१. लसुणवग्गो
१. लसुणसिक्खापदवण्णना
पाचित्तियेसु लसुणवग्गस्स ताव पठमे लसुणन्ति मगधरट्ठे जातं आमकं भण्डिकलसुणमेव, न एकद्वितिमिञ्जकं. तञ्हि ‘‘खादिस्सामी’’ति पटिग्गण्हन्तिया दुक्कटं, अज्झोहारे अज्झोहारे पाचित्तियं.
सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ लसुणं हरापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अलसुणे द्विकदुक्कटं. तस्मिं पन अलसुणसञ्ञाय, पलण्डुके, भञ्जनके, हरितके, चापलसुणे, सूपसम्पाके, मंससम्पाके, तेलसम्पाके, साळवे, उत्तरिभङ्गे, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. आमकलसुणञ्चेव, अज्झोहरणञ्चाति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एळकलोमसदिसानीति.
लसुणसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
२. सम्बाधलोमसिक्खापदवण्णना
दुतिये सम्बाधेति पटिच्छन्नोकासे, उपकच्छकेसु च मुत्तकरणे चाति अत्थो. संहरापेय्याति एत्थ खुरसण्डासकत्तरिआदीसु येन केनचि संहरापेन्तिया पयोगगणनाय पाचित्तियं, न लोमगणनाय.
सावत्थियं छब्बग्गिया भिक्खुनियो आरब्भ सम्बाधे लोमं संहरापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, अत्तनो अत्थाय अञ्ञं आणापेन्तिया साणत्तिकं, आपत्तिभेदोनत्थि. आबाधपच्चया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. आबाधाभावो, सम्बाधे लोमसंहरणन्ति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि भिक्खुनिया सद्धिं एकद्धानमग्गगमनसिक्खापदसदिसानीति.
सम्बाधलोमसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
३. तलघातकसिक्खापदवण्णना
ततिये तलघातकेति अन्तमसो उप्पलकेसरेनापि मुत्तकरणस्स तलघातने मुत्तकरणम्हि पहारदाने पाचित्तियन्ति अत्थो.
सावत्थियं द्वे भिक्खुनियो आरब्भ तलघातकरणवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, पुरिमनयेनेव साणत्तिकं, आपत्तिभेदो नत्थि. इतो परं पन यत्थ नत्थि, तत्थ अवत्वाव गमिस्साम. आबाधपच्चया गण्डं वा वणं वा पहरन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. आबाधाभावो, मुत्तकरणे पहारदानं, फस्ससादियनन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि पठमपाराजिकसदिसानीति.
तलघातकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
४. जतुमट्ठकसिक्खापदवण्णना
चतुत्थे जतुमट्ठकेति जतुना कते मट्ठदण्डके. वत्थुवसेनेतं वुत्तं, कामरागेन पन उप्पलकेसरम्पि पवेसेन्तिया आपत्ति.
सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ जतुमट्ठकसादियनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सेसं ततियसदिसमेवाति.
जतुमट्ठकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
५. उदकसुद्धिकसिक्खापदवण्णना
पञ्चमे उदकसुद्धिकन्ति मुत्तकरणस्स धोवनं. आदियमानायाति करोन्तिया. द्वङ्गुलपब्बपरमं आदातब्बन्ति द्वीसु अङ्गुलीसु एकेकं कत्वा द्वङ्गुलपब्बपरमं आदातब्बं. तं अतिक्कामेन्तियाति सचे धोवनकाले रागवसेन वित्थारतो ततियाय अङ्गुलिया अग्गपब्बं, गम्भीरतो एकिस्साव अङ्गुलिया ततियपब्बं पवेसेति पाचित्तियं.
सक्केसु अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ अतिगम्भीरं उदकसुद्धिकं आदियनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, ऊनकद्वङ्गुलपब्बे द्विकदुक्कटं. तस्मिं पन ऊनकसञ्ञाय, द्वङ्गुलपब्बपरमं आदियन्तिया, आबाधपच्चया अतिरेकम्पि, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति, सेसं ततियसदिसमेवाति.
