९. अञ्ञभागियसिक्खापदवण्णना

नवमे अञ्ञभागियस्सातिआदीसु अञ्ञभागस्स इदं, अञ्ञभागो वा अस्स अत्थीति अञ्ञभागियं. अधिकरणन्ति आधारो वेदितब्बो, वत्थु अधिट्ठानन्ति वुत्तं होति. यो हि सो अट्ठुप्पत्तियं ‘‘दब्बो मल्लपुत्तो नामा’’ति छगलको वुत्तो. सो य्वायं आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स भागो कोट्ठासो पक्खो मनुस्सजाति चेव भिक्खुभावो च, ततो अञ्ञस्स भागस्स कोट्ठासस्स पक्खस्स होति तिरच्छानजातिया चेव छगलकभावस्स च, सो वा अञ्ञभागो अस्स अत्थि, तस्मा अञ्ञभागियसङ्ख्यं लभति. यस्मा च तेसं ‘‘इमं मयं दब्बं मल्लपुत्तं नाम करोमा’’ति वदन्तानं तस्स नामकरणसञ्ञाय आधारो वत्थु अधिट्ठानं, तस्मा ‘‘अधिकरण’’न्ति वेदितब्बो. तञ्हि सन्धाय ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्सा’’तिआदि (पारा. ३९१) वुत्तं. न विवादाधिकरणादीसु अञ्ञतरं, कस्मा? असम्भवतो. न हि मेत्तियभूमजका चतुन्नं अधिकरणानं कस्सचि अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उप्पादियिंसु, न च चतुन्नं अधिकरणानं लेसो नाम अत्थि. जातिलेसादयो हि पुग्गलानंयेव लेसा वुत्ता, न विवादाधिकरणादीनं. तञ्च ‘‘दब्बो मल्लपुत्तो’’ति नामं तस्स अञ्ञभागियाधिकरणभावे ठितस्स छगलकस्स कोचि देसो होति थेरं पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेतुं लेसमत्तो, एत्थ च दिस्सति अपदिस्सति ‘‘अस्स अय’’न्ति वोहरीयतीति देसो, जातिआदीसु अञ्ञतरकोट्ठासस्सेतं अधिवचनं. अञ्ञम्पि वत्थुं लिस्सति सिलिस्सति वोहारमत्तेनेव ईसकं अल्लीयतीति लेसो, जातिआदीनंयेव अञ्ञतरकोट्ठासस्सेतं अधिवचनं. पदभाजने (पारा. ३९३) पन यस्स अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेय्य, तं यस्मा अट्ठुप्पत्तिवसेनेव आविभूतं, तस्मा तं अविभजित्वा यानि ‘‘अधिकरण’’न्ति वचनसामञ्ञतो अत्थुद्धारवसेन पवत्तानि चत्तारि अधिकरणानि, तेसं अञ्ञभागियता च तब्भागियता च यस्मा अपाकटा, जानितब्बा च विनयधरेहि, तस्मा तञ्च अवसाने आपत्तञ्ञभागियेन चोदनञ्च आविकातुं ‘‘अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्साति आपत्तञ्ञभागियं वा होति अधिकरणञ्ञभागियं वा’’तिआदि वुत्तं, सेसा विनिच्छयकथा अट्ठमे वुत्तसदिसायेव. अयं पन विसेसो – इदं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, इध च आपत्तञ्ञभागियचोदनाय तथासञ्ञिनोपि अनापत्ति. अङ्गेसु च अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादियनता अधिकाति.

अञ्ञभागियसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.