ्चिच्च रुक्खादिपवट्टनेन भिन्दन्तस्स, असतिया पादङ्गुट्ठकादीहि विलेखन्तस्स, जातपथविभावं वा, ‘‘खणामि वा अह’’न्ति अजानन्तस्स, उम्मत्तकादीनञ्च अनापत्ति. जातपथवी, पथविसञ्ञिता, खणनखणापनानं अञ्ञतरन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अदिन्नादानसदिसानि, इदं पन पण्णत्तिवज्जं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति.
पथवीखणनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
मुसावादवग्गो पठमो.