१. सुक्कविस्सट्ठिसिक्खापदवण्णना

संविज्जति चेतना अस्साति सञ्चेतना, सञ्चेतनाव सञ्चेतनिका, सञ्चेतना वा अस्स अत्थीति सञ्चेतनिका. सुक्कविस्सट्ठीति सुक्कस्स विस्सट्ठि, रागूपत्थम्भादीसु येन केनचि अङ्गजाते कम्मञ्ञतं पत्ते आरोग्यादीसु यंकिञ्चि अपदिसित्वा अज्झत्तरूपादीसु यत्थ कत्थचि मोचनस्सादचेतनाय निमित्ते उपक्कमन्तस्स आसयधातुनानत्ततो नीलादिवसेन (पारा. २३९-२४०) दसविधेसु सुक्केसु यस्स कस्सचि सुक्कस्स ठाना चावनाति अत्थो. अञ्ञत्र सुपिनन्ताति या सुपिने सुक्कविस्सट्ठि होति, तं ठपेत्वा. सङ्घादिसेसोति या अञ्ञत्र सुपिनन्ता सञ्चेतनिका सुक्कविस्सट्ठि, अयं सङ्घादिसेसो नाम आपत्तिनिकायोति अत्थो. वचनत्थो पनेत्थ सङ्घो आदिम्हि चेव सेसे च इच्छितब्बो अस्साति सङ्घादिसेसो. किं वुत्तं होति – इमं आपत्तिं आपज्जित्वा वुट्ठातुकामस्स यं तं आपत्तिवुट्ठानं, तस्स आदिम्हि चेव परिवासदानत्थाय, आदितो सेसे मज्झे मानत्तदानत्थाय मूलाय पटिकस्सनेन वा सह मानत्तदानत्थाय, अवसाने अब्भानत्थाय च सङ्घो इच्छितब्बो, न हेत्थ एकम्पि कम्मं विना सङ्घेन सक्का कातुं. इति सङ्घो आदिम्हि चेव सेसे च इच्छितब्बो अस्साति सङ्घादिसेसोति.

सावत्थियं सेय्यसकं आरब्भ उपक्कमित्वा असुचिमोचनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, ‘‘अञ्ञत्र सुपिनन्ता’’ति अयमेत्थ अनुपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्ति, अनाणत्तिकं. सचे पन परेन अत्तनो अङ्गजाते उपक्कमं कारेत्वा मोचापेति, आपज्जतियेव. चेतेत्वा अन्तमसो आकासे कटिकम्पनेनपि निमित्ते उपक्कमन्तस्स सचे न मुच्चति, थुल्लच्चयं. सचे पन अन्तमसो यं एका खुद्दकमक्खिका पिवेय्य, तत्तकम्पि ठानतो मुच्चति, दकसोतं अनोतिण्णेपि सङ्घादिसेसो. ठानतो पन चुतं अवस्समेव दकसोतं ओतरति, तस्मा ‘‘दकसोतं ओतिण्णमत्ते बहि निक्खन्ते वा अनिक्खन्ते वा सङ्घादिसेसो’’ति (पारा. अट्ठ. २.२३७) अट्ठकथासु वुत्तं. अनुपक्कमन्तस्स च, अमोचनाधिप्पायस्स च, सुपिनं पस्सन्तस्स च, उम्मत्तकादीनञ्च मुत्तेपि अनापत्ति. सीलविपत्ति, चेतना, उपक्कमो, मुच्चनन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि पठमपाराजिके वुत्तसदिसानेवाति.

सुक्कविस्सट्ठिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.