१०. सङ्घभेदसिक्खापदवण्णना

दसमे समग्गस्स सङ्घस्साति सहितस्स भिक्खुसङ्घस्स, चित्तेन च सरीरेन च अवियुत्तस्साति अत्थो. तेनेवस्स पदभाजने (पारा. ४१२) ‘‘समग्गो नाम सङ्घो समानसंवासको समानसीमायं ठितो’’ति वुत्तं. समानसंवासको हि समचित्तताय चित्तेन अवियुत्तो होति, समानसीमायं ठितो कायसामग्गिदानतो सरीरेन अवियुत्तो. भेदाय परक्कमेय्याति ‘‘कथं नामायं भिज्जेय्या’’ति भेदनत्थाय वायामेय्य. भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणन्ति भेदनस्स सङ्घभेदस्स अत्थाय संवत्तनिकं कारणं. इमस्मिञ्हि ओकासे ‘‘कामहेतु कामनिदानं कामाधिकरण’’न्ति आदीसु (म. नि. १.१६८, १७८) विय कारणं ‘‘अधिकरण’’न्ति अधिप्पेतं. तं भेदकरवत्थुवसेन अट्ठारसविधं. समादायाति गहेत्वा. पग्गय्ह तिट्ठेय्याति तं सङ्घभेदस्स अत्थाय संवत्तनिकं सङ्घभेदनिब्बत्तिसमत्थं कारणं गहेत्वा दीपेय्य चेव नप्पटिनिस्सज्जेय्य च. भिक्खूहि एवमस्स वचनीयोति ये तं पग्गय्ह तिट्ठन्तं सम्मुखा पस्सन्ति, ये वा ‘‘असुकस्मिं नाम विहारे’’ति सुणन्ति, तेहि सब्बन्तिमेन परिच्छेदेन अड्ढयोजनमत्तं गन्त्वापि य्वायं अनन्तरे ‘‘मायस्मा’’तिआदिवचनक्कमो वुत्तो, एवमस्स वचनीयो. दिस्वा वा सुत्वा वा अवदन्तानं दुक्कटं. एत्थ च माइति पदं ‘‘परक्कमी’’तिपदेन ‘‘अट्ठासी’’तिपदेन च सद्धिं ‘‘मा परक्कमि, मा अट्ठासी’’ति योजेतब्बं. समेतायस्मा सङ्घेनाति आयस्मा सङ्घेन सद्धिं समेतु समागच्छतु, एकलद्धिको होतूति अत्थो. किं कारणा? समग्गो हि सङ्घो…पे… विहरतीति. तत्थ सम्मोदमानोति अञ्ञमञ्ञसम्पत्तिया सुट्ठु मोदमानो. अविवदमानोति ‘‘अयं धम्मो, नायं धम्मो’’ति एवं न विवदमानो. एको उद्देसो अस्साति एकुद्देसो, एकतो पवत्तपातिमोक्खुद्देसोति अत्थो. फासु विहरतीति सुखं विहरति. एवं विसुम्पि सङ्घमज्झेपि तिक्खत्तुं वुच्चमानस्स अप्पटिनिस्सज्जतो दुक्कटं. एवञ्च सोतिआदिम्हि समनुभासितब्बोति समनुभासनकम्मं कातब्बं. इच्चेतं कुसलन्ति इति एतं पटिनिस्सज्जनं कुसलं खेमं सोत्थिभावो तस्स भिक्खुनो. नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, सङ्घादिसेसोति एत्थ समनुभासनकम्मपरियोसाने अप्पटिनिस्सज्जन्तस्स सङ्घादिसेसो. सेसं उत्तानपदत्थमेव.

राजगहे देवदत्तं आरब्भ सङ्घभेदाय परक्कमनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, साधारणपञ्ञत्ति, अनाणत्तिकं, समनुभासनकम्मे करियमाने अप्पटिनिस्सज्जन्तस्स ञत्तिपरियोसाने दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि द्वे थुल्लच्चया, ‘‘यस्स नक्खमति, सो भासेय्या’’ति एवं य्य-कारपत्ताय ततियकम्मवाचाय तञ्च दुक्कटं ते च थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति, सङ्घादिसेसोयेव तिट्ठति. असमनुभासियमानस्स च पटिनिस्सज्जन्तस्स च उम्मत्तकादीनञ्च अनापत्ति. सीलविपत्ति, भेदाय परक्कमनं, धम्मकम्मेन समनुभासनं, कम्मवाचापरियोसानं, अप्पटिनिस्सज्जनन्ति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि. समनुभासनसमुट्ठानं, अकिरियं, सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, लोकवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, अकुसलचित्तं, दुक्खवेदनन्ति.

सङ्घभेदसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.