उदकसुद्धिकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
६. उपतिट्ठनसिक्खापदवण्णना
छट्ठे भुञ्जन्तस्साति पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भुञ्जतो. पानीयेनाति सुद्धेन वा उदकेन, तक्कादीसु वा अञ्ञतरेन. विधूपनेनाति याय कायचि बीजनिया. उपतिट्ठेय्याति या एतेसु द्वीसु अञ्ञतरं गहेत्वा हत्थपासे तिट्ठति, तस्सा पाचित्तियं.
सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ भुञ्जन्तस्स एवं तिट्ठनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, हत्थपासं विजहित्वा खादनीयं खादन्तस्स उपतिट्ठन्तिया दुक्कटं, अनुपसम्पन्ने तिकदुक्कटं. ‘‘इमं पिवथ, इमिना बीजथा’’ति एवं देन्तिया वा, दापेन्तिया वा, अनुपसम्पन्नं वा उपतिट्ठापनत्थं आणापेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. भुञ्जन्तस्स भिक्खुनो हत्थपासे ठानं, पानीयस्स वा विधूपनस्स वा गहणन्ति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एळकलोमसदिसानीति.
उपतिट्ठनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
७. आमकधञ्ञसिक्खापदवण्णना
सत्तमे विञ्ञत्वाति अन्तमसो मातरम्पि याचित्वा. भुञ्जेय्याति अज्झोहरेय्य. एत्थ च विञ्ञत्ति चेव भोजनञ्च पमाणं, तस्मा सयं विञ्ञत्वा अञ्ञाय भज्जनादीनि कारापेत्वा वा, अञ्ञाय विञ्ञापेत्वा सयं भज्जनादीनि कत्वा वा पटिग्गहणतो पट्ठाय याव दन्तेहि संखादनं, ताव पुब्बप्पयोगेसु दुक्कटानि, अज्झोहारे अज्झोहारे पाचित्तियं.
सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ आमकधञ्ञं विञ्ञापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सयं वा अञ्ञाय वा अविञ्ञत्तिया लद्धं भज्जनादीनि कत्वा वा कारेत्वा वा भुञ्जन्तिया दुक्कटं, अञ्ञाय विञ्ञत्तिया लद्धं पन सयं भज्जनादीनि कत्वापि कारेत्वापि भुञ्जन्तिया दुक्कटमेव. आबाधे सति सेदकम्मादीनं अत्थाय विञ्ञापेन्तिया, अविञ्ञत्तिया लब्भमानं नवकम्मत्थाय सम्पटिच्छन्तिया, ञातकप्पवारितट्ठाने मुग्गमासादिअपरण्णं विञ्ञापेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. सत्तन्नं धञ्ञानं अञ्ञतरस्स विञ्ञापनं वा विञ्ञापापनं वा, पटिलाभो, भज्जनादीनि कत्वा वा कारेत्वा वा अज्झोहरणन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अद्धानमग्गसिक्खापदसदिसानीति.
आमकधञ्ञसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
८. पठमउच्चारछड्डनसिक्खापदवण्णना
अट्ठमे सङ्कारन्ति कचवरं. विघासन्ति यंकिञ्चि परिभुत्तावसेसं उच्छिट्ठोदकम्पि दन्तकट्ठम्पि, अट्ठिकचलकेसु पन वत्तब्बमेव नत्थि. तिरोकुट्टे वा तिरोपाकारे वाति यस्सकस्सचि कुट्टस्स वा पाकारस्स वा परतो. छड्डेय्य वा छड्डापेय्य वाति सब्बानिपेतानि एकतो छड्डेन्तिया एकप्पयोगे एकापत्ति, सकिं आणत्तिया बहुकेपि छड्डिते एकाव.
सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ उच्चारं तिरोकुट्टे छड्डनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, साणत्तिकं, भिक्खुस्स दुक्कटं, ओलोकेत्वा वा अवलञ्जे वा छड्डेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. उच्चारादिभावो, अनोलोकनं, वलञ्जनट्ठानं, तिरोकुट्टतिरोपाकारता, छड्डनं वा छड्डापनं वाति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. समुट्ठानादीनि सञ्चरित्तसदिसानि, इदं पन किरियाकिरियन्ति.
पठमउच्चारछड्डनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
९. दुतियउच्चारछड्डनसिक्खापदवण्णना
नवमे हरितेति खेत्ते वा नाळिकेरादिआरामे वा यत्थकत्थचि रोपिमहरितट्ठाने. तानि वत्थूनि छड्डेन्तिया वा छड्डापेन्तिया वा पुरिमनयेनेव आपत्ति, तादिसे ठाने निसीदित्वा अन्तमसो उदकं पिवित्वा मत्थकच्छिन्नं नाळिकेरम्पि छड्डेन्तिया आपत्तियेव.
सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ उच्चारादीनि हरिते छड्डनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, साणत्तिकं, तिकपाचित्तियं, भिक्खुनो दुक्कटं, भिक्खुनियापि निक्खित्तबीजे खेत्ते याव अङ्कुरो न उट्ठहति, ताव दुक्कटं, अहरिते द्विकदुक्कटं. तस्मिं पन अहरितसञ्ञाय छड्डितखेत्ते वा, सामिके अपलोकेत्वा वा छड्डेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. सेसं अट्ठमसदिसमेवाति.
दुतियउच्चारछड्डनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
१०. नच्चगीतसिक्खापदवण्णना
दसमे नच्चन्ति अन्तमसो मोरनच्चम्पि. गीतन्ति अन्तमसो धम्मभाणकगीतम्पि. वादितन्ति अन्तमसो उदकभेरिवादितम्पि. दस्सनायाति एतेसु यंकिञ्चि दस्सनाय गच्छन्तिया पदे पदे दुक्कटं, यत्थ ठिता पस्सति वा सुणाति वा, एकप्पयोगे एकापत्ति, तं तं दिसं ओलोकेन्तिया पयोगे पयोगे आपत्ति.
राजगहे छब्बग्गिया भिक्खुनियो आरब्भ नच्चादीनि दस्सनाय गमनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सयं तानि वत्थूनि करोन्तिया, अञ्ञं वा आणापेन्तिया, ‘‘चेतियस्स उपहारं देथा’’ति ईदिसेन परियायेन वा भणन्तिया, ‘‘चेतियस्स उपहारं करोमा’’ति वा वुत्ते ‘‘साधू’’ति सम्पटिच्छन्तिया च पाचित्तियमेवाति सब्बअट्ठकथासु (पाचि. अट्ठ. ८३५-८३७) वुत्तं, भिक्खुनो सब्बत्थ दुक्कटं. ‘‘तुम्हाकं चेतियस्स उपट्ठानं करोमा’’ति वुत्ते पन ‘‘उपट्ठानकरणं नाम सुन्दर’’न्ति ईदिसं परियायं भणन्तिया, आरामे ठत्वा पस्सन्तिया वा सुणन्तिया वा, तथा अत्तनो ठितोकासं आगन्त्वा पयोजितं पटिपथं गच्छन्तिया सम्मुखीभूतं सलाकभत्तादिके सति करणीये गन्त्वा, आपदासु वा समज्जट्ठानं पविसित्वापि पस्सन्तिया वा सुणन्तिया वा, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. नच्चादीनं अञ्ञतरता, अञ्ञत्र अनुञ्ञातकारणा गमनं, दस्सनं वा सवनं वाति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एळकलोमसदिसानि, इदं पन लोकवज्जं, अकुसलचित्तं, तिवेदनन्ति.
नच्चगीतसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
लसुणवग्गो पठमो